Samenvatting wijsbegeerte
Hoofdstuk 1: wat is filosofie?
In dit hoofdstuk zoeken we antwoord op de vraag ‘Wat is filosofie’
è Onmogelijke vraag
è Het is moeilijk om een lijst van filosofische kenmerken op te stellen die voorkomen bij
alle filosofen en hun opvattingen
1. Drie aspecten: attitude, methodologie, domein
Er zijn heel veel definities van filosofie in de omloop, en ze verschillen allemaal heel erg van
elkaar
Etymologie: liefde voor de wijsheid of het verlangen om te weten
Filosofen houden zich vooral bezig met het in vraag stellen van de vele dingen die andere
mensen als vanzelfsprekend beschouwen.
René Descartes: merkte op dat ons gezichtsvermogen ons vaak bedriegt, vb bij optische illusies
è Bijvoorbeeld de Müller-Lyer illusie
è Als ons gezichtsvermogen onbetrouwbaar is, is al onze kennis dan onbetrouwbaar?
è Niet onmogelijk dat ons denken voortdurend op een dwaalspoor wordt gezet door een
malin génie
Kritiek is niet altijd het einddoel van de filosofie: het opent ook de mogelijkheid dat dingen
anders zouden kunnen zijn.
Ook de vraag of filosofen kunnen onderscheiden van niet-filosofen op basis van hun kritische
geest?
è Men kan kritisch zijn zonder meteen aan filosofie te doen
è Bijvoorbeeld wetenschappers
è Het lijkt erop dat heel wat hedendaagse wetenschappers en filosofen heel wat attitudes
gemeen hebben: ze zijn kritisch, zoeken naar de waarheid,…
Een andere manier om filosofie af te bakenen van aangrenzende (kennis)domeinen is door te
kijken naar de methode die ze gebruiken
è Zijn er methoden die enkel gebruikt worden door filosofen en niet door wetenschappers,
of omgekeerd?
è Je kan zeggen dat filosofen geen klassiek labowerk doen, maar dat is ook zo voor
geschiedkundigen, klinische psychologen,…
è Probleem: filosofen gebruiken een waaier van methoden, maar geen daarvan is uniek
voor de filosofie
è En de methoden die mogelijk wel uniek zijn voor de wijsbegeerte, worden niet door alle
filosofen gebruikt
,Filosofen maken graag overvloedig gebruik van hun intuïties
è Verschillende betekenissen: kennis die onmiddellijk wordt verkregen (je pense donc je
suis) en spontane overtuiging die we krijgen wanneer we over een bepaald onderwerp
nadenken
è Intuïties kunnen heel variabel zijn
è Ook wetenschappers baseren zich vaak op hun intuïties, die door eventueel onderzoek
worden bevestigd
Conceptuele analyse is ook een methode
è Beoogt belangrijke begrippen die we gebruiken te ontleden in meer eenvoudige
begrippen, zodat we die belangrijke begrippen beter begrijpen en ook beter kunnen
gebruiken
è Voorbeeld: concept ziekte
è Wordt niet door alle filosofen gebruikt en zeker niet enkel door filosofen (vb fysica:
concept massa en gewicht)
Gedachte experiment: instrument van de verbeelding dat gebruikt wordt om nieuwe info over
een thema te verkrijgen zonder gebruik te maken van nieuwe empirische data
è Speelt zich dus volledig af in het labo van de menselijke geest
è Heeft heel veel voordelen: verhelderen problemen door ze te visualiseren
è Brain in a vat: inbeelden dat onze hersenen zich eigenlijk op een andere planeet
bevinden en een dolgedraaide wetenschapper ons brein allerlei signalen geeft,
bijvoorbeeld door middel van een computer. De hersenen in het vatten beschikken niet
over een manier om na te gaan of hun gedachten en indrukken echt zijn en bijgevolg,
kunnen wij niet zeker weten of wij al dan niet hersenen in een vat zijn
è Experiment kan niet uitgevoerd worden in de echte wereld, maar hoeft ook niet
è Wetenschappen maken ook gebruik van gedachte experimenten
In de voorbije jaren is er een nieuwe filosofische discipline ontstaan: experimentele filosofie
è Zijn van mening dat empirisch-wetenschappelijke methoden soms kunnen bijdragen aan
een oplossing voor traditionele filosofische problemen
è Vb heel wat onderzoek naar crossculturele verschillen in intuïties over bepaalde morele
dilemma’s
Eigenheid van de filosofie heeft niet zo zeer te maken met de attitude van de filosofen of de met
hun methodologie, maar met de aard van de vragen en problemen waarmee ze zich bezig
houden.
