Samenvatting observeren en rapporteren

Observeren en rapporteren
22/04/2026
HOOFDSTUK 0: KRITISCH DENKEN
- Kritisch:
 Afkomstig van het Griekse woord ‘kriterion’, (norm)
 Verwijst ook naar het Griekse woord 'kritiké', (‘in staat zijn om te onderscheiden’ )
- Kritisch denken
 Vermogen om zelfstandig te komen tot weloverwogen en beargumenteerde
afwegingen, oordelen & beslissingen
 Hiervoor zijn denkvaardigheden noodzakelijk
 Betekent dat je informatie niet zonder meer accepteert
 Betekent dat je redeneert & reflecteert voordat je een standpunt inneemt
 Een besluit neemt hoe te handelen & dat je kunt verklaren waarop dat
standpunt/besluit is gebaseerd
- Wat betekent het meestal
 Onderscheiden
 Actief (vaardigheid)
 Waarnemen
 Verstandig oordelen
 Niet zomaar aanvaarden wat er wordt gezegd.
 Argumenteren
 Redeneren
 Onderzoeken
 Schept afstand tegenover emoties
 Creëert verruimde denkwijze
 Vragen stellen
 Is destructief (vernietigt meningen, vooroordelen, vermeend weten)
 Out of the box denken
- Kritisch zijn  vaardigheid, je kan het leren
- Kritisch te kunnen denken  durven twijfelen
- Waar kan kritisch denken toe bijdragen
 Bewustwording van (verschillen & overeenkomsten in) waarden die we
nastreven & die ons gedrag sturen.
 Persoonsvorming  wie ben ik / wie wil ik worden? (Bewustwording van
onzekerheden, eigen kwaliteiten & valkuilen; zelfreflectie)
Persoonlijke autonomie (zelf keuzes maken) wordt gestimuleerd
 Burgerschapsvorming  welke rol heb ik in de maatschappij? Wat is mijn
sociale identiteit? Wat wil ik betekenen voor anderen?
Sociale betrokkenheid wordt gestimuleerd
 Helpend bij analyseren problemen, bij helder formuleren van complexe zaken
 Leren door (sociale) ervaringen
 Bevordering sociale interactie & communicatie  we praten met elkaar over
gedachten, gevoelens & ervaringen, ook taalvaardigheden geoefend
 Vergroting inlevingsvermogen  wordt zich bewust van hoe een ander kan
denken & wat er in een ander omgaat.  beter rekening houden met anderen
 Hoger niveau van denken & (moreel) redeneren  stellen ons de vraag: is het
wel logisch wat je zegt; klopt het wel?  leren kritische & logisch na te denken.

,  Tijdens studie & in je beroep  wellicht onderzoek moeten uitvoeren  in staat
moeten zijn conclusies van onderzoek kritisch te beoordelen
HOOFDSTUK 1: OBSERVEREN: HET MENSELIJK PERSPECTIEF
1.1 Een ‘beeld’ van een mens
- Mensen kijken naar andere mensen & vormen een mening (automatisch)
- Mening  subjectieve opvatting van een individu/ groep/ bepaalde houding tov.
bepaald onderwerp
- Subjectief  opvatting/ houding niet gebaseerd op feiten
- Obv. eigen ervaring & kennis door je referentiekader bepaald
- Meeste mensen willen graag dat hun mening over anderen door anderen wordt
gedeeld.  oppervlakkig
- Er blijft altijd wel iets “plakken”!!
- Oordeelsvorming
- Zintuiglijke waarneming  binnenkomen & verwerken van zintuiglijke prikkels
(zien, horen, tastzin, reuk, smaak, proprioceptief (het ervaren van druk, zowel
intern als extern))
1.2 Beeldvorming
- Door wat anderen ons over medemensen vertellen in manier waarop zij met ons
over anderen praten  beeld van deze mensen vormen
- Je kan je niet ‘geen beeld ‘vormen van de ander’ = beeldvorming
- Eerste indruk  kan blijven hangen, beeld kan invloed hebben op de analyse van
de situatie
- Eerste indruk  cliënt van jou als begeleider heeft, bepaald veel voor vervolg van
begeleiding (ook omgekeerd, hv  cliënt)
- Belangrijk voor de hulpverlener  fouten tot een minimum te herleiden door
objectief te gaan observeren
- Waarnemen
 Voortdurend opnemen van prikkels
 Vele prikkels dringen niet tot ons door  selectie
 Niemand kan ons garanderen dat we hetzelfde waarnemen
 We zien wat we verwachten te zien
 Gevoelens zijn sterk bepalend
 Wat we graag zien, zien we vlugger
 Wat jouw werkelijkheid is, is niet mijn werkelijkheid
 Waarnemen  complex gegeven  bepaald door allerlei mechanismen
 Iedereen neemt iets anders waar, afhankelijk van selecties en zintuigen
- Observeren
 Observeren onderscheid zich van waarnemen  mate van bewustzijn
 Zorgvuldig & aandachtig gadeslaan van verschijnselen met de bedoeling er
zoveel mogelijk over te weten te komen
 Waarnemen met een doel
 Het doel  richting aan de interpretatie van de waarneming
 Twee belangrijke aspecten  de situatie waarin je waarneemt én jezelf als
ontvanger van de waarneming.
 Observeren  opzettelijk & systematisch waarnemen om zo objectief
mogelijk gegevens te verzamelen die informatie opleveren voor de
situatieanalyse  beroepsmatig handelen op een te verantwoorde wijze kan
plaatsvinden

