HCO 1: kwalitatieve onderzoeksmethoden
Praktijkgericht onderzoek:
Definitie praktijk gericht onderzoek:
= is onderzoek dat wordt uitgevoerd door zorg- en dienstverleners, waarbij u
systematische wijze in interactie met de omgeving antwoorden verkregen worden op
vragen die ontstaan in de eigen beroepspraktijk en gericht zijn op verbetering van
deze praktijk.
Onderzoekende houding:
Grondhouding praktijkgericht onderzoek:
• Nieuwsgierigheid:
• Je kijkt naar de wereld alsof je die voor het eerst ziet
• Je probeert echt te begrijpen wat er gebeurt
• Kritisch:
• Nadenken over oplossingen en mogelijkheden
• Je vraagt je af: Klopt dit? Waarom is dit zo? Kan het beter?
• Doelgericht:
• Het willen bereiken van een doel
• Je deelt kennis en ervaringen om het doel te halen
In 3 dimensies geclusterd (Losse, 2018):
• Open houding: open voor nieuwe indrukken, bereid tot perspectiefwisseling,
willen begrijpen en willen delen
• Kritische houding: willen checken of het klopt, willen onderbouwen, willen
verantwoorden waarom je iets doet
• Creatieve houding: willen voortbouwen op ideeën, willen toevoegen wat nog
ontbreekt, gericht op vernieuwing
,Cyclus voor praktijkgericht onderzoek:
FASE 1: probleemanalyse:
= In deze fase probeer je het probleem echt te begrijpen, voordat je oplossingen zoekt
• Oriënteren, systematisch en doorgrond overzicht verkrijgen van het probleem
• 6 W- methode (verhoeven, 2022): Wat? Wie? Wanneer? Waarom? Waar?
Waartoe?
• Verkennen van de literatuur
• Relevantie van nood aan onderzoek
→ laten zien dat het probleem de moeite waard is om te onderzoeken
• Analyse van de vraag achter de vraag (vooronderzoek)
• Mindmap (creatieve associatie)
→ je maakt een overzicht van alles wat met het probleem te maken heeft
FASE 2: vraagstelling formuleren:
• Centrale onderzoeksvraag bepalen
Voorbeeld: Hoe ervaren familieleden van bewoners de verhuis naar een WZC?
FASE 3: onderzoek ontwerpen (design):
= in deze fase bepaal je de opzet van je onderzoek + hoe je gegevens gaat verzamelen en
analyseren om de vraag te beantwoorden
= concrete plannen hoe je je onderzoek gaat uitvoeren
• Onderzoeksaanpak vormgeven
- Dataverzameling:
▪ Duur
▪ Tijdstip
▪ Selectie van onderzoekspersonen
, • Onderzoeksplan (=methode) uitschrijven
• Rekening houden met randvoorwaarden
- Tijd die je hebt?
- Materiaal dat je nodig hebt?
- Ethiek (privacy en toestemming)
- …
Voorbeeld: Bij 15 nieuwe bewoners, minstens één familielid uitnodigen voor een semi-
gestructureerd diepte-interview, maximum één maand na verhuis.
FASE 4: gegevens verzamelen:
= in deze fase verzamel je gegevens uit literatuur en praktijk die nodig zijn voor het
betantwoorden van de vraagstelling
• In de Literatuur informatie gaan zoeken over:
• onderwerp
• Vraagstelling (onderzoeksvraag)
• Design/ methode
• Nieuwe gegevens verzamelen
• Onderzoeksactiviteiten uitvoeren
• interviews afnemen
• observaties doen
• vragenlijsten afnemen
• …
Voorbeeld: Gesprekken met familieleden vinden plaats. Alle gesprekken worden
geaudiotaped.
FASE 5: gegevens analyseren:
= in deze fase verwerk en analyseer je de verzamelde gegevens
- Analyseren van de verzamelde data
- Conclusies trekken
Voorbeeld: Gesprekken met familieleden worden uitgeschreven en geanalyseerd.
