MEDISCHE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: STRESS-INZICHTEN
1. VAKGEBIEDEN
Psychologie: dicht bij psychiatrie, toch verschillen:
Psychologie: begrijpen van menselijk gedrag:
- In medische context: onderzoeken van klachten, symptomen, ziektegedrag
Psychologen: antwoord zoeken op vraag rond gedrag op specifiek tijdstip, situatie
- Verschillende soorten gedrag: functioneel, aangepast, problematisch, gestoord
Psychologen en psychiaters: oorzaken zoeken en bijsturen
- Begrijpen (neuropsychologische) processen die mensen in staat stellen zich bewust te zijn,
denken, voelen => waarnemen, herinneren, beslissen
2. ZIEKTEMODELLEN
2.1 HET BIOMEDISCH PERSPECTIEF
Gezondheid = afwezigheid van ziekte
Ziekte = fysiek probleem dat moet behandeld worden
Hippocrates: “gezondheid = afhankelijk van in balans
houden van lichaamsvochten”
Plato: ondersteunt dit model, “geest en lichaam
afzonderlijke entiteiten, geest niets te maken met ziek
zijn”
13e eeuw: Thomas van Aquino: lichaam en ziel = geheel
Ziekte = lichamelijke afwijking of probleem, ziek zijn =
klachten, hinder, gedrag
1:1 relatie met afwijking en klacht
Afwijking -> klacht -> rol
Bij biomedisch perspectief: inspelen op klacht
Zelfde afwijking niet perse zelfde klachten en vice versa => variatie in mensen
2.2 HET BIOPSYCHOSOCIAAL PERSPECTIEF
Ervaring van klachten en hinder is verschillend van persoon tot persoon, zelfs indien zelfde afwijking =>
mensen zonde klachten kunnen afwijking hebben en vice versa
,Biopsychosociale model: houdt rekening met psychologische en sociale factoren
- Ziekte = medische stoornis die een arts objectief diagnosticeert adhv criteria
- Ziek zijn = subjectieve ervaring van de ziekte, gevoel van ‘er is iets mis’, symptomen zoals angst,
zweet, moeheid
Ziekterol = gedrag van een ziekte, je kan ziekte hebben zonder verschijnselen, symptomen is niet de
oorzaak van de ziekte
Biopsychosociale model: relatie lichamelijke klachten-hinder-individuele verschillen-
pijnbeleving-centrale rol van stress
3. DE CENTRALE ROL VAN STRESS IN HET HOLISTISCH ZIEKTEMODEL
Stress = term ontstaan in ’30 door Hans Selye
- Niet specifieke respons vh lichaam op demand for change => iedereen reageert hetzelfde??? =>
FOUT
Lazarus: huidige visie op stress, afhankelijk van het gevoel van dreiging, afhankelijk van hoe je ernaar kijkt,
controlegevoel, interpretatie…
Stressreactie is altijd zelfde, de uiting hangt af van interpretatie
3.1 DEFINITIE VAN STRESS
Reeks psychologische en fysiologische relaties (strain) op een reële of vermeende bedreiging (= situatie)
van ons fysieke en psychische evenwicht (= interactioneel proces) (KU Leuven)
3.2 STRESS ALS REACTIE (STRAIN)
(Reële of vermeende bedreiging) + geen gevoel dat we meester zijn over de situatie => psychologische en
lichamelijke reacties in gang gezet = stressreacties
Brein: als te heftig zal het afwenden, lichaam: hartslag, ingehouden adem, kippenvel…
Doel van psychologische en fysiologische spanning: energie of kracht om met nieuwe, moeilijke of
onverwachte situatie om te gaan, we moeten ons flexibel kunnen aanpassen => hiervoor energie nodig
Stressreacties: lichamelijke of fysiologische, psychische en gedragsmatige
