Samenvatting Gedrag | Geneeskunde Paard II | UGent | 2025/26

Gedrag
INTAKE, ANAMNESE, ONDERZOEK

Intake

- Maak een lijst of een formulier met een aantal vragen
o Zodat je zeker een aantal dingen niet vergeet
 Beweging, voeder, groep is belangrijk om te vragen
- Vergeet niet huisvestingsomstandigheden, managment en opgroei
o Vragen naar bodembedekking, hoe en hoe lang wordt dier
gehuisvestigd, heeft dier toegang tot ruwvoer, …

Anamnese

- Klacht/ tijdslijn maken
- Eisen voor goede vragen
o Stel open vragen
 Nodig eigenaren uit om te beschrijven wat ze zien en horen
 Ziek naar spontane antwoorden
o Probeer eigenaren in actieve rol te stimuleren
o Geef betekenis aan wat de eigenaar beschrijft
o Beperk vragen naar wat jij wil weten
o Wijs geen schuldige aan
o Noteer wie de bron is van een observatie/ antwoord en heeft
eventueel een kwalificatie van:
 Zelf gezien
 Gehoord van 1e hand
 Gehoord van fokker
 Gelezen op facebook

Onderzoek

- Bepaling of het een fysiek, cognitief/ gedrag, of emotioneel probleem is
o Kan ook een combinatie ervan zijn
o Medisch onderzoek => pijn assesment
o Gedragsonderzoek
- Medisch onderzoek – pijn
o Pijn
 = onaangename sensorische of emotionele ervaring welke
geassocieerd is met feitelijke of dreigende
weefselbeschadiging
o Pijnschalen
 Pijn wordt beschouwd als de 5e vitale functie
 benadrukt dat een valide en betrouwbare pijn
beoordeling net zo belangrijk is als de beoordeling van
de 4 standaard vitale functies (HR, RR, T, BP)




1

,  Het moet aangepakt worden
o Niets doen
 => acuut kan overgaan in chronische pijn
 Veranderingen in neuronen krijgen
 Gevoeliger worden voor pijn
 Zelfs zonder externe prikkels
 => leiden tot een ernstig
welzijnsprobleem
o Probleem
 Veel individuele variatie in uiting van pijn
 Veel dieren gaan op een andere manier pijn ervaren en
ook daardoor anders uiten => maakt het complex om
te beoordelen
 Er bestaat geen gouden standaard
 Er zijn geen betrouwbare fysiologische parameters
 Vooral gebruik gemaakt van uni dimensionele schalen
 SDS (Simple Descriptive Scale)
 NRS (Numerical Rating Scale)
 VAS (Visual Analog Scale) - heel algemeen en intuïtief
o Werkt goed bij meeste mondige mensen
o Maar matig bij beoordelen van andere/ dieren
 => hoeveel pijn denk je dat er is
 => nood aan multi dimensionale schalen
 = samengestelde schalen
 Combinatie fysiologie/ gedrag/ gezichtsuitdrukkingen/
interacties
o Multi dimensionale schalen
 Zijn samengestelde schalen
 Hoe weet je of de samengestelde schaal klopt
 Kijken naar de betrouwbaarheid
o Inter- en intra-observer betrouwbaarheid
 Validiteit
o “Face validity”: ziet de test ok uit?
o “Content validity”: komen de test items overeen met de
symptomen?
o “Concrete validity”: is de uitkomst van de test gerelateerd
aan de klinische uitkomst?
o “Construct validity”: meet de test echt wat het werkelijk wat
hij beweert te meten?
o Van toepassing op alle geslachtsgroepen; of in duidelijk
beschreven contexten
 Wat maakt de schaal valide en betrouwbaar
o Sensitiviteit
 Werkelijke positieve (hoge) score bij
patiënten met erge pijn




2

, o Specificiteit
 werkelijke negatieve (lage) score bij
controle dieren zonder of met heel
weinig pijn
o reactie op interventie
 pijnlijke gebeurtenis of pijnstillende
behandeling klopt met de
score
 wat maakt een pijnschaal praktisch bruikbaar
o Makkelijk te leren
o Makkelijk te gebruiken
o Begrijpelijke criteria
o Betrouwbaar
o Kort
o Direct resultaat, geen resultaat met terugwerkende kracht
o De tijd die nodig is voor het uitvoeren van een volledige
beoordeling is redelijk kort ...
 wat is een samengestelde pijnschaal voor het hele paard
o Composite Pain Scale (CPS)
 Een pijnschaal voor het hele lichaam die meerdere
variabelen omvat
 gedragsmatig, fysiologisch, fysiek en/of
interactie
 die individueel worden gescoord
 bij voorkeur zo kwalitatief mogelijk
 met behulp van goed gedefinieerde klassen door
middel van Simple Descriptive Scale (SDS)
 die vervolgens worden gecombineerd om een
algemene CPS-score te verkrijgen
 => schalen
 voor paarden meer dan 10 verschillende
schalen
o algemeen, locomotie, koliek, post op,
…
 voor ezels 2 schalen
o voorbeeld equus compass scale for horses
 we zijn op 14 parameters gekomen
 welke
o 4 fysiologische parameters
 ADH, pols, T & borborygmen
o 8 gedragsparameters en 2 interactie parameters
 Houding in stand, Liggen, Rollen, Zweten,
Slaan met staart, Trappen naar buik,
Schrapen met voorbeen, Hoofd
bewegingen, Pijngeluiden
 Algemene indruk, Reactie op waarnemer,
Reactie op palpatie

3

,  Parameters afgaan
o Algemeen
 Je moet het 5 minuten doen
 Zo concreet mogelijk
 Scores van 0 tot 3 geven
 Totale score is max 42
o Kwantitatieve deel
 Frequentie over 5 min bepalen van:
 Hoofdbewegingen, liggen/rollen,
schrapen, naar buik trappen, staart
zwiepen, …
o Kwalitatieve deel
 De best passende beschrijving
 Kwalitatieve gedragingen
 Daarna interacties
 Fysiologische parameters
 Ook kijken naar de horse grimass scale/ facial assessment of
pain (FAP)
 => kijken naar de gezichtsuitdrukking
 Zijn heel algemeen
 Equus FAP schaal voor paarden
o Gerelateerd aan Horse Grimace Scale & schaal
van Bussieres
o 10 parameters
 9 gedragparameters, 1 reactie parameter
 Hoofd, Oogleden (enoftalmus, miosis),
Focus, Neusgaten, Lippen en
Mondhoeken, Spiertonus,
Orenspel, Flehmen en/of gapen ,
Tandenknarsen en/of kreunen,
reactie oren op geluid
o Praktisch
 Kwantitatieve deel: frequentie over 2
minuten
 Geeuwen, flemen, kreunen,
tandenknarsen
 Kwalitatieve deel: de best passende
beschrijvingen
 Bepaalde aspecten aan het hoofd
 focus, hoofdbewegingen,
spierspanning hoofd, oogleden,
neusgaten, mondhoeken
 Bepaalde interacties
o Reacties op geluid


4