MEDIA, MACHT EN SAMENLEVING
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 Media, macht en samenleving ................................................................................................. 3
1.1 Introduc,e media, macht en samenleving ................................................................................................... 3
1.2 Media............................................................................................................................................................ 5
1.3 Samenleving ................................................................................................................................................. 8
1.4 Macht ........................................................................................................................................................... 9
1.5 De centrale actoren in media, macht en samenleving ................................................................................ 10
HOOFDSTUK 2 Paradigmas van media, macht en samenleving ...................................................................... 12
2.1 Introduc,e .................................................................................................................................................. 12
2.2 Klassieke modellen media, macht en samenleving ..................................................................................... 17
2.3 Naar een radicaal pluralisme van de klassieke modellen ........................................................................... 20
2.4 Het Vlaamse medialandschap .................................................................................................................... 22
HOOFDSTUK 3 Technologie: Van massamedia naar digitalisering en plaCormisering ..................................... 24
3.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 24
3.2 Actualiteit ................................................................................................................................................... 25
3.3 Vandaag...................................................................................................................................................... 26
3.4 De impact van communica,etechnologie op de samenleving? .................................................................. 27
3.5 Van massamedia naar digitale media ........................................................................................................ 28
3.6 De ontwikkeling van digitale plaLormen .................................................................................................... 30
3.7 Hoe beantwoordt de Vlaamse mediasector de toenemende plaLormisering? .......................................... 31
HOOFDSTUK 4 Media als industrie: concentraFe, conglomeraFe en commercialisering ................................. 33
4.1 Introduc,e: het belang van media-eigenaarschap, mediamarkten en controle over media ...................... 33
4.2 Belangrijkste trends en processen .............................................................................................................. 38
4.3 Problemen en beleidsini,a,even ................................................................................................................ 42
HOOFDSTUK 5 Strijd om Aandacht van het Publiek en Mediagebruiker ......................................................... 45
5.1 Introduc,e .................................................................................................................................................. 45
5.2 Hoe komt ‘het publiek’ tot stand?............................................................................................................... 48
5.3 Vormen van publiekswerk ........................................................................................................................... 51
HOOFDSTUK 6 Controle over media .............................................................................................................. 53
6.1 Het belang van media voor publiek ............................................................................................................ 53
1
, 6.2 Mediabeleid ................................................................................................................................................ 57
6.3 Media en de toekomst van de poli,eke orde .............................................................................................. 64
GASTLES VRM ............................................................................................................................................... 66
1. Evolu,e AV media: Mediadecreet ................................................................................................................. 66
2. Vlaamse regulator voor de media VRM ........................................................................................................ 68
3. CCP Content Creator Protocol ....................................................................................................................... 71
4. Mediaconcentra,e rapport in vlaanderen .................................................................................................... 74
5. Digital service act: DSA ................................................................................................................................. 76
GASTLES VRT Publieke media, macht en samenleving ................................................................................... 78
HOOFDSTUK 7 Media inhoud, mediaproducFe, diversiteit en rol journalisFek .............................................. 82
7.1 Wat is het nu precies wat ‘de’ media maken? ........................................................................................... 82
7.2 Hegemonie ................................................................................................................................................. 83
7.3 Zijn we een ac,ef publiek? ......................................................................................................................... 85
7.4 Evolu,es in de Vlaamse Pers: Nieuwsmedia als effec,eve watchdog? ...................................................... 86
HOOFDSTUK 8 De industrialisering van AI en de media-industrie .................................................................. 91
8.1 AI in de structuur en werking van media .................................................................................................... 91
8.2 De industrialisering van AI .......................................................................................................................... 94
8.3 Toepassingen van AI in de journalis,ek ...................................................................................................... 95
8.4 Toepassingen van AI in crea,eve media-industrie ...................................................................................... 96
8.5 Uitdagingen voor ethiek en deontologie .................................................................................................... 97
8.7 GASTLES: Genera,eve AI en het journalis,eke beroep ............................................................................... 98
HOOFDSTUK 9 De analyse van digitale plaCormen ...................................................................................... 101
9.1 Introduc,e ................................................................................................................................................ 101
9.2 De architectuur van digitale plaLormen ................................................................................................... 102
Algemeen besluit MediaconcentraFerapport .............................................................................................. 106
2
, HOOFDSTUK 1 Media, macht en samenleving
Kennen en kunnen
• Je kan het belang van media in de samenleving situeren en uitleggen
• Je kan de ontwikkeling van media historisch situeren.