1.3 Referentiekader van de beeldvorming

, - Observatie  interpretatie
- Observeert  iets waarnemen  richt je waarneming
- Waarneemt  geïnterpreteerd  in referentiekader
- Referentiekader  meebrengen als mens, lid van maatschappij waarin je leeft,
deskundige, werker binnen bepaalde organisatie, zorg & hulpverlener
- Referentiekader  cultureel & sociaal gekleurd
1.3.1 Cultureel bepaalde laag
- Volgens Zijderveld is cultuur
 Intrigerende verschijnsel dat mensen die met elkaar dingen doen
 Al heel gauw manieren van doen, gedragspatronen ontwikkelen die ze
belangrijk vinden
 Zo belangrijk dat ze het aan nieuwkomers & volgende generaties
overdragen
 Gaat ook over denk & emotionele patronen
- Volgens Vermeersch is cultuur
 Verzameling fenomenen/objecten die door mens vorm hebben gekregen
 Als uitingen daarvan (mentale inhouden, gedragspatronen, vaardigheden,
producten & instellingen)
- Santon – Salazar  onderscheid tss. cultureel kapitaal (gezamenlijke waarden &
normen) & sociaal kapitaal
- Culturele laag  wat je waarneemt, wordt geïnterpreteerd, wordt in een RF
geplaatst
- Normen en waarden  wat je als normaal beschouwd, bepaalt vaak mee de kijk
naar een persoon
- Gedeeld begrip  je bent het met elkaar eens over feiten en verbanden
- Gemeenschappelijkheid
 Je deelt zaken met anderen
 Om je medemens te begrijpen moet er gedeeld begrip zijn
 Daardoor ontstaat er helderheid & gevoel van samenhorigheid
1.3.2 De laag van de sociale groep
- Bepaalt mede je beeld van mensen
- Gemeenschappelijke taal & gedragingen
- Mensen  deel uitmaken van verschillende sociale netwerken
- We leven als het ware in een gefragmentariseerde samenleving
- Sociale groep  subcultuur
- Elke subcultuur  eigen beeld van de mens
- Bv: Je maakt deel uit van verschillende netwerken: je familie en vrienden, hobby,
netwerk van studenten in de KdG Hogeschool, vereniging, …
- Die netwerken  gemeenschappelijke taal & gedragingen: je gedraagt en kleed je
anders thuis dan op je werk  gedeeld begrip
- Bv. dansclub, voetbalclub
1.3.3 De individuele laag
- Je persoonlijkheid, mensenkennis, inlevingsvermogen, vroegere ervaringen…. 
rol bij het vormen van het beeld van de ander
- Moeilijk om afstand te nemen van jezelf & je eerste indruk
- Bewustwording



1.4 Observatie