Analyse wordt uitvoerig besproken met collega-zorgverleners.
Ad verbatim betekent dat je iets letterlijk uitschrijft zoals het gezegd of geschreven is,
zonder aanpassingen.
Saturatie betekent dat je na een aantal interviews begint met het bepalen van
belangrijke thema’s en subthema’s. Je voert daarna nog extra interviews uit. Wanneer
je merkt dat er geen nieuwe thema’s meer bijkomen, is je data verzadigd. Dat wil
zeggen dat je voldoende informatie hebt verzameld.
, FASE 6: gegevens rapporteren
In deze fase rapporteer je de uitkomsten van het onderzoek in een:
- Onderzoeksverslag
- Artikel
- Beroepsproduct
- Presentatie
Je beantwoord de vraagstelling en refelcteerd op het onderzoek
Uitkomsten van het onderzoek worden beschreven in een verslag
- Antwoord op de onderzoeksvraag
- Kritisch terugkijken naar de onderzoeksaanpak
• Voorbeeld:
• Informatie in de onthaalbrochure blijkt niet duidelijk en onvolledig;
• Wordt als aangenaam ervaren als er meerdere zorgverleners aanwezig zijn bij de
opname van de nieuwe bewoner;
• Aankleden van de woning met persoonlijke spullen is cruciaal
FASE 7+8 RESULTATEN IMPLEMENTEREN, VERSPREIDEN & EVALUEREN:
- Resultaten worden door de beroepspraktijk verwerkt
- De resultaten worden gebruikt in praktijk
BELANGRIJK: om niet alleen aan het einde dus in fase 8 te evalueren, maar om dit na
iedere fase in de onderzoekcyclus te doen, dan kan er tijdig worden bijgestuurd
Voorbeeld:
- Opnamebeleid wordt aangepast;
- Nieuwe aanpak wordt meegedeeld met alle bewoners in een nieuwsbrief.
Niveaus van praktijkgericht onderzoek:
Praktijkgericht onderzoek:
Definitie praktijk gericht onderzoek:
= is onderzoek dat wordt uitgevoerd door zorg- en dienstverleners, waarbij u
systematische wijze in interactie met de omgeving antwoorden verkregen worden op
vragen die ontstaan in de eigen beroepspraktijk en gericht zijn op verbetering van
deze praktijk.
Onderzoekende houding:
Grondhouding praktijkgericht onderzoek:
• Nieuwsgierigheid:
• Je kijkt naar de wereld alsof je die voor het eerst ziet
• Je probeert echt te begrijpen wat er gebeurt
• Kritisch:
• Nadenken over oplossingen en mogelijkheden
• Je vraagt je af: Klopt dit? Waarom is dit zo? Kan het beter?
• Doelgericht:
• Het willen bereiken van een doel
• Je deelt kennis en ervaringen om het doel te halen
In 3 dimensies geclusterd (Losse, 2018):
• Open houding: open voor nieuwe indrukken, bereid tot perspectiefwisseling,
willen begrijpen en willen delen
• Kritische houding: willen checken of het klopt, willen onderbouwen, willen
verantwoorden waarom je iets doet
• Creatieve houding: willen voortbouwen op ideeën, willen toevoegen wat nog
ontbreekt, gericht op vernieuwing
,Cyclus voor praktijkgericht onderzoek:
FASE 1: probleemanalyse:
= In deze fase probeer je het probleem echt te begrijpen, voordat je oplossingen zoekt
• Oriënteren, systematisch en doorgrond overzicht verkrijgen van het probleem
• 6 W- methode (verhoeven, 2022): Wat? Wie? Wanneer? Waarom? Waar?
Waartoe?
