Ethisch en duurzaam ondernemen
1. Inleiding
Waarden en normen
Terug naar het begin: acht concepten
- Waarden
- Normen
- Moraal
- Ethiek
- Wet
- Cultuur
- Religie
- Technologie
Ethiek is een abstract gegeven dat moeilijk te plaatsen is voor velen
Waarden en normen:
Bv eerlijkheid is een waarde -> norm die daaraan verbonden is dan is het ‘niet liegen’
10 geboden geeft je een idee van hoe normen toen werkten
= heldere uitspraken/normen
Onze samenlevingen zijn doorheen de jaren groter geworden en verandert en we zien dat de normen
geformaliseerd worden, ze krijgen een format
Structuren moeten interactie tussen mensen gaan sturen, die bepalen wat de ideale gedragsvorming
is tussen mensen = aspirational
-> Fundamentele normen zijn altijd aspirational, is zoals we zouden willen dat het is
-> bedrijven doen dat ook, ze schrijven ook hun missie en visie neer maar geloven we dat? Het kan
ook totaal niet sporen met wat er echt gebeurd
-> het is een richtlijn
Die richtlijn die is gedragen door een religieuze structuur, die aanwezigheid van die structuur
verandert
-> vaak zitten morele structuren en religieuze structuren sterk in elkaar verweven
-> de bron van die 10 geboden dat is niet u, ik,.. Dat is god
-> Die bron wordt geprojecteerd buiten het bereik van het individu
-> Religieuze structuren als dragend voor maatschappelijke structuren is een standaard gegeven in
alle premoderne samenlevingen
Je creëert een dubbele structuur in een samenleving
Je moet die 10 geboden van toen vergelijken met de grondwet vandaag
-> fundamentele verankeringen
1
,Er is een reden waarom waarden en normen bestaan
-> Ze interageren tussen mensen
Wanneer je die oude systemen loslaat en je die binnenbrengt in de moderniteit, binnen in de
rationele ruimte, dan ontstaat er veel meer discussie over normen en waarden
-> Is een evolutie die we kunnen zien, hoe waarden en normen schuiven
-> We leven nu in een samenleving die veel sterker schuift
-> Daar zijn 2 belangrijke dingen in
-> 1e: je leeft in een wereld in een wereld die snel schuift
-> 2e: je leeft in een geglobaliseerde wereld waarin die waarde diversiteit veel duidelijker aanwezig is
-> Er zijn veel meer verschillende formats om samen te leven
-> Dat probleem dat een samenlevingsuitdaging is, hebben we ook op organisatieniveau
Man-vrouw verhouding is ook fundamenteel verandert
-> er is stilaan een beweging gekomen van gelijkheid
-> in 48 kreeg een vrouw in België stemrechten
-> vrouw kreeg ook arbeidsrechten waardoor ze konden gaan werken
-> doordat er dus 2 lonen per gezin binnenkwam, stegen de prijzen van de huizen
-> was een enorme welvaartsverhoging
-> ook de gezinsstructuren wijzigden, de vrouwen waren niet meer afhankelijk van hun man voor geld
want ze hadden ook zelf een inkomen
-> dus sinds de jaren 70 zagen we veel meer scheidingen
-> ook het aantal kinderen daalt, overal in de wereld
-> minder kinderen die ook anders worden opgevoed
-> work-life balance werd ook belangrijker
-> Deze discussie van man en vrouw kunnen we ook doortrekken naar de werkvloer, vooral de
verloning tussen mannen en vrouwen
-> we zien die breuk vanaf dat er kinderen zijn omdat een vrouw toch nog altijd de grootste zorg van
het kind op zich neemt en de carrière dus ook anders is maar dat zorgt voor het verschil in loon
Je moet een normatieve gevoeligheid hebben om te kunnen zien wat er kan en wat er niet kan tussen
mensen
Moraal en ethiek:
Moraal is de set van waarden en normen op een bepaald moment in de tijd en op een bepaalde
plaats
-> moraal draagt handelen
Ethiek is reflecteren en nadenken over warden en normen
2
,Ijsberg:
Waarden en normen worden geïnternaliseerd (inbrengen in
ons gedrag zonder dat we het eigenlijk beseffen) en daardoor
kennen we ze niet en daarom is ethiek abstract
-> We leven die en kennen die niet
Waarden en normen zijn van belang omdat ze uw handelen
sturen zonder dat u dat zelfs weet
-> je hebt dat aangeleerd in een proces van opvoeding en
daarom is opvoeding ook zo belangrijk
-> belangrijker dan wetgeving
Heel veel regels zien we als een referentiepunt dat we gaan omzetten naar onze eigen waarden en
normen
➔ Zoals bv de wet rond de snelheid op de snelweg = 120
➔ Maar 97% van alle Belgen rijdt te hard dus de wet helpt eigenlijk niet maar we willen die ook
niet afschaffen
➔ We zien die 120 als referentie, zo ongeveer 120
➔ Iedereen gebruikt hetzelfde referentiepunt
Als het niet in het gedrag zit dan heb je letterlijk niets aan een wetgeving
-> je moet het in die ijsberg zien te krijgen
Moraal:
- Moraal is voor Weber (en Aristoteles) het basismechanisme om handelen te sturen zowel
individueel als in groep
- Wet is in vergelijking hiermee een voetnoot, maar werkt wel als referentiekader, vormt
- Waarden en normen schuiven sneller dan ooit in onze tijd, dit is een uitdaging
- Irrelevantie van wetenschappelijk inzicht
Verschil tussen wereld en leefwereld:
We hebben ook enerzijds een lichaam en anderzijds een lijf
-> lichaam is een biologisch gegeven
-> chirurgen en dokters weten enorm veel over ons lichaam
-> daarnaast heb je en lijf: dat staat in de ochtend op en hebt gisteren te veel gedronken en voelt u
heel slecht
-> dus het ene is een wetenschappelijk gegeven en het ander een cultureel gegeven
-> ethiek speelt zich af in de culturele wereld
U leeft 99,99% van de tijd in de culturele wereld
Snap de culturele ruimte!!!!