,Lichamelijk vlak: snelle en tragere reactie => lichaam voorbereiden om gepast te reageren
Stressreactie => korte periode geactiveerd => kortetermijnstressoren aanpakken => in actie brengen +
gevoel van controle krijgen
Mensen met kanker: stress verhoogt ook uitzaaiingen
Medicijnen kunnen niet alles voorkomen, patiënten moeten leren omgaan met stress
, 3.2.1 SNELLE REACTIE (AUTONOOM ZENUWSTELSEL)
Autonoom zenuwstelsel => reguleert alles dat
+- automatisch gebeurt (ademhaling,
hartslag…)
- sympathische (gaspedaal) en
parasympatische (handrem) tak
Stress reactie => adrenaline aangemaakt in
bijniermerg => sympathisch ZS neemt
overhand
- kippenvel, hartslag stijgen, bonzen in
keel, verstijven van angst…
- Adrenaline: effecten komen snel,
verdwijnen ook snel
o Meer bloed naar spieren
pompen => kracht vergroten
o Minder bloeddoorstroming
spijsverteringsstelsel =>
vlinders in buik
o Alertheid + concentratie
verhoogt, geheugen beter
Beslissing gebeurt in hersenen, via 2 routes:
directe korte of lange indirecte
Eerste, korte route
- Rechtstreeks vanuit thalamus =
tussenstation tussen zintuigen en
primaire zintuigelijke gebieden
- Route thalamus -> amygdala = snelle
emotionele toenaderings-of
vermijdingsreacties op stimuli
o Sommige reacties
aangeboren (instinctief),
andere door klassieke
conditionering
- Neurale short cut: meteen naar
amygdala voor snelle reactie (James-
Lange)
o Onnauwkeurige route, quick
and dirty, ruwe informatie ->
amygdala (waargenomen
door ogen, neus, smaak)
o Snel en onbewust, binnen
seconde geactiveerd (vb.
hand wegtrekken bij hitte),
soort alarmsysteem
o Amygdala ontvangt informatie onbewust => emoties niet altijd vrijwillig te stoppen
HOOFDSTUK 1: STRESS-INZICHTEN
1. VAKGEBIEDEN
Psychologie: dicht bij psychiatrie, toch verschillen:
Psychologie: begrijpen van menselijk gedrag:
- In medische context: onderzoeken van klachten, symptomen, ziektegedrag
Psychologen: antwoord zoeken op vraag rond gedrag op specifiek tijdstip, situatie
- Verschillende soorten gedrag: functioneel, aangepast, problematisch, gestoord
Psychologen en psychiaters: oorzaken zoeken en bijsturen
- Begrijpen (neuropsychologische) processen die mensen in staat stellen zich bewust te zijn,
denken, voelen => waarnemen, herinneren, beslissen
2. ZIEKTEMODELLEN
2.1 HET BIOMEDISCH PERSPECTIEF
Gezondheid = afwezigheid van ziekte
Ziekte = fysiek probleem dat moet behandeld worden
Hippocrates: “gezondheid = afhankelijk van in balans
houden van lichaamsvochten”
Plato: ondersteunt dit model, “geest en lichaam
afzonderlijke entiteiten, geest niets te maken met ziek
zijn”
13e eeuw: Thomas van Aquino: lichaam en ziel = geheel
Ziekte = lichamelijke afwijking of probleem, ziek zijn =
klachten, hinder, gedrag
1:1 relatie met afwijking en klacht
Afwijking -> klacht -> rol
Bij biomedisch perspectief: inspelen op klacht
Zelfde afwijking niet perse zelfde klachten en vice versa => variatie in mensen
2.2 HET BIOPSYCHOSOCIAAL PERSPECTIEF
Ervaring van klachten en hinder is verschillend van persoon tot persoon, zelfs indien zelfde afwijking =>
mensen zonde klachten kunnen afwijking hebben en vice versa
,Biopsychosociale model: houdt rekening met psychologische en sociale factoren
- Ziekte = medische stoornis die een arts objectief diagnosticeert adhv criteria