• Verkennen van de literatuur
• Relevantie van nood aan onderzoek
→ laten zien dat het probleem de moeite waard is om te onderzoeken
• Analyse van de vraag achter de vraag (vooronderzoek)
• Mindmap (creatieve associatie)
→ je maakt een overzicht van alles wat met het probleem te maken heeft
FASE 2: vraagstelling formuleren:
• Centrale onderzoeksvraag bepalen
Voorbeeld: Hoe ervaren familieleden van bewoners de verhuis naar een WZC?
FASE 3: onderzoek ontwerpen (design):
= in deze fase bepaal je de opzet van je onderzoek + hoe je gegevens gaat verzamelen en
analyseren om de vraag te beantwoorden
= concrete plannen hoe je je onderzoek gaat uitvoeren
• Onderzoeksaanpak vormgeven
- Dataverzameling:
▪ Duur
▪ Tijdstip
▪ Selectie van onderzoekspersonen
, • Onderzoeksplan (=methode) uitschrijven
• Rekening houden met randvoorwaarden
- Tijd die je hebt?
- Materiaal dat je nodig hebt?
- Ethiek (privacy en toestemming)
- …
Voorbeeld: Bij 15 nieuwe bewoners, minstens één familielid uitnodigen voor een semi-
gestructureerd diepte-interview, maximum één maand na verhuis.
FASE 4: gegevens verzamelen:
= in deze fase verzamel je gegevens uit literatuur en praktijk die nodig zijn voor het
betantwoorden van de vraagstelling
• In de Literatuur informatie gaan zoeken over:
• onderwerp
• Vraagstelling (onderzoeksvraag)
• Design/ methode
• Nieuwe gegevens verzamelen
• Onderzoeksactiviteiten uitvoeren
• interviews afnemen
• observaties doen
• vragenlijsten afnemen
• …
Voorbeeld: Gesprekken met familieleden vinden plaats. Alle gesprekken worden
geaudiotaped.
FASE 5: gegevens analyseren:
= in deze fase verwerk en analyseer je de verzamelde gegevens
- Analyseren van de verzamelde data
- Conclusies trekken
Voorbeeld: Gesprekken met familieleden worden uitgeschreven en geanalyseerd.
Analyse wordt uitvoerig besproken met collega-zorgverleners.
Ad verbatim betekent dat je iets letterlijk uitschrijft zoals het gezegd of geschreven is,
zonder aanpassingen.
Saturatie betekent dat je na een aantal interviews begint met het bepalen van
belangrijke thema’s en subthema’s. Je voert daarna nog extra interviews uit. Wanneer
je merkt dat er geen nieuwe thema’s meer bijkomen, is je data verzadigd. Dat wil
zeggen dat je voldoende informatie hebt verzameld.
, FASE 6: gegevens rapporteren
In deze fase rapporteer je de uitkomsten van het onderzoek in een:
- Onderzoeksverslag
- Artikel
- Beroepsproduct
- Presentatie
Je beantwoord de vraagstelling en refelcteerd op het onderzoek
Uitkomsten van het onderzoek worden beschreven in een verslag
- Antwoord op de onderzoeksvraag
- Kritisch terugkijken naar de onderzoeksaanpak
• Voorbeeld:
• Informatie in de onthaalbrochure blijkt niet duidelijk en onvolledig;
• Wordt als aangenaam ervaren als er meerdere zorgverleners aanwezig zijn bij de
opname van de nieuwe bewoner;
• Aankleden van de woning met persoonlijke spullen is cruciaal
FASE 7+8 RESULTATEN IMPLEMENTEREN, VERSPREIDEN & EVALUEREN:
- Resultaten worden door de beroepspraktijk verwerkt
- De resultaten worden gebruikt in praktijk
BELANGRIJK: om niet alleen aan het einde dus in fase 8 te evalueren, maar om dit na
iedere fase in de onderzoekcyclus te doen, dan kan er tijdig worden bijgestuurd
Voorbeeld:
- Opnamebeleid wordt aangepast;
- Nieuwe aanpak wordt meegedeeld met alle bewoners in een nieuwsbrief.
Niveaus van praktijkgericht onderzoek:
