Inhoudsopgave
LES 1 – Inleiding...........................................................................................................................................1
1. Kernconcepten...........................................................................................................................................1
1.1 Beleid....................................................................................................................................................................2
1.2 Agogische Praktijken: Professionaliteit en Rollen..............................................................................................3
1.2.1 Agogen vertrekken vanuit een systeemkijk........................................................................................................3
1.3 Readerstuk: Complexe Staatsstructuur................................................................................................................4
1.3.1 Brussel, officieel tweetalig..................................................................................................................................4
1.3.2 Begrippenkader Brussel (ook relevant voor les 8)..............................................................................................4
1.3.3 De zes staatshervormingen, in vogelvlucht.........................................................................................................5
LES 2 – Sociaal-cultureel werk......................................................................................................................5
2. Het landschap SC(v)W...............................................................................................................................5
2.1 Situering SCW......................................................................................................................................................6
2.2 Geschiedenis SC(v)W (PPT + reader).................................................................................................................6
2.2.1 Vanaf 1850: Volksopvoeding of volksverheffing...............................................................................................6
2.2.2 Vanaf 1875: Verzuiling.......................................................................................................................................7
2.2.3 Vanaf 1950: Oprichting van de Volkshogescholen............................................................................................7
2.2.4 Vanaf 1960: Lokaal cultuurbeleid, samenlevingsopbouw en basiseducatie.......................................................7
2.2.5 Vanaf 1960: Nieuwe sociale bewegingen...........................................................................................................8
2.2.6 Vanaf 2000: Burgerinitiatieven...........................................................................................................................8
2.3 Huidige sector SCvW (PPT + reader)..................................................................................................................8
2.4 Burgerinitiatieven (PPT + reader)........................................................................................................................9
2.4.1 Wat is een burgerinitiatief?...............................................................................................................................10
2.4.2 Potentieel en uitdagingen van burgerinitiatieven..............................................................................................10
2.4.3 Burgerinitiatieven van mensen met migratieroots worden niet gezien (reader)...............................................11
2.5 Decreet Sociaal-Cultureel Volwassenenwerk 2023 (PPT + reader)..................................................................11
2.5.1 De 8 krijtlijnen van het decreet.........................................................................................................................12
2.6 Praktijken, rollen en functies binnen SCvW (PPT + reader).............................................................................12
2.6.1 De 3 rollen van SCvW......................................................................................................................................13
2.6.2 Sociaal-culturele praktijken..............................................................................................................................13
2.6.3 De 4 functies van SCvW...................................................................................................................................13
2.6.4 Politiserend werken (reader).............................................................................................................................14
2.6.5 Voorbeeld Amnesty International Vlaanderen..................................................................................................14
2.7 Uitdagingen binnen SC(v)W (PPT + reader).....................................................................................................15
2.7.1 Andere terugkerende uitdagingen kort..............................................................................................................16
Les 3 – Hulp-en Dienstverlening aan personen in detentie...........................................................................17
3. Gevangenissen in België..........................................................................................................................17
3.1 Wie verblijft er in de Vlaamse en Brusselse gevangenissen?...........................................................................18
3.2 Re-integratie in de maatschappij........................................................................................................................18
3.2.1 Re-integratie na detentie...................................................................................................................................19
3.2.2 Zorgen met het oog op vrijlating (PPT + reader)..............................................................................................19
3.2.3 Hulp- en dienstverlening als sleutel tot re-integratie (reader)...........................................................................20
1
,3.3 Gevangenisbeleid m.b.t. hulp- en dienstverlening.............................................................................................20
3.3.1 Strategisch Plan.................................................................................................................................................21
3.3.2 Domeinen..........................................................................................................................................................21
3.4 Kritische reflecties.............................................................................................................................................23
3.4.1 Deelnamedrempels hulp- en dienstverlening....................................................................................................23
3.4.2 De gevangenisomgeving...................................................................................................................................23
3.4.3 Risicobeheersing of welzijnsbenadering?.........................................................................................................24
3.4.4 De gevangenispopulatie als kwetsbare groep...................................................................................................24