- Ziek zijn = subjectieve ervaring van de ziekte, gevoel van ‘er is iets mis’, symptomen zoals angst,
zweet, moeheid
Ziekterol = gedrag van een ziekte, je kan ziekte hebben zonder verschijnselen, symptomen is niet de
oorzaak van de ziekte
Biopsychosociale model: relatie lichamelijke klachten-hinder-individuele verschillen-
pijnbeleving-centrale rol van stress
3. DE CENTRALE ROL VAN STRESS IN HET HOLISTISCH ZIEKTEMODEL
Stress = term ontstaan in ’30 door Hans Selye
- Niet specifieke respons vh lichaam op demand for change => iedereen reageert hetzelfde??? =>
FOUT
Lazarus: huidige visie op stress, afhankelijk van het gevoel van dreiging, afhankelijk van hoe je ernaar kijkt,
controlegevoel, interpretatie…
Stressreactie is altijd zelfde, de uiting hangt af van interpretatie
3.1 DEFINITIE VAN STRESS
Reeks psychologische en fysiologische relaties (strain) op een reële of vermeende bedreiging (= situatie)
van ons fysieke en psychische evenwicht (= interactioneel proces) (KU Leuven)
3.2 STRESS ALS REACTIE (STRAIN)
(Reële of vermeende bedreiging) + geen gevoel dat we meester zijn over de situatie => psychologische en
lichamelijke reacties in gang gezet = stressreacties
Brein: als te heftig zal het afwenden, lichaam: hartslag, ingehouden adem, kippenvel…
Doel van psychologische en fysiologische spanning: energie of kracht om met nieuwe, moeilijke of
onverwachte situatie om te gaan, we moeten ons flexibel kunnen aanpassen => hiervoor energie nodig
Stressreacties: lichamelijke of fysiologische, psychische en gedragsmatige
,Lichamelijk vlak: snelle en tragere reactie => lichaam voorbereiden om gepast te reageren
Stressreactie => korte periode geactiveerd => kortetermijnstressoren aanpakken => in actie brengen +
gevoel van controle krijgen
Mensen met kanker: stress verhoogt ook uitzaaiingen
Medicijnen kunnen niet alles voorkomen, patiënten moeten leren omgaan met stress
, 3.2.1 SNELLE REACTIE (AUTONOOM ZENUWSTELSEL)
Autonoom zenuwstelsel => reguleert alles dat
+- automatisch gebeurt (ademhaling,
hartslag…)
- sympathische (gaspedaal) en
parasympatische (handrem) tak
Stress reactie => adrenaline aangemaakt in
bijniermerg => sympathisch ZS neemt
overhand
- kippenvel, hartslag stijgen, bonzen in
keel, verstijven van angst…
- Adrenaline: effecten komen snel,
verdwijnen ook snel
o Meer bloed naar spieren
pompen => kracht vergroten
o Minder bloeddoorstroming
spijsverteringsstelsel =>
vlinders in buik
o Alertheid + concentratie
verhoogt, geheugen beter
Beslissing gebeurt in hersenen, via 2 routes:
directe korte of lange indirecte
Eerste, korte route
- Rechtstreeks vanuit thalamus =
tussenstation tussen zintuigen en
primaire zintuigelijke gebieden
- Route thalamus -> amygdala = snelle
emotionele toenaderings-of
vermijdingsreacties op stimuli
o Sommige reacties
aangeboren (instinctief),
andere door klassieke
conditionering
- Neurale short cut: meteen naar
amygdala voor snelle reactie (James-
Lange)
o Onnauwkeurige route, quick
and dirty, ruwe informatie ->
amygdala (waargenomen
door ogen, neus, smaak)
o Snel en onbewust, binnen
seconde geactiveerd (vb.
hand wegtrekken bij hitte),
soort alarmsysteem
o Amygdala ontvangt informatie onbewust => emoties niet altijd vrijwillig te stoppen
