Criminaliteit en samenleving
Inhoudsopgave
Criminaliteit en samenleving..........................................................................1
Hoofdstuk 1 – 3 populaire misvattingen over de oorzaken van criminaliteit...................4
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad...............................................................4
Liber ad milites templi de laude novae militiae (Bernard van Clairvaux,+-1136)........6
Criminaliteit als ziekte.................................................................................................8
Het rationele individu.................................................................................................. 9
Hoofdstuk 2 – Normen en waarden...............................................................................12
Hoe is sociale orde mogelijk?....................................................................................13
Een snel veranderende samenleving.........................................................................14
Een evolutie naar meer progressieve opvattingen....................................................14
Culturele terugslag.................................................................................................... 14
Hoe verklaart dit perspectief criminaliteit?................................................................15
Conclusie................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3 – De mens als Homo Narrans....................................................................20
Alternatieve normen en waarden?.............................................................................21
David Matza (1930-2018).......................................................................................... 23
Regels volgen?.......................................................................................................... 24
Cultuur als bron......................................................................................................... 25
De Homo Narrans...................................................................................................... 25
Emotie primeert........................................................................................................ 27
Systeem 1 en 2......................................................................................................... 27
Selectieve blootstelling............................................................................................. 28
Identiteit beschermende cognitie..............................................................................28
Belang van groepen en netwerken............................................................................29
Verhalen.................................................................................................................... 29
How emotions are made (Barrett, 2017)...................................................................30
Mensen interageren met elkaar.................................................................................30
Hoofdstuk 4 – Interactieprocessen................................................................................31
Mensen interageren met elkaar.................................................................................32
Interactiepatronen..................................................................................................... 33
Een steeds kleinere wereld........................................................................................ 33
Samenleving............................................................................................................. 36
Harold Garfinkel........................................................................................................ 36
Enkele begrippen....................................................................................................... 37
Hoofdstuk 5 – Macht..................................................................................................... 37
Macht maakt intrinsiek deel uit van menselijk handelen...........................................38
Masterstatus.............................................................................................................. 39
Conclusie................................................................................................................... 42
De gesitueerde biografie........................................................................................... 43
De levensloop criminologie.......................................................................................43
De leeftijd-criminaliteitscurve....................................................................................44
Delinquency in a birth control...................................................................................45
Cambridge study....................................................................................................... 45
1
, Maatschappelijk gesitueerde biografie (!).................................................................46
Turning points in de levensloop.................................................................................46
Desistance als intergenerationeel proces..................................................................47
Hoofdstuk 6 – Terrorisme..............................................................................................47
Terrorisme als individualiseerbaar probleem?............................................................48
Drie belangrijke vooronderstellingen in de aanpak van terrorisme............................48
Hoofdstuk 7 – Terrorisme 2........................................................................................... 52
Terrorisme als maatschappelijk fenomeen.................................................................52
Interacties tussen terroristische groepen en georganiseerde criminaliteit................53
Terrorisme maakt deel uit van de samenleving.........................................................55
Waarom is terrorisme een maatschappelijk vraagstuk?............................................56
Overzicht 2024.......................................................................................................... 57
Specifieke kenmerken van het fenomeen terrorisme................................................58
Jihadistisch terrorisme............................................................................................... 58
Rechtsextremistisch terrorisme.................................................................................59
Siege en accelerationisme......................................................................................... 60
Linksextremistisch en anarchistisch terrorisme.........................................................61
Incels......................................................................................................................... 62
Gewelddadige vrouwenhaat en antifeminisme..........................................................64
Hoofdstuk 8 – Nihilistisch Gewelddadig Extremisme.....................................................66
Wat is nihilistisch gewelddadig extremisme?.............................................................66
Hoe verloopt radicalisering?......................................................................................66
Het COM-netwerk...................................................................................................... 67
Verbanden en gedeeld ecosysteem...........................................................................68