3.5 Readerstukken....................................................................................................................................................25
3.5.1 Forensisch welzijnswerk vanuit een mensenrechtenperspectief.......................................................................25
3.5.2 De gevangenis als vindplaats en circuitbreker van multidimensionale armoede..............................................26
LES 4 – Kunsten in Vlaanderen & Kunstenpunt..........................................................................................27
4. Kunst als agogische sector.......................................................................................................................27
4.1 Praktijk en beleid van kunst als agogische sector..............................................................................................27
4.1.1 Kunst en samenleving.......................................................................................................................................27
4.2 Afbakening van kunst en het kunstenveld (PPT + reader)................................................................................28
4.2.1 Wie is actief in de kunsten? (reader).................................................................................................................28
4.2.2 Grenzen van kunst vervagen (reader)...............................................................................................................29
4.2.3 Waarde van kunst en cultuur (reader)...............................................................................................................29
4.3 Kunstenbeleid.....................................................................................................................................................30
4.4 Kunstendecreet (PPT + reader)..........................................................................................................................30
4.4.1 Functies binnen het Kunstendecreet..................................................................................................................30
4.4.2 Lokale finaliteit en financiering........................................................................................................................30
4.4.3 Sectoroverschrijdende kunstpraktijken.............................................................................................................31
4.5 Kunstenpunt (PPT + reader)..............................................................................................................................31
4.5.1 Vier kerntaken van Kunstenpunt (reader).........................................................................................................32
4.5.2 Kunstenpunt en toegankelijkheid, diversiteit en inclusie (reader)....................................................................32
4.5.3 Kunstenpunt binnen beleid en sector................................................................................................................33
4.6 Landschapstekening Kunsten (PPT + reader)....................................................................................................33
4.6.1 Landschapstekening Kunsten 2025 (PPT + reader)..........................................................................................34
4.6.2 Thematische hoofdstukken................................................................................................................................35
4.6.3 Belangrijke inzichten uit de Landschapstekening (reader)...............................................................................35
4.6.4 SWOT van het Vlaamse kunstenveld (reader)..................................................................................................36
4.7 Spanningsvelden binnen de kunstensector........................................................................................................36
LES 5 – Bovenlokaal Cultuurbeleid.............................................................................................................38
5. Wie is actief in de cultuursector? (PPT + reader).....................................................................................38
5.1 Waar halen cultuuractoren geld en ondersteuning?...........................................................................................38
5.1.1 Culturele bovenbouw (reader)...........................................................................................................................39
5.2 Van lokaal naar bovenlokaal cultuurbeleid (PPT + reader)..............................................................................39
5.2.1 Cultuurcentra en bibliotheken...........................................................................................................................39
5.2.2 Decreet lokaal cultuurbeleid.............................................................................................................................40
5.2.3 Meer lokale autonomie......................................................................................................................................40
5.2.4 Interne staatshervorming 2014-2018.................................................................................................................40
5.2.5 Van sectoraal naar integraal naar transversaal beleid.......................................................................................40
5.3 Vier vaststellingen over lokaal cultuurbeleid....................................................................................................41
5.4 Bovenlokaal cultuurdecreet 2024 (PPT + reader).............................................................................................42
2
, 5.4.1 Bovenlokale culturele ruimte (reader)..............................................................................................................42
5.4.2 Basisprincipes van het bovenlokaal cultuurdecreet..........................................................................................43
5.4.3 Subsidielijnen binnen het bovenlokaal cultuurdecreet......................................................................................43
5.5 Bovenlokale cultuurprojecten (PPT + reader)...................................................................................................43
5.5.1 Kenmerken van een bovenlokaal cultuurproject...............................................................................................44
5.5.2 Voorbeelden van bovenlokale cultuurprojecten................................................................................................44
5.5.3 Vijf jaar bovenlokale cultuurprojecten (reader)................................................................................................44
5.6 Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden cultuur (PPT + reader).............................................................45
5.6.1 Regierol van IGS’en cultuur.............................................................................................................................45
5.6.2 Regionaal, intergemeentelijk en transversaal werken (reader).........................................................................45
5.6.3 Waarom zijn IGS’en belangrijk?......................................................................................................................46
5.6.4 Financiering en witte vlekken bij IGS’en cultuur.............................................................................................46