3
, Invloed van waardenverschuivingen op interactie met stakeholders:
Hoe gaan bedrijven reageren op die veranderingen?
- Explicitering en controle van interne waarden en normen (de bedrijfsethische evolutie)
-> Een goede CEO snapt dit allemaal en die gaat zien dat in die waardediversiteit, dat je als
bedrijf uw eigen ijsberg moet maken
- MVO als nieuwe verhouding t.o.v. de samenleving (de duurzaamheidsevolutie)
-> We zijn vandaag veel meer in die energietransitie bezig dan ooit te voren, een zonnepaneel
was vroeger iets exotisch en nu al lang niet meer
- Verschuivingen in verhouding met stakeholders, vb de klant
Klant
Klant is koning…
- Niet helemaal:
o Geen koopkracht
o Onvolledige info
o Preferenties worden medebepaald door de markt
o Bedrog
- Productaansprakelijkheid
- Rol van reclame (info; overtuiging; preferentievorming)
Product responsibility from caveat emptor:
Design of the Pinto Fuel System In 1968, crash test
tonen aan dat systeem niet voldoet aan regels opgelegd
door staat gaan toch door.
4
1. Inleiding
Waarden en normen
Terug naar het begin: acht concepten
- Waarden
- Normen
- Moraal
- Ethiek
- Wet
- Cultuur
- Religie
- Technologie
Ethiek is een abstract gegeven dat moeilijk te plaatsen is voor velen
Waarden en normen:
Bv eerlijkheid is een waarde -> norm die daaraan verbonden is dan is het ‘niet liegen’
10 geboden geeft je een idee van hoe normen toen werkten
= heldere uitspraken/normen
Onze samenlevingen zijn doorheen de jaren groter geworden en verandert en we zien dat de normen
geformaliseerd worden, ze krijgen een format
Structuren moeten interactie tussen mensen gaan sturen, die bepalen wat de ideale gedragsvorming
is tussen mensen = aspirational
-> Fundamentele normen zijn altijd aspirational, is zoals we zouden willen dat het is
-> bedrijven doen dat ook, ze schrijven ook hun missie en visie neer maar geloven we dat? Het kan
ook totaal niet sporen met wat er echt gebeurd
-> het is een richtlijn
Die richtlijn die is gedragen door een religieuze structuur, die aanwezigheid van die structuur
verandert
-> vaak zitten morele structuren en religieuze structuren sterk in elkaar verweven
-> de bron van die 10 geboden dat is niet u, ik,.. Dat is god
-> Die bron wordt geprojecteerd buiten het bereik van het individu
-> Religieuze structuren als dragend voor maatschappelijke structuren is een standaard gegeven in
alle premoderne samenlevingen
Je creëert een dubbele structuur in een samenleving
Je moet die 10 geboden van toen vergelijken met de grondwet vandaag
-> fundamentele verankeringen
1
,Er is een reden waarom waarden en normen bestaan
-> Ze interageren tussen mensen
Wanneer je die oude systemen loslaat en je die binnenbrengt in de moderniteit, binnen in de
rationele ruimte, dan ontstaat er veel meer discussie over normen en waarden
-> Is een evolutie die we kunnen zien, hoe waarden en normen schuiven
-> We leven nu in een samenleving die veel sterker schuift
-> Daar zijn 2 belangrijke dingen in
-> 1e: je leeft in een wereld in een wereld die snel schuift
-> 2e: je leeft in een geglobaliseerde wereld waarin die waarde diversiteit veel duidelijker aanwezig is
-> Er zijn veel meer verschillende formats om samen te leven
-> Dat probleem dat een samenlevingsuitdaging is, hebben we ook op organisatieniveau
Man-vrouw verhouding is ook fundamenteel verandert
-> er is stilaan een beweging gekomen van gelijkheid
-> in 48 kreeg een vrouw in België stemrechten
-> vrouw kreeg ook arbeidsrechten waardoor ze konden gaan werken
-> doordat er dus 2 lonen per gezin binnenkwam, stegen de prijzen van de huizen
-> was een enorme welvaartsverhoging
-> ook de gezinsstructuren wijzigden, de vrouwen waren niet meer afhankelijk van hun man voor geld
