Psychopathologie
1. Geschiedenis van de psychiatrie
Leerdoelen
1) De student verwerft inzicht in de historische ontwikkeling van de psychiatrie, waarbij hij/zij
belangrijke mijlpalen en paradigmaverschuivingen kan identificeren en beschrijven.
2) De student kan analyseren hoe maatschappelijke en culturele visies op psychische
stoornissen zijn geëvolueerd.
Inleiding
Notities: Geschiedenis van psychiatrie
geen simpel succes verhaal
Het is een zeer hobbelige weg geweest,
met ernstige fouten die ook gemaakt
geweest zijn
Psychiatrie is voor eerst benoemd in 1808 en was dit een aparte tak binnen de
geneeskunde
Prehistorie en oudheid
“Ik roep u aan, o demon die dit lichaam heeft bezeten. Ga weg! Moge Re, de zonnegod u
verbranden, moge Toth u verjagen, moge Isis u verbinden met haar toverspreuken. Laat
het hart van deze man/vrouw weer helder zijn, zoals het water van de Nijl in de ochtend.”
- Ebert Papyrus (zo boze geest verdrijven)
• Magisch-religieuze verklaringen: bezetenheid en vroege medische theorieën: zo
werden psychische aandoeningen in deze periode gekenmerkt
• Geesten en demonen (demonisering)
Notities:
o Priester staat voor zieke patiënt en zegt dit citaat: “Ik roep u aan, o demon die dit
lichaam heeft bezeten. Ga weg! Moge Re, de zonnegod u verbranden,
moge Toth u verjagen, moge Isis u verbinden met haar toverspreuken. Laat het
hart van deze man/vrouw weer helder zijn, zoals het water van de Nijl in de
ochtend.”Ebert Papyrus
o Er was in die tijd geen onderscheid tussen geneeskunde en religie
o Als je ziek was had je ongetwijfeld iets mis gedaan
o De schedelboringen, magisch-religieuze verklaringen voor bezetenheid: zo kan
het het hoofd verlaten, geest kan ontsnappen
1
, o Mensen hebben dit overleefd, sommigen hun hersens groeiden opnieuw toe ->
dus wel een medische kennis hebben
o Ook werden rituele behandelingen gedaan zoals het verbranden van kruiden in de
tempel
Hippocrates (460-370 v.C)
• Vader van de moderne geneeskunde
• Theorie van de 4 humores
• Biomedische verklaring
Notities:
o De eed van hippocrates, afleggen
als je geneeskunde studeert: we
gaan de zorg geven die we moeten geven
o Theorie uitgevonden van de theorie van de 4 humores, lichaamssappen
• Slijm (traag, kalm)
• Gele gal (snel boos)
• Bloed (druk, levendig)
• Zwarte gal (triestig, gevoelig)
o Als de sappen in evenwicht zijn dan zijn ze in balans dan ben je gezond, als er een
onevenwicht is dan ben je ziek
o Mensen blijven zich vasthouden aan geneeskunde en religie, de link blijft
o Behandeling = balans te herstellen adhv rust, muziektherapie, kruiden, warme
baden
Notities:
o Te veel bloed dan waren er bloedzuigers of moest je bloed laten trekken
o Je kon ook in bad moeten gaan
o Of in de tuin kruiden zoeken om beter te worden
2
,Middeleeuwen en Renaissance
Notities:
o De macht in heel Europa was de
katholieke kerk
o Europa is een strijdtoneel tussen
het goede en het kwade, goede =
god, slechte is = duivel (geest)
o We spreken nog van demonisering, maar niet meer over verschillende geesten,
meer één geest (de duivel)
o Daarbij dodelijke angst voor de figuur heks, want werkt samen met de duivel
Notities:
o Één groep die in het vizier wordt gehouden zijn de heksen
o Er werd gedacht dat ze een pakt hadden gesloten met de duivel bv. oorlogen die