• Je kent en begrijpt de concepten “structuur” en “agency” en kan de rol van media in rela?e tot
deze concepten situeren.
• Je kent en begrijpt de verschillende visies op de rela?e tussen media, macht en samenleving.
• Je kent en begrijpt het begrip “representa?e”.
• Je kent de actoren (en hun rela?e t.o.v. elkaar) die centraal staan in de kri?sche analyse van
media, macht en samenleving.
1.1 Introduc,e media, macht en samenleving
Wat betekent een leven zonder technologische communica7emiddelen?
• Hoe organiseren we verkiezingen?
• Hoe zorgen we voor maatschappelijke verbinding?
• Hoe organiseren we ons sociaal leven?
Verkiezingen en media (kranten)
Zonder technologische middelen is het moeilijk om boodschappen af te stemmen op verschillende
doelgroepen. Dankzij technologie kan communica?e, zoals speeches, aangepast of zelfs vervormd
worden aGankelijk van het publiek, bijvoorbeeld ?jdens verkiezingen.
Evolu7e van mediaconsump7e
Rond 1950 consumeerden mensen media meestal samen, bijvoorbeeld als gezin. Vandaag gebeurt
dat veel minder: mediagebruik is sterk gepersonaliseerd. Vroeger zorgde lineaire programma?e
(vaste uitzendmomenten) voor structuur binnen het gezin. Media spelen dus een fundamentele rol in
het organiseren en structureren van onze samenleving.
• Het is cruciaal om de structuur en werking van media goed te begrijpen, wanneer we onze
hedendaagse samenleving willen begrijpen.
• In deze cursus zijn we geïnteresseerd in het bestuderen en begrijpen van de complexe rela7e
tussen media, macht en samenleving.
De structuur en werking van media is vaak onzichtbaar, we moeten leren kijken wat op (front-end) én
achter onze schermen gebeurt (media backends)
• Voorbeeld palmbomen: heeT zendmasten → mobiele internetstructuur, gecamoufleerd tussen
palmbomen. We zijn ons vaak niet bewust welke materiële componenten nodig zijn om media te
laten werken; we hebben zeer veel energie nodig om bv. video te zien via data (5G), de
infrastructuur is aan ons oog on[rokken. Er is veel menselijke arbeid nodig om dit allemaal goed
te laten func?oneren. “It’s in the cloud”: dit is een gigan?sche fabriek van datacenters: veel water
en energie (koeling) en menselijke arbeid nodig.
3
, Wereldwijde internetverbindingen, “kabels” (worden gecontroleerd door beperkt aantal bedrijven)
• Kabels zi[en in de oceaan → zeer belangrijk voor wereldwijd internetverkeer
• Oranje: eigenaarschap van Amazon, Facebook (Meta), Google en MicrosoT
→ zij beheren een groot deel van de digitale infrastructuur wereldwijd
• Internet steunt volledig op “Cloud reuzen”: Meta, Amazon, MicrosoT
à Extreem duur!
Kri7sche vragen die we stellen:
• Wie bepaalt wat we zien op het nieuws?
• Wie bepaalt wat we mogen posten op sociale media?
• Wie controleert de media?
• Wie bezit de data die we delen met smartphone apps zoals Instagram?
• Hoeveel energie verbruikt het streamen van media en mobiele dataconsump?e?
Dataverbruik: op korte ?jd 2021-2026: enorm toegenomen en het blijT maar s?jgen. Dataverbruik
stagneert niet!