5.7 OP/TIL (PPT + reader)......................................................................................................................................47
5.7.1 Voorgeschiedenis OP/TIL.................................................................................................................................47
5.7.2 Wat doet OP/TIL?.............................................................................................................................................47
5.7.3 Concrete ondersteuning door OP/TIL...............................................................................................................48
5.7.4 Wie klopt aan bij OP/TIL?................................................................................................................................48
5.8 Reflectie vanuit een cultuurperspectief (reader)................................................................................................48
5.8.1 Evolutie en gevolgen voor lokaal cultuurbeleid (reader)..................................................................................48
5.8.2 Nood aan een nieuw werkbaar ecosysteem (reader).........................................................................................49
5.8.3 Meerwaarde van intergemeentelijk samenwerken (reader)..............................................................................49
5.9 Toekomstige beleidsuitdagingen voor bovenlokaal cultuurbeleid (PPT + reader)...........................................50
5.10 Uitdagingen binnen bovenlokaal cultuurbeleid...............................................................................................50
LES 6 – Jeugdwerk in Vlaanderen...............................................................................................................51
6. De Ambrassade (PPT + reader)................................................................................................................51
6.1 Rollen van De Ambrassade (PPT + reader).......................................................................................................51
6.1.1 Decretale opdrachten van De Ambrassade (PPT + reader)...............................................................................52
6.1.2 Mede-eigenaars en commissies (reader)...........................................................................................................52
6.2 Wat is jeugdwerk? (PPT + reader).....................................................................................................................53
6.2.1 Jeugdwerk in cijfers..........................................................................................................................................53
6.3 Geschiedenis van jeugdwerk in Vlaanderen (PPT + reader).............................................................................53
6.3.1 Evolutie van decreten rond jeugdwerk (reader)................................................................................................54
6.4 Jeugdwerklandschap (PPT + reader).................................................................................................................54
6.4.1 Aard of soort jeugdwerk (reader)......................................................................................................................54
6.4.2 Plaats van het jeugdwerk (reader).....................................................................................................................54
6.5 Werksoorten binnen het jeugdwerklandschap (PPT + reader)..........................................................................55
6.5.1 Overzicht van de werksoorten...........................................................................................................................55
6.5.2 Jeugdtoerisme....................................................................................................................................................56
6.5.3 Bovenlokale werksoorten..................................................................................................................................56
6.6 Jeugdbeleid en jeugdwerkbeleid (PPT + reader)...............................................................................................56
6.6.1 Wie is bezig met jeugdwerkbeleid?..................................................................................................................56
6.7 Vlaams Jeugddecreet (PPT + reader).................................................................................................................57
6.7.1 Instrumenten voor Vlaams jeugd- en kinderrechtenbeleid...............................................................................57
6.7.2 Intermediaire organisaties en Vlaamse Jeugdraad............................................................................................58
6.7.3 Voorwaarden, erkenning en subsidiëring van jeugdwerk.................................................................................58
6.7.4 Kadervorming in het Jeugddecreet....................................................................................................................59
6.7.5 Politieke jongerenbewegingen..........................................................................................................................59
3
,6.8 Lokaal jeugdbeleid.............................................................................................................................................60
6.9 #Jeugdwerkwerkt (PPT + reader)......................................................................................................................60
6.9.1 Jeugdwerkeffect................................................................................................................................................61
6.9.2 Prioritaire thema’s voor de toekomst................................................................................................................61
6.10 Vlaamse Jeugdraad...........................................................................................................................................62
LES 7 – Sociaal-Sportieve Praktijken..........................................................................................................62
7. Wat zijn sociaal-sportieve praktijken? (PPT + reader).............................................................................62
7.1 Werkdefinitie sociaal-sportieve praktijken (reader)..........................................................................................63
7.2 Vormen en kenmerken van sociaal-sportieve praktijken (PPT + reader).........................................................63
7.2.1 Gevestigde en minder gevestigde praktijken (reader).......................................................................................64
7.3 Doelgroepen en context.....................................................................................................................................64
7.4 Meerwaarde van sociaal-sportieve praktijken (PPT + reader)..........................................................................65
7.4.1 Netwerkfunctie en ecosysteem (reader)............................................................................................................66
7.5 Uitdagingen van sociaal-sportieve praktijken (PPT + reader)..........................................................................66
7.5.1 Financiële precariteit.........................................................................................................................................66
7.5.2 Beroepskrachten onder druk.............................................................................................................................67