uitbreken, ziektes, regenweer
o Heksen zijn eigenlijk gewoon bekwame mensen, maar waren een beetje als een
dokter (kruiden…)
o Teksten gedaan: drijftest, blijven drijven dan ben je een heks → met brandstapel
als gevolg
o Veel vrouwen gedood geweest: brandstapel, drijftest
o Het woord rede wordt ook belangrijk: Johann Weyer (verzette zich tegen heksen)
o Behandeling obv van rede
o Niet geloven in heksen want dit is vaak het gevolg van verwardheid,
hallucinaties, epilepsie…
o We moeten de heksen met rede gaan behandelen
o Meer empathie en zorg geven, maar kerk gaat niet akkoord
o Kerk zorgt voor kwetsbare, barmhartigheid, voeden van hongerige, kleden
van naakten…
o Mensen met psychische aandoeningen vielen vaak onder arm van geest
en vielen zo onder hoede van kloosters en religieuze oorden
3
, Notities:
o Dolhuizen, zijn mensen die psychisch leiden, maar misdadigers en criminelen
werden er ook ingestoken ‘dollen of gekken’ worden daar in opgevangen
o Het was meer een gevangenis, mensen aan kettingen, koude cellen,
ondervoeding, geen hygiëne
o Mensen gaan opsluiten en de maatschappij gaan beschermen
o Velen stierven in de dolhuizen
o Openen van een dolhuis voor publiek, de rijke mensen konden zomaar binnen
komen en konden de mensen in de dolhuizen
mishandelen, slaan, aan haar trekken… zo hun
werking financieren + patiënten ingezet als
goedkope werkkracht en vorm van vermaak
o Toeschouwers moedigen de gekken aan
Notities:
o 1 uitzondering: de stad Geel
o Kunnen we onze inwoners niet betrekken bij de zorg van de psychiatrische
patiënten
o De inwoners gaan inwonen bij de gezinnen van Geel
o Uniek familiair zorgmodel, gezinsverpleging
o Psychiatrische patiënten niet opgesloten maar ondergebracht in gewone
gezinnen in de stad en platteland (inclusieve aanpak) -> zo deelnemen aan
dagelijkse leven
o Menselijkheid, integratie, stimuleren van autonomie en sociale integratie
17de en 18de eeuw
Wat in 1656 werd opgericht met het Hôpital Général, en gelijktijdig met tal van soortgelijke
instellingen in heel Frankrijk, was niet de heropleving van een oude zorginstelling, noch
een medisch project, maar het begin van een nieuwe ervaring: de opsluiting van armoede,
werkloosheid, lediggang, losbandigheid en krankzinnigheid in één en dezelfde morele en
sociale ruimte. Het was een unitaire praktijk van uitsluiting.” - Michel Foucault
Notities:
4
1. Geschiedenis van de psychiatrie
Leerdoelen
1) De student verwerft inzicht in de historische ontwikkeling van de psychiatrie, waarbij hij/zij
belangrijke mijlpalen en paradigmaverschuivingen kan identificeren en beschrijven.
2) De student kan analyseren hoe maatschappelijke en culturele visies op psychische
stoornissen zijn geëvolueerd.
Inleiding
Notities: Geschiedenis van psychiatrie
geen simpel succes verhaal
Het is een zeer hobbelige weg geweest,
met ernstige fouten die ook gemaakt
geweest zijn
Psychiatrie is voor eerst benoemd in 1808 en was dit een aparte tak binnen de
geneeskunde
Prehistorie en oudheid
“Ik roep u aan, o demon die dit lichaam heeft bezeten. Ga weg! Moge Re, de zonnegod u
verbranden, moge Toth u verjagen, moge Isis u verbinden met haar toverspreuken. Laat
het hart van deze man/vrouw weer helder zijn, zoals het water van de Nijl in de ochtend.”
- Ebert Papyrus (zo boze geest verdrijven)
• Magisch-religieuze verklaringen: bezetenheid en vroege medische theorieën: zo
werden psychische aandoeningen in deze periode gekenmerkt
• Geesten en demonen (demonisering)
Notities:
o Priester staat voor zieke patiënt en zegt dit citaat: “Ik roep u aan, o demon die dit
lichaam heeft bezeten. Ga weg! Moge Re, de zonnegod u verbranden,
moge Toth u verjagen, moge Isis u verbinden met haar toverspreuken. Laat het
hart van deze man/vrouw weer helder zijn, zoals het water van de Nijl in de
ochtend.”Ebert Papyrus
o Er was in die tijd geen onderscheid tussen geneeskunde en religie
o Als je ziek was had je ongetwijfeld iets mis gedaan
o De schedelboringen, magisch-religieuze verklaringen voor bezetenheid: zo kan
het het hoofd verlaten, geest kan ontsnappen
1
, o Mensen hebben dit overleefd, sommigen hun hersens groeiden opnieuw toe ->
dus wel een medische kennis hebben
o Ook werden rituele behandelingen gedaan zoals het verbranden van kruiden in de
tempel
Hippocrates (460-370 v.C)
• Vader van de moderne geneeskunde
• Theorie van de 4 humores
• Biomedische verklaring
Notities:
o De eed van hippocrates, afleggen
als je geneeskunde studeert: we
gaan de zorg geven die we moeten geven
o Theorie uitgevonden van de theorie van de 4 humores, lichaamssappen
• Slijm (traag, kalm)
• Gele gal (snel boos)
• Bloed (druk, levendig)
• Zwarte gal (triestig, gevoelig)
o Als de sappen in evenwicht zijn dan zijn ze in balans dan ben je gezond, als er een
onevenwicht is dan ben je ziek
o Mensen blijven zich vasthouden aan geneeskunde en religie, de link blijft
o Behandeling = balans te herstellen adhv rust, muziektherapie, kruiden, warme
baden
Notities:
o Te veel bloed dan waren er bloedzuigers of moest je bloed laten trekken
o Je kon ook in bad moeten gaan
o Of in de tuin kruiden zoeken om beter te worden
2
,Middeleeuwen en Renaissance
Notities:
o De macht in heel Europa was de
katholieke kerk
o Europa is een strijdtoneel tussen
het goede en het kwade, goede =
god, slechte is = duivel (geest)
o We spreken nog van demonisering, maar niet meer over verschillende geesten,
meer één geest (de duivel)
o Daarbij dodelijke angst voor de figuur heks, want werkt samen met de duivel
Notities:
o Één groep die in het vizier wordt gehouden zijn de heksen
o Er werd gedacht dat ze een pakt hadden gesloten met de duivel bv. oorlogen die
uitbreken, ziektes, regenweer
o Heksen zijn eigenlijk gewoon bekwame mensen, maar waren een beetje als een
dokter (kruiden…)
o Teksten gedaan: drijftest, blijven drijven dan ben je een heks → met brandstapel
als gevolg
o Veel vrouwen gedood geweest: brandstapel, drijftest
o Het woord rede wordt ook belangrijk: Johann Weyer (verzette zich tegen heksen)
o Behandeling obv van rede
o Niet geloven in heksen want dit is vaak het gevolg van verwardheid,
hallucinaties, epilepsie…
o We moeten de heksen met rede gaan behandelen
o Meer empathie en zorg geven, maar kerk gaat niet akkoord
o Kerk zorgt voor kwetsbare, barmhartigheid, voeden van hongerige, kleden
van naakten…
o Mensen met psychische aandoeningen vielen vaak onder arm van geest
en vielen zo onder hoede van kloosters en religieuze oorden
3
, Notities:
o Dolhuizen, zijn mensen die psychisch leiden, maar misdadigers en criminelen
werden er ook ingestoken ‘dollen of gekken’ worden daar in opgevangen
o Het was meer een gevangenis, mensen aan kettingen, koude cellen,
ondervoeding, geen hygiëne
o Mensen gaan opsluiten en de maatschappij gaan beschermen
o Velen stierven in de dolhuizen
o Openen van een dolhuis voor publiek, de rijke mensen konden zomaar binnen
komen en konden de mensen in de dolhuizen
mishandelen, slaan, aan haar trekken… zo hun
werking financieren + patiënten ingezet als
goedkope werkkracht en vorm van vermaak
o Toeschouwers moedigen de gekken aan
Notities:
o 1 uitzondering: de stad Geel
o Kunnen we onze inwoners niet betrekken bij de zorg van de psychiatrische
patiënten
o De inwoners gaan inwonen bij de gezinnen van Geel
o Uniek familiair zorgmodel, gezinsverpleging
o Psychiatrische patiënten niet opgesloten maar ondergebracht in gewone
gezinnen in de stad en platteland (inclusieve aanpak) -> zo deelnemen aan
dagelijkse leven
o Menselijkheid, integratie, stimuleren van autonomie en sociale integratie
17de en 18de eeuw
Wat in 1656 werd opgericht met het Hôpital Général, en gelijktijdig met tal van soortgelijke
instellingen in heel Frankrijk, was niet de heropleving van een oude zorginstelling, noch
een medisch project, maar het begin van een nieuwe ervaring: de opsluiting van armoede,
werkloosheid, lediggang, losbandigheid en krankzinnigheid in één en dezelfde morele en
sociale ruimte. Het was een unitaire praktijk van uitsluiting.” - Michel Foucault
Notities:
4