Homo narrans............................................................................................................ 69
1. Primacy of affect: eerst voelen, dan denken..........................................................69
2-3. Heuristieken en hot cognition.............................................................................70
4-5. Confirmation bias en identiteitsbescherming.....................................................70
6. Primacy of groups and networks...........................................................................71
7. Het narratieve script van hybride extremisme......................................................71
Synthese: waarom hybride extremisme werkt..........................................................71
Barret: theory of constructed emotion......................................................................72
Emoties zijn al narratief – en sociaal overdraagbaar.................................................72
Affect als grondstof: valence, arousal en emotionele granulariteit............................73
Barrett verdiept het homo narrans kader..................................................................74
Homo narrans en hybride extremisme......................................................................74
Hoofdstuk 9 – Georganiseerde criminaliteit..................................................................75
Definiëren – United Nations Convention against Transnational Organized Crime......75
Discussies over de definitie van georganiseerde criminaliteit...................................75
Dominante denkbeelden over georganiseerde criminaliteit......................................76
Homo economicus en efficiënte markten..................................................................76
Daders van georganiseerde criminaliteit hebben bijzondere kenmerken..................77
Onzichtbaar, geheim en besloten..............................................................................77
Kleine wereld effect (Van Calster, 2002)....................................................................78
Criminele netwerken – los en toch hecht...................................................................78
Linchpins, bruggenen nieuwe verbindingen..............................................................79
Macht in criminele netwerken...................................................................................79
Flexibele organisatie en hydra effect.........................................................................79
Informatie, verbinding en macht...............................................................................80
Conclusie................................................................................................................... 80
2
, Hoofdstuk 9 – Georganiseerde criminaliteit (les 2).......................................................80
Groepen.................................................................................................................... 80
3 reducties................................................................................................................ 86
Welke maatschappelijke condities versterken georganiseerde criminaliteit?.............87
Bevinding 1............................................................................................................... 88
Bevinding 2............................................................................................................... 88
Bevinding 3............................................................................................................... 89
Bevinding 4............................................................................................................... 90
Implicaties – wat volgt hieruit voor beleid?...............................................................90
Hoofdstuk 10 – cybercriminaliteit.................................................................................91
Cybercriminaliteit...................................................................................................... 91
Kinderpornografie...................................................................................................... 92
Online fraude............................................................................................................. 93
Cyberafhankelijke criminaliteit..................................................................................94
Enkele begrippen....................................................................................................... 96
Routineactiviteitentheorie......................................................................................... 96
Verklaringen voor daderschap/slachtofferschap........................................................97
Rationele keuzetheorie.............................................................................................. 97
Besluitvorming.......................................................................................................... 97
Preventie................................................................................................................... 97
Het cyborg-crime perspectief....................................................................................98
Technologie is niet neutraal.......................................................................................98
In die zin is de relatie tussen mens en technologie niet enkel een gebruikersrelatie.99
Collectieven of netwerken van mensen en technologie brengen samen acties en
resultaten voort......................................................................................................... 99
Actievere rol toekennen aan technologie..................................................................99
We zien een beweging van het individuele naar het hybride netwerk.......................99
Voorbereiding examen................................................................................................ 100
“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Criminaliteit in een samenleving kan niet begrepen worden vanuit de
individuele motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit
ontstaat in, en krijgt vorm door de samenleving.
- Wat is de samenleving?
3
, - Waarom kunnen we criminaliteit niet begrijpen vanuit individuele
motieven?
Bestuderen van criminaliteit als maatschappelijk fenomeen aan de hand
van concrete fenomenen (collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime).
Hoofdstuk 1 – 3 populaire misvattingen over de
oorzaken van criminaliteit
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd
door mensen die ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal), ofwel gepleegd
door mensen die een weloverwogen keuze, een kosten-baten analyse,
hebben gemaakt (normaal).
Opvattingen over criminaliteit die niet stroken met wat we vandaag
wetenschappelijk weten over menselijk gedrag en criminaliteit.
- Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
- Criminaliteit is het resultaat van ziekte
o Beide stellingen gaan uit van criminelen als ‘abnormaal’
- Criminaliteit is een berekende keuze
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
- Andrej Romanovitsj Tsjikatilo (de slager van Rostov)
- Ted Bundy
- Jeffrey Dahmer
- Richard Ramirez (the night stalker)
- Het misleidende kwaad (Hitler)
Typerend voor vele van hen is dat zij zeer normaal leken, het zijn mensen
waarvan men de indruk had dat ze normale burgers waren met een
normaal leven. Er lijkt ook geen systematiek te zitten in hun belaging,
vaak jonge vrouwen of kinderen. Maar er is niet altijd hetzelfde profiel, hun
onvoorspelbaarheid is dus ook belangrijk.