è Dan toch een kenmerk dat uniek is voor de filosofie?
è Ja en nee: er zijn ook wetenschappers die zich bezig houden met fundamentele vragen,
maar er zijn ook veel wetenschappers die filosofische vragen als futiel, verwarrend of
bedreigend zien
,Veel filosofen hebben een voorliefde voor moeilijke en zelfs onbeantwoordbare vragen
è Sommigen beweren dat als zulke vragen het voorrecht zijn van filosofen, er geen sprake
kan zijn van vooruitgang in de filosofie
è Filosofie zou dan eerder op kunst lijken
Dit kunnen we op veel manieren fout verklaren
è Wetenschappelijk paradigma’s volgen elkaar op zonder echt op elkaar voort te bouwen
è Sinds de moderne tijd zijn er talloze wetenschappen ontstaan in de schoot van de
filosofie
è Filosofie vormt de brandstof van een nieuwe wetenschap
2. Vier deeldomeinen
Je kan de vraag ‘wat is filosofie’ misschien ook op een hele andere manier oplossen
We kunnen zeggen dat filosofie een academische discipline is die 4 deeldomeinen omvat:
metafysica, logica, epistemologie en de moraalfilosofie
Lijkt dat als we willen weten of iets filosofisch is, moeten we gewoon even nagaan of het in 1 van
deze 4 deeldomeinen wordt bestudeerd
è Bij nader inzien helpt dit ons geen stap verder
è Verschuift het probleem gewoon van ‘wat is filosofie’ naar ‘wat is metafysica’
Metafysica: bestudeerd de aard en de structuur van de wereld
è ‘wat betekent het om te bestaan?’
è Vb: bestaat tijd?
è Heel wat problemen worden bestempeld als metafysische problemen, maar er bestaat
geen eenduidig gemeenschappelijk kenmerk
Logica: legt ons uit wat het betekent om deugdelijk te redeneren en te argumenteren
è Voorbeeld ook het weerleggen van drogredenen (vb: slippery slope)
Epistemologie of kennisleer: buigt zich over de aard, de structuur en de mogelijkheid van onze
kennis
è ‘wat kunnen we weten?’
è Hoe verwerven we kennis, wat is kennis precies,…
, Moraalfilosofie: dingen die we zouden moeten doen
è Verzameling van rechten, plichten, aanbevelingen, geboden en verboden: normatieve
universum
è Maar niet alle items in dat universum zijn van morele aard
è Niet altijd duidelijk waarin het morele precies verschilt van andere elementen in het
normatieve universum
è Vb: onderscheid tussen morele en juridische voorschriften (wetten zijn toch vaak een
weerspiegeling van ons morele leven)
De 4 deeldomeinen kunnen onderverdeeld worden in meer specifieke takken van de filosofie
è Vb: politieke filosofie als onderdeel van ethiek
è Vb: wetenschapsfilosofie als onderdeel van epistemologie. Kan je ook weer opdelen in 2
deeldomeinen: algemene wetenschapsfilosofie en toegepaste wetenschapsfilosofie
3. Korte geschiedenis van de westerse filosofie
Hedendaagse filosofen bouwen vaak voort op begrippen, argumenten en theorieën van
historische figuren die bekendstaan als filosofen
è In die optiek: iemand kan zich een filosoof noemen in de mate dat hij of zij zich
bezighoudt met filosofen uit het verleden
è Deze definitie is gebaseerd op een drogreden
De filosofie werd doorheen de geschiedenis constant uitgedaagd door andere vormen van
kennis: de mythologie, de theologie, de wetenschappen,..
Om zichzelf in stand de houden moest de filosofie zich constant opnieuw uitvinden en
herdefiniëren
De westerse filosofie is ontstaan in het oude Griekenland, ergens in de zesde eeuw voor
christus.
Thales, Anaximander en Anaximenes worden beschouwd als de eerste filosofen
è Staan bekend als natuurfilosofen omdat ze geïnteresseerd waren in datgene wat de
kosmos doet draaien
è Waren ervan overtuigd dat zowel levende als levenloze natuur voortkomt uit 1 of andere
oerstof
Hun aanpak staat in schril contrast met hun voorgangers, waarbij vooral de Griekse goden
centraal stonden
Hoofdstuk 1: wat is filosofie?
In dit hoofdstuk zoeken we antwoord op de vraag ‘Wat is filosofie’
è Onmogelijke vraag
è Het is moeilijk om een lijst van filosofische kenmerken op te stellen die voorkomen bij
alle filosofen en hun opvattingen
1. Drie aspecten: attitude, methodologie, domein
Er zijn heel veel definities van filosofie in de omloop, en ze verschillen allemaal heel erg van
elkaar
Etymologie: liefde voor de wijsheid of het verlangen om te weten
Filosofen houden zich vooral bezig met het in vraag stellen van de vele dingen die andere
mensen als vanzelfsprekend beschouwen.
René Descartes: merkte op dat ons gezichtsvermogen ons vaak bedriegt, vb bij optische illusies
è Bijvoorbeeld de Müller-Lyer illusie
è Als ons gezichtsvermogen onbetrouwbaar is, is al onze kennis dan onbetrouwbaar?
è Niet onmogelijk dat ons denken voortdurend op een dwaalspoor wordt gezet door een
malin génie
Kritiek is niet altijd het einddoel van de filosofie: het opent ook de mogelijkheid dat dingen
anders zouden kunnen zijn.
Ook de vraag of filosofen kunnen onderscheiden van niet-filosofen op basis van hun kritische
geest?
è Men kan kritisch zijn zonder meteen aan filosofie te doen
è Bijvoorbeeld wetenschappers
è Het lijkt erop dat heel wat hedendaagse wetenschappers en filosofen heel wat attitudes
gemeen hebben: ze zijn kritisch, zoeken naar de waarheid,…
Een andere manier om filosofie af te bakenen van aangrenzende (kennis)domeinen is door te
kijken naar de methode die ze gebruiken
è Zijn er methoden die enkel gebruikt worden door filosofen en niet door wetenschappers,
of omgekeerd?
è Je kan zeggen dat filosofen geen klassiek labowerk doen, maar dat is ook zo voor
geschiedkundigen, klinische psychologen,…
è Probleem: filosofen gebruiken een waaier van methoden, maar geen daarvan is uniek
voor de filosofie
è En de methoden die mogelijk wel uniek zijn voor de wijsbegeerte, worden niet door alle
filosofen gebruikt
,Filosofen maken graag overvloedig gebruik van hun intuïties
è Verschillende betekenissen: kennis die onmiddellijk wordt verkregen (je pense donc je
suis) en spontane overtuiging die we krijgen wanneer we over een bepaald onderwerp
nadenken
è Intuïties kunnen heel variabel zijn
è Ook wetenschappers baseren zich vaak op hun intuïties, die door eventueel onderzoek
worden bevestigd
Conceptuele analyse is ook een methode
è Beoogt belangrijke begrippen die we gebruiken te ontleden in meer eenvoudige
begrippen, zodat we die belangrijke begrippen beter begrijpen en ook beter kunnen
gebruiken
è Voorbeeld: concept ziekte
è Wordt niet door alle filosofen gebruikt en zeker niet enkel door filosofen (vb fysica:
concept massa en gewicht)
Gedachte experiment: instrument van de verbeelding dat gebruikt wordt om nieuwe info over
een thema te verkrijgen zonder gebruik te maken van nieuwe empirische data
è Speelt zich dus volledig af in het labo van de menselijke geest
è Heeft heel veel voordelen: verhelderen problemen door ze te visualiseren
è Brain in a vat: inbeelden dat onze hersenen zich eigenlijk op een andere planeet
bevinden en een dolgedraaide wetenschapper ons brein allerlei signalen geeft,
bijvoorbeeld door middel van een computer. De hersenen in het vatten beschikken niet
over een manier om na te gaan of hun gedachten en indrukken echt zijn en bijgevolg,
kunnen wij niet zeker weten of wij al dan niet hersenen in een vat zijn
è Experiment kan niet uitgevoerd worden in de echte wereld, maar hoeft ook niet
è Wetenschappen maken ook gebruik van gedachte experimenten
In de voorbije jaren is er een nieuwe filosofische discipline ontstaan: experimentele filosofie
è Zijn van mening dat empirisch-wetenschappelijke methoden soms kunnen bijdragen aan
een oplossing voor traditionele filosofische problemen
è Vb heel wat onderzoek naar crossculturele verschillen in intuïties over bepaalde morele
dilemma’s
Eigenheid van de filosofie heeft niet zo zeer te maken met de attitude van de filosofen of de met
hun methodologie, maar met de aard van de vragen en problemen waarmee ze zich bezig
houden.