7.5.3 Projectencarrousel.............................................................................................................................................67
7.5.4 Onzichtbaar en onbegrepen werk......................................................................................................................67
7.5.5 Mattheuseffect en machtsdynamiek..................................................................................................................68
7.6 Kansen voor beleid en praktijk (PPT + reader).................................................................................................68
7.6.1 Van definitie naar functies (reader)...................................................................................................................69
7.6.2 Principes voor goed sociaal-sportief beleid (reader).........................................................................................69
7.7 Spanningsvelden binnen sociaal-sportieve praktijken.......................................................................................70
LES 8 – Brussel en de Vlaamse Gemeenschapscommissie..........................................................................71
8. Brussel en de VGC (PPT + reader)..........................................................................................................71
8.1 De Brusselse politieke lasagne (PPT + reader)..................................................................................................72
8.1.1 Gevolgen van de politieke lasagne voor de praktijk.........................................................................................73
8.2 De VGC in de Brusselse politieke structuur (PPT + reader).............................................................................73
8.3 Wat is de VGC? (PPT + reader)........................................................................................................................74
8.3.1 Voor wie werkt de VGC?..................................................................................................................................74
8.3.2 De VGC als scharnier en draaischijf.................................................................................................................74
8.4 Grote beleidsdomeinen van de VGC (PPT + reader)........................................................................................75
8.4.1 Onderwijs en vorming.......................................................................................................................................75
8.4.2 Welzijn, gezondheid en gezin...........................................................................................................................76
8.4.3 Cultuur, jeugd en sport......................................................................................................................................77
8.4.4 Overkoepelende uitdagingen binnen de drie beleidsdomeinen.........................................................................78
8.5 Van beleid tot praktijk (PPT + reader)...............................................................................................................78
8.5.1 De beleidsketen van de VGC............................................................................................................................78
8.5.2 Jeugdwerking in de beleidsketen voorbeeld.....................................................................................................79
8.5.3 Hoe kan je wegen op beleid?............................................................................................................................79
8.6 Agoog in Brussel (PPT + reader).......................................................................................................................80
8.6.1 Taal als criterium voor beleid in Brussel..........................................................................................................81
8.6.2 Rollen van de agoog in Brussel.........................................................................................................................81
8.6.3 Wat vraagt Brussel extra van een agoog?.........................................................................................................81
4
,LES 9 – Zorg en Welzijn in Vlaanderen......................................................................................................81
9. Welzijnsbeleid in Vlaanderen...................................................................................................................81
9.1 Welvaartsstaat en verzorgingsstaat....................................................................................................................82
9.2 Waarom is welzijnsbeleid belangrijk?...............................................................................................................82
9.3 Welzijnssectoren................................................................................................................................................82
9.3.1 Gezinsbeleid......................................................................................................................................................83
9.3.2 Jeugdhulp..........................................................................................................................................................83
9.3.3 Beleid voor personen met een handicap............................................................................................................84
9.3.4 Ouderenzorg......................................................................................................................................................85
9.3.5 Armoedebeleid..................................................................................................................................................85
9.3.6 Algemeen welzijnswerk....................................................................................................................................86
9.3.7 Samenlevingsopbouw.......................................................................................................................................86
9.4 Complexiteit van welzijnsbeleid........................................................................................................................87
9.5 Sectoroverschrijdende kernconcepten en trends................................................................................................88
9.6 Uitdagingen in welzijnsbeleid............................................................................................................................90
Gastlessen Namen – Nuttig voor examenvragen
Silke Marynissen = HDV aan personen in detentie
Leen Vandevelde = HDV, re-integratie, BRuG-onderzoek, gevangenis als vindplaats & circuitbreker
Tom Ruette = Kunstenpunt, kunstenbeleid, Kunstendecreet, Landschapstekening Kunsten
Lien Verwaeren = OP/TIL, bovenlokaal cultuurbeleid, IGS’en cultuur, bovenlokale cultuurprojecten
Jana Vandermeersch = De Ambrassade, jeugdwerk in Vlaanderen
Senne Misplon = De Ambrassade, jeugdwerk in Vlaanderen
Ronald Crouzé = VGC, Brussel, Brusselse politieke lasagne, rol van de agoog in Brussel
5
,LES 1 – INLEIDING
1. Kernconcepten
Agogische sector = specifiek gebied dat zich richt op begeleiden, ondersteunen en stimuleren van
individuen, groepen en gemeenschappen om positieve veranderingen in hun leven te realiseren
Agogie = agogische praktijk, agogisch handelen: begeleiden, ondersteunen, enz.