Mobile data tra;ic per smartphone in Western Europe from 2011 to 2028 (in gigabytes per month)
4
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 Media, macht en samenleving ................................................................................................. 3
1.1 Introduc,e media, macht en samenleving ................................................................................................... 3
1.2 Media............................................................................................................................................................ 5
1.3 Samenleving ................................................................................................................................................. 8
1.4 Macht ........................................................................................................................................................... 9
1.5 De centrale actoren in media, macht en samenleving ................................................................................ 10
HOOFDSTUK 2 Paradigmas van media, macht en samenleving ...................................................................... 12
2.1 Introduc,e .................................................................................................................................................. 12
2.2 Klassieke modellen media, macht en samenleving ..................................................................................... 17
2.3 Naar een radicaal pluralisme van de klassieke modellen ........................................................................... 20
2.4 Het Vlaamse medialandschap .................................................................................................................... 22
HOOFDSTUK 3 Technologie: Van massamedia naar digitalisering en plaCormisering ..................................... 24
3.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 24
3.2 Actualiteit ................................................................................................................................................... 25
3.3 Vandaag...................................................................................................................................................... 26
3.4 De impact van communica,etechnologie op de samenleving? .................................................................. 27
3.5 Van massamedia naar digitale media ........................................................................................................ 28
3.6 De ontwikkeling van digitale plaLormen .................................................................................................... 30
3.7 Hoe beantwoordt de Vlaamse mediasector de toenemende plaLormisering? .......................................... 31
HOOFDSTUK 4 Media als industrie: concentraFe, conglomeraFe en commercialisering ................................. 33
4.1 Introduc,e: het belang van media-eigenaarschap, mediamarkten en controle over media ...................... 33
4.2 Belangrijkste trends en processen .............................................................................................................. 38
4.3 Problemen en beleidsini,a,even ................................................................................................................ 42
HOOFDSTUK 5 Strijd om Aandacht van het Publiek en Mediagebruiker ......................................................... 45
5.1 Introduc,e .................................................................................................................................................. 45
5.2 Hoe komt ‘het publiek’ tot stand?............................................................................................................... 48
5.3 Vormen van publiekswerk ........................................................................................................................... 51
HOOFDSTUK 6 Controle over media .............................................................................................................. 53
6.1 Het belang van media voor publiek ............................................................................................................ 53
1
, 6.2 Mediabeleid ................................................................................................................................................ 57
6.3 Media en de toekomst van de poli,eke orde .............................................................................................. 64
GASTLES VRM ............................................................................................................................................... 66
1. Evolu,e AV media: Mediadecreet ................................................................................................................. 66
2. Vlaamse regulator voor de media VRM ........................................................................................................ 68
3. CCP Content Creator Protocol ....................................................................................................................... 71
4. Mediaconcentra,e rapport in vlaanderen .................................................................................................... 74
5. Digital service act: DSA ................................................................................................................................. 76
GASTLES VRT Publieke media, macht en samenleving ................................................................................... 78
HOOFDSTUK 7 Media inhoud, mediaproducFe, diversiteit en rol journalisFek .............................................. 82
7.1 Wat is het nu precies wat ‘de’ media maken? ........................................................................................... 82
7.2 Hegemonie ................................................................................................................................................. 83
7.3 Zijn we een ac,ef publiek? ......................................................................................................................... 85
7.4 Evolu,es in de Vlaamse Pers: Nieuwsmedia als effec,eve watchdog? ...................................................... 86
HOOFDSTUK 8 De industrialisering van AI en de media-industrie .................................................................. 91
8.1 AI in de structuur en werking van media .................................................................................................... 91
8.2 De industrialisering van AI .......................................................................................................................... 94
8.3 Toepassingen van AI in de journalis,ek ...................................................................................................... 95
8.4 Toepassingen van AI in crea,eve media-industrie ...................................................................................... 96
8.5 Uitdagingen voor ethiek en deontologie .................................................................................................... 97
8.7 GASTLES: Genera,eve AI en het journalis,eke beroep ............................................................................... 98
HOOFDSTUK 9 De analyse van digitale plaCormen ...................................................................................... 101
9.1 Introduc,e ................................................................................................................................................ 101
9.2 De architectuur van digitale plaLormen ................................................................................................... 102
Algemeen besluit MediaconcentraFerapport .............................................................................................. 106
2
, HOOFDSTUK 1 Media, macht en samenleving
Kennen en kunnen
• Je kan het belang van media in de samenleving situeren en uitleggen
• Je kan de ontwikkeling van media historisch situeren.