è Dan toch een kenmerk dat uniek is voor de filosofie?
è Ja en nee: er zijn ook wetenschappers die zich bezig houden met fundamentele vragen,
maar er zijn ook veel wetenschappers die filosofische vragen als futiel, verwarrend of
bedreigend zien
,Veel filosofen hebben een voorliefde voor moeilijke en zelfs onbeantwoordbare vragen
è Sommigen beweren dat als zulke vragen het voorrecht zijn van filosofen, er geen sprake
kan zijn van vooruitgang in de filosofie
è Filosofie zou dan eerder op kunst lijken
Dit kunnen we op veel manieren fout verklaren
è Wetenschappelijk paradigma’s volgen elkaar op zonder echt op elkaar voort te bouwen
è Sinds de moderne tijd zijn er talloze wetenschappen ontstaan in de schoot van de
filosofie
è Filosofie vormt de brandstof van een nieuwe wetenschap
2. Vier deeldomeinen
Je kan de vraag ‘wat is filosofie’ misschien ook op een hele andere manier oplossen
We kunnen zeggen dat filosofie een academische discipline is die 4 deeldomeinen omvat:
metafysica, logica, epistemologie en de moraalfilosofie
Lijkt dat als we willen weten of iets filosofisch is, moeten we gewoon even nagaan of het in 1 van
deze 4 deeldomeinen wordt bestudeerd
è Bij nader inzien helpt dit ons geen stap verder
è Verschuift het probleem gewoon van ‘wat is filosofie’ naar ‘wat is metafysica’
Metafysica: bestudeerd de aard en de structuur van de wereld
è ‘wat betekent het om te bestaan?’
è Vb: bestaat tijd?
è Heel wat problemen worden bestempeld als metafysische problemen, maar er bestaat
geen eenduidig gemeenschappelijk kenmerk
Logica: legt ons uit wat het betekent om deugdelijk te redeneren en te argumenteren
è Voorbeeld ook het weerleggen van drogredenen (vb: slippery slope)
Epistemologie of kennisleer: buigt zich over de aard, de structuur en de mogelijkheid van onze
kennis
è ‘wat kunnen we weten?’
è Hoe verwerven we kennis, wat is kennis precies,…
, Moraalfilosofie: dingen die we zouden moeten doen
è Verzameling van rechten, plichten, aanbevelingen, geboden en verboden: normatieve
universum
è Maar niet alle items in dat universum zijn van morele aard
è Niet altijd duidelijk waarin het morele precies verschilt van andere elementen in het
normatieve universum
è Vb: onderscheid tussen morele en juridische voorschriften (wetten zijn toch vaak een
weerspiegeling van ons morele leven)
De 4 deeldomeinen kunnen onderverdeeld worden in meer specifieke takken van de filosofie
è Vb: politieke filosofie als onderdeel van ethiek
è Vb: wetenschapsfilosofie als onderdeel van epistemologie. Kan je ook weer opdelen in 2
deeldomeinen: algemene wetenschapsfilosofie en toegepaste wetenschapsfilosofie
3. Korte geschiedenis van de westerse filosofie
Hedendaagse filosofen bouwen vaak voort op begrippen, argumenten en theorieën van
historische figuren die bekendstaan als filosofen
è In die optiek: iemand kan zich een filosoof noemen in de mate dat hij of zij zich
bezighoudt met filosofen uit het verleden
è Deze definitie is gebaseerd op een drogreden
De filosofie werd doorheen de geschiedenis constant uitgedaagd door andere vormen van
kennis: de mythologie, de theologie, de wetenschappen,..
Om zichzelf in stand de houden moest de filosofie zich constant opnieuw uitvinden en
herdefiniëren
De westerse filosofie is ontstaan in het oude Griekenland, ergens in de zesde eeuw voor
christus.
Thales, Anaximander en Anaximenes worden beschouwd als de eerste filosofen
è Staan bekend als natuurfilosofen omdat ze geïnteresseerd waren in datgene wat de
kosmos doet draaien
è Waren ervan overtuigd dat zowel levende als levenloze natuur voortkomt uit 1 of andere
oerstof
Hun aanpak staat in schril contrast met hun voorgangers, waarbij vooral de Griekse goden
centraal stonden