Agogiek = agogische theorie, wetenschappelijke studie over werking van veranderingsprocessen
Agogische praktijken:
divers en moeilijk af te bakenen
lopen over veel sectoren heen, organisatie kan tegelijk sociaal, cultureel en educatief werken
doelgroepen: pedagogie, jongeren | andragogie, volwassenen | gerontologie, ouderen
verschillende niveaus: micro (individueel), meso (groep/ organisatie), macro (samenleving/ beleid)
veranderingsgericht, gericht op proces, eigenaarschap (mensen zelf mee richting geven aan traject)
Voorbeelden van agogische praktijken
Organisatietype Korte schets Voorbeeld
Steunpunt ondersteunt organisaties, deelt kennis en expertise Socius
Vlaamse Ouderenraad,
Belangenbehartiger verdedigt belangen van sector/ doelgroep
De Federatie
Agentschap voert beleid uit, subsidies, erkenningen, regelgeving VAPH
Basiseducatie/
onderwijs voor volwassenen, basisvaardigheden Ligo
volwassenenonderwijs
Welzijnsorganisatie hulp- en dienstverlening CAW
Jeugdondersteuning ondersteuning van jeugdwerk De Ambrassade
Belangrijk onderscheid: domein, werkveld en sector
Inhoudelijk domein: over welk maatschappelijk vraagstuk gaat het?
één domein kan in verschillende sectoren terugkomen
bv. armoede, migratie, eenzaamheid, welzijn...
Werkveld: waar werk je als professional concreet?
gaat over organisaties, jobs, doelgroepen, methodieken en dagelijkse praktijken
culturele veld bv. musea, cultuurcentra
sociale veld bv. OCMW, CAW, buurtwerk
vrijetijdswerkveld bv. jeugdveld, verenigingen
educatieve veld bv. onderwijssysteem, maar ook volwassenenonderwijs
Sector: wie bepaalt de regels?
sterker verbonden met beleid, regelgeving, erkenning en financiering
vaak eigen decreten, subsidies, agentschappen, steunpunten of koepelorganisaties
bv. SCvW, jeugdwerk, jeugdhulp, ouderenzorg, algemeen welzijnswerk
↳ Overlappen veel bv. sociaal-artistiek werk combineert kunst & cultuur met maatschappelijke thema’s
↳ Agogiek ≠ sociaal cultureel werk (wel een link, maar gaat veel breder)
1
,1.1 Beleid
Ingewikkelde staatsstructuur in België (zie beleid verder in 1.3)
meerdere beleidsniveaus die elk eigen bevoegdheden hebben
‘Institutionele lasagne’: maakt bevoegdheden versnipperd
EU staat boven Belgische beleidsniveau
BE overheden ≠ beleid voeren dat in strijd is met EU-regels
Beleidsdomeinen Vlaamse Overheid
1. Kanselarij, Bestuur, Buitenlandse Zaken en Justitie (KBBJ) *
2. Financiën en Begroting (FB)
3. Onderwijs en Vorming (OV) *
4. Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG) *
5. Cultuur, Jeugd, Sport en Media (CJSM) *
6. Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie, Landbouw, Sociale Economie (WEWILS)
7. Mobiliteit en Openbare Werken (MOW)
8. Omgeving (OMG)
Elk beleidsdomein: heeft verschillende beleidsvelden, beleidsraad en ministeriele
verantwoordelijkheid & bestaat uit een departement en 1/ meer agentschappen
Per beleidsdomein: wordt de erkenning, werking en financiering van de voorzieningen en sectoren
geregeld en vastgelegd in Vlaamse decreten en uitvoeringsbesluiten
Beleid Uitleg
groot inhoudelijk domein (bv. Welzijn, Volksgezondheid en Gezin) waarvoor de Vlaamse
Beleidsdomein
overheid bevoegd is (regels, plannen, enz.)
Beleidsraad (overlegforum voor bevoegde ministers), managementcomité, strategische adviesraad
zorgt voor de beleidsvoorbereiding en de beleidsondersteuning, werkt onder directe gezag
Departement
en verantwoordelijkheid van de minister
focus op ondersteuning en uitvoering van beleid (bv. subsidies)
meer autonomie → men spreekt over ‘verzelfstandigde’ agentschappen
Agentschap
interne vz agentschappen = rechtstreeks aangestuurd door bevoegde minister
extern ≠ rechtstreeks door minister en hebben eigen raad van bestuur, meer autonomie
Decreet Vlaamse wet die de algemene regels vastlegt voor een bepaald domein
besluit van de Vlaamse Regering dat een decreet concreter maakt bv. criteria, voorwaarden,
Uitvoeringsbesluit
procedures, toezicht en subsidies
bv. Woonzorgdecreet: heeft dan ook een uitvoeringsbeleid
Bij decreet moet je kunnen nagaan: wat is het doel van het decreet, hoe wil men dit bereiken? welke
diensten/ voorzieningen vallen eronder?
* Belangrijkste voor BPAS