- Het onvoorspelbare en onberekenbare zorgt voor een fascinatie en
angst
- Hangt ook samen met de functie van hen in de maatschappij (Pandy
– kerk)
- Onvoorspelbare wordt ook aangevuld met het onbegrijpelijke
o Gruwelijke feiten zijn vreemd in de leefwereld onbegrijpelijk
o ‘Kan ons ten alle tijden overkomen’
o Het ondenkbare wordt gepleegd door iets dat niet is zoals wij
4
Inhoudsopgave
Criminaliteit en samenleving..........................................................................1
Hoofdstuk 1 – 3 populaire misvattingen over de oorzaken van criminaliteit...................4
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad...............................................................4
Liber ad milites templi de laude novae militiae (Bernard van Clairvaux,+-1136)........6
Criminaliteit als ziekte.................................................................................................8
Het rationele individu.................................................................................................. 9
Hoofdstuk 2 – Normen en waarden...............................................................................12
Hoe is sociale orde mogelijk?....................................................................................13
Een snel veranderende samenleving.........................................................................14
Een evolutie naar meer progressieve opvattingen....................................................14
Culturele terugslag.................................................................................................... 14
Hoe verklaart dit perspectief criminaliteit?................................................................15
Conclusie................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 3 – De mens als Homo Narrans....................................................................20
Alternatieve normen en waarden?.............................................................................21
David Matza (1930-2018).......................................................................................... 23
Regels volgen?.......................................................................................................... 24
Cultuur als bron......................................................................................................... 25
De Homo Narrans...................................................................................................... 25
Emotie primeert........................................................................................................ 27
Systeem 1 en 2......................................................................................................... 27
Selectieve blootstelling............................................................................................. 28
Identiteit beschermende cognitie..............................................................................28
Belang van groepen en netwerken............................................................................29
Verhalen.................................................................................................................... 29
How emotions are made (Barrett, 2017)...................................................................30
Mensen interageren met elkaar.................................................................................30
Hoofdstuk 4 – Interactieprocessen................................................................................31
Mensen interageren met elkaar.................................................................................32
Interactiepatronen..................................................................................................... 33
Een steeds kleinere wereld........................................................................................ 33
Samenleving............................................................................................................. 36
Harold Garfinkel........................................................................................................ 36
Enkele begrippen....................................................................................................... 37
Hoofdstuk 5 – Macht..................................................................................................... 37
Macht maakt intrinsiek deel uit van menselijk handelen...........................................38
Masterstatus.............................................................................................................. 39
Conclusie................................................................................................................... 42
De gesitueerde biografie........................................................................................... 43
De levensloop criminologie.......................................................................................43
De leeftijd-criminaliteitscurve....................................................................................44
Delinquency in a birth control...................................................................................45
Cambridge study....................................................................................................... 45
1
, Maatschappelijk gesitueerde biografie (!).................................................................46
Turning points in de levensloop.................................................................................46
Desistance als intergenerationeel proces..................................................................47
Hoofdstuk 6 – Terrorisme..............................................................................................47
Terrorisme als individualiseerbaar probleem?............................................................48
Drie belangrijke vooronderstellingen in de aanpak van terrorisme............................48
Hoofdstuk 7 – Terrorisme 2........................................................................................... 52
Terrorisme als maatschappelijk fenomeen.................................................................52
Interacties tussen terroristische groepen en georganiseerde criminaliteit................53
Terrorisme maakt deel uit van de samenleving.........................................................55
Waarom is terrorisme een maatschappelijk vraagstuk?............................................56
Overzicht 2024.......................................................................................................... 57
Specifieke kenmerken van het fenomeen terrorisme................................................58
Jihadistisch terrorisme............................................................................................... 58
Rechtsextremistisch terrorisme.................................................................................59
Siege en accelerationisme......................................................................................... 60
Linksextremistisch en anarchistisch terrorisme.........................................................61
Incels......................................................................................................................... 62
Gewelddadige vrouwenhaat en antifeminisme..........................................................64
Hoofdstuk 8 – Nihilistisch Gewelddadig Extremisme.....................................................66
Wat is nihilistisch gewelddadig extremisme?.............................................................66
Hoe verloopt radicalisering?......................................................................................66
Het COM-netwerk...................................................................................................... 67
Verbanden en gedeeld ecosysteem...........................................................................68
Homo narrans............................................................................................................ 69
1. Primacy of affect: eerst voelen, dan denken..........................................................69
2-3. Heuristieken en hot cognition.............................................................................70
4-5. Confirmation bias en identiteitsbescherming.....................................................70
6. Primacy of groups and networks...........................................................................71
7. Het narratieve script van hybride extremisme......................................................71
Synthese: waarom hybride extremisme werkt..........................................................71
Barret: theory of constructed emotion......................................................................72
Emoties zijn al narratief – en sociaal overdraagbaar.................................................72
Affect als grondstof: valence, arousal en emotionele granulariteit............................73
Barrett verdiept het homo narrans kader..................................................................74
Homo narrans en hybride extremisme......................................................................74
Hoofdstuk 9 – Georganiseerde criminaliteit..................................................................75
Definiëren – United Nations Convention against Transnational Organized Crime......75
Discussies over de definitie van georganiseerde criminaliteit...................................75
Dominante denkbeelden over georganiseerde criminaliteit......................................76
Homo economicus en efficiënte markten..................................................................76
Daders van georganiseerde criminaliteit hebben bijzondere kenmerken..................77
Onzichtbaar, geheim en besloten..............................................................................77
Kleine wereld effect (Van Calster, 2002)....................................................................78
Criminele netwerken – los en toch hecht...................................................................78
Linchpins, bruggenen nieuwe verbindingen..............................................................79
Macht in criminele netwerken...................................................................................79
Flexibele organisatie en hydra effect.........................................................................79
Informatie, verbinding en macht...............................................................................80
Conclusie................................................................................................................... 80
2
, Hoofdstuk 9 – Georganiseerde criminaliteit (les 2).......................................................80
Groepen.................................................................................................................... 80
3 reducties................................................................................................................ 86
Welke maatschappelijke condities versterken georganiseerde criminaliteit?.............87
Bevinding 1............................................................................................................... 88
Bevinding 2............................................................................................................... 88
Bevinding 3............................................................................................................... 89
Bevinding 4............................................................................................................... 90
Implicaties – wat volgt hieruit voor beleid?...............................................................90
Hoofdstuk 10 – cybercriminaliteit.................................................................................91
Cybercriminaliteit...................................................................................................... 91
Kinderpornografie...................................................................................................... 92
Online fraude............................................................................................................. 93
Cyberafhankelijke criminaliteit..................................................................................94
Enkele begrippen....................................................................................................... 96
Routineactiviteitentheorie......................................................................................... 96
Verklaringen voor daderschap/slachtofferschap........................................................97
Rationele keuzetheorie.............................................................................................. 97
Besluitvorming.......................................................................................................... 97
Preventie................................................................................................................... 97
Het cyborg-crime perspectief....................................................................................98
Technologie is niet neutraal.......................................................................................98
In die zin is de relatie tussen mens en technologie niet enkel een gebruikersrelatie.99
Collectieven of netwerken van mensen en technologie brengen samen acties en
resultaten voort......................................................................................................... 99
Actievere rol toekennen aan technologie..................................................................99
We zien een beweging van het individuele naar het hybride netwerk.......................99
Voorbereiding examen................................................................................................ 100
“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Criminaliteit in een samenleving kan niet begrepen worden vanuit de
individuele motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit
ontstaat in, en krijgt vorm door de samenleving.
- Wat is de samenleving?
3
, - Waarom kunnen we criminaliteit niet begrijpen vanuit individuele
motieven?
Bestuderen van criminaliteit als maatschappelijk fenomeen aan de hand
van concrete fenomenen (collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime).
Hoofdstuk 1 – 3 populaire misvattingen over de
oorzaken van criminaliteit
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd
door mensen die ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal), ofwel gepleegd
door mensen die een weloverwogen keuze, een kosten-baten analyse,
hebben gemaakt (normaal).
Opvattingen over criminaliteit die niet stroken met wat we vandaag
wetenschappelijk weten over menselijk gedrag en criminaliteit.
- Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
- Criminaliteit is het resultaat van ziekte
o Beide stellingen gaan uit van criminelen als ‘abnormaal’
- Criminaliteit is een berekende keuze
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
- Andrej Romanovitsj Tsjikatilo (de slager van Rostov)
- Ted Bundy
- Jeffrey Dahmer
- Richard Ramirez (the night stalker)
- Het misleidende kwaad (Hitler)
Typerend voor vele van hen is dat zij zeer normaal leken, het zijn mensen
waarvan men de indruk had dat ze normale burgers waren met een
normaal leven. Er lijkt ook geen systematiek te zitten in hun belaging,
vaak jonge vrouwen of kinderen. Maar er is niet altijd hetzelfde profiel, hun
onvoorspelbaarheid is dus ook belangrijk.
- Het onvoorspelbare en onberekenbare zorgt voor een fascinatie en
angst
- Hangt ook samen met de functie van hen in de maatschappij (Pandy
– kerk)
- Onvoorspelbare wordt ook aangevuld met het onbegrijpelijke
o Gruwelijke feiten zijn vreemd in de leefwereld onbegrijpelijk
o ‘Kan ons ten alle tijden overkomen’
o Het ondenkbare wordt gepleegd door iets dat niet is zoals wij
4