• Je kent en begrijpt de concepten “structuur” en “agency” en kan de rol van media in rela?e tot
deze concepten situeren.
• Je kent en begrijpt de verschillende visies op de rela?e tussen media, macht en samenleving.
• Je kent en begrijpt het begrip “representa?e”.
• Je kent de actoren (en hun rela?e t.o.v. elkaar) die centraal staan in de kri?sche analyse van
media, macht en samenleving.
1.1 Introduc,e media, macht en samenleving
Wat betekent een leven zonder technologische communica7emiddelen?
• Hoe organiseren we verkiezingen?
• Hoe zorgen we voor maatschappelijke verbinding?
• Hoe organiseren we ons sociaal leven?
Verkiezingen en media (kranten)
Zonder technologische middelen is het moeilijk om boodschappen af te stemmen op verschillende
doelgroepen. Dankzij technologie kan communica?e, zoals speeches, aangepast of zelfs vervormd
worden aGankelijk van het publiek, bijvoorbeeld ?jdens verkiezingen.
Evolu7e van mediaconsump7e
Rond 1950 consumeerden mensen media meestal samen, bijvoorbeeld als gezin. Vandaag gebeurt
dat veel minder: mediagebruik is sterk gepersonaliseerd. Vroeger zorgde lineaire programma?e
(vaste uitzendmomenten) voor structuur binnen het gezin. Media spelen dus een fundamentele rol in
het organiseren en structureren van onze samenleving.
• Het is cruciaal om de structuur en werking van media goed te begrijpen, wanneer we onze
hedendaagse samenleving willen begrijpen.
• In deze cursus zijn we geïnteresseerd in het bestuderen en begrijpen van de complexe rela7e
tussen media, macht en samenleving.
De structuur en werking van media is vaak onzichtbaar, we moeten leren kijken wat op (front-end) én
achter onze schermen gebeurt (media backends)
• Voorbeeld palmbomen: heeT zendmasten → mobiele internetstructuur, gecamoufleerd tussen
palmbomen. We zijn ons vaak niet bewust welke materiële componenten nodig zijn om media te
laten werken; we hebben zeer veel energie nodig om bv. video te zien via data (5G), de
infrastructuur is aan ons oog on[rokken. Er is veel menselijke arbeid nodig om dit allemaal goed
te laten func?oneren. “It’s in the cloud”: dit is een gigan?sche fabriek van datacenters: veel water
en energie (koeling) en menselijke arbeid nodig.
3
, Wereldwijde internetverbindingen, “kabels” (worden gecontroleerd door beperkt aantal bedrijven)
• Kabels zi[en in de oceaan → zeer belangrijk voor wereldwijd internetverkeer
• Oranje: eigenaarschap van Amazon, Facebook (Meta), Google en MicrosoT
→ zij beheren een groot deel van de digitale infrastructuur wereldwijd
• Internet steunt volledig op “Cloud reuzen”: Meta, Amazon, MicrosoT
à Extreem duur!
Kri7sche vragen die we stellen:
• Wie bepaalt wat we zien op het nieuws?
• Wie bepaalt wat we mogen posten op sociale media?
• Wie controleert de media?
• Wie bezit de data die we delen met smartphone apps zoals Instagram?
• Hoeveel energie verbruikt het streamen van media en mobiele dataconsump?e?
Dataverbruik: op korte ?jd 2021-2026: enorm toegenomen en het blijT maar s?jgen. Dataverbruik
stagneert niet!
Mobile data tra;ic per smartphone in Western Europe from 2011 to 2028 (in gigabytes per month)
4