want ze hadden ook zelf een inkomen
-> dus sinds de jaren 70 zagen we veel meer scheidingen
-> ook het aantal kinderen daalt, overal in de wereld
-> minder kinderen die ook anders worden opgevoed
-> work-life balance werd ook belangrijker
-> Deze discussie van man en vrouw kunnen we ook doortrekken naar de werkvloer, vooral de
verloning tussen mannen en vrouwen
-> we zien die breuk vanaf dat er kinderen zijn omdat een vrouw toch nog altijd de grootste zorg van
het kind op zich neemt en de carrière dus ook anders is maar dat zorgt voor het verschil in loon
Je moet een normatieve gevoeligheid hebben om te kunnen zien wat er kan en wat er niet kan tussen
mensen
Moraal en ethiek:
Moraal is de set van waarden en normen op een bepaald moment in de tijd en op een bepaalde
plaats
-> moraal draagt handelen
Ethiek is reflecteren en nadenken over warden en normen
2
,Ijsberg:
Waarden en normen worden geïnternaliseerd (inbrengen in
ons gedrag zonder dat we het eigenlijk beseffen) en daardoor
kennen we ze niet en daarom is ethiek abstract
-> We leven die en kennen die niet
Waarden en normen zijn van belang omdat ze uw handelen
sturen zonder dat u dat zelfs weet
-> je hebt dat aangeleerd in een proces van opvoeding en
daarom is opvoeding ook zo belangrijk
-> belangrijker dan wetgeving
Heel veel regels zien we als een referentiepunt dat we gaan omzetten naar onze eigen waarden en
normen
➔ Zoals bv de wet rond de snelheid op de snelweg = 120
➔ Maar 97% van alle Belgen rijdt te hard dus de wet helpt eigenlijk niet maar we willen die ook
niet afschaffen
➔ We zien die 120 als referentie, zo ongeveer 120
➔ Iedereen gebruikt hetzelfde referentiepunt
Als het niet in het gedrag zit dan heb je letterlijk niets aan een wetgeving
-> je moet het in die ijsberg zien te krijgen
Moraal:
- Moraal is voor Weber (en Aristoteles) het basismechanisme om handelen te sturen zowel
individueel als in groep
- Wet is in vergelijking hiermee een voetnoot, maar werkt wel als referentiekader, vormt
- Waarden en normen schuiven sneller dan ooit in onze tijd, dit is een uitdaging
- Irrelevantie van wetenschappelijk inzicht
Verschil tussen wereld en leefwereld:
We hebben ook enerzijds een lichaam en anderzijds een lijf
-> lichaam is een biologisch gegeven
-> chirurgen en dokters weten enorm veel over ons lichaam
-> daarnaast heb je en lijf: dat staat in de ochtend op en hebt gisteren te veel gedronken en voelt u
heel slecht
-> dus het ene is een wetenschappelijk gegeven en het ander een cultureel gegeven
-> ethiek speelt zich af in de culturele wereld
U leeft 99,99% van de tijd in de culturele wereld
Snap de culturele ruimte!!!!
3
, Invloed van waardenverschuivingen op interactie met stakeholders:
Hoe gaan bedrijven reageren op die veranderingen?
- Explicitering en controle van interne waarden en normen (de bedrijfsethische evolutie)
-> Een goede CEO snapt dit allemaal en die gaat zien dat in die waardediversiteit, dat je als
bedrijf uw eigen ijsberg moet maken
- MVO als nieuwe verhouding t.o.v. de samenleving (de duurzaamheidsevolutie)
-> We zijn vandaag veel meer in die energietransitie bezig dan ooit te voren, een zonnepaneel
was vroeger iets exotisch en nu al lang niet meer
- Verschuivingen in verhouding met stakeholders, vb de klant
Klant
Klant is koning…
- Niet helemaal:
o Geen koopkracht
o Onvolledige info
o Preferenties worden medebepaald door de markt
o Bedrog
- Productaansprakelijkheid
- Rol van reclame (info; overtuiging; preferentievorming)
Product responsibility from caveat emptor:
Design of the Pinto Fuel System In 1968, crash test
tonen aan dat systeem niet voldoet aan regels opgelegd
door staat gaan toch door.
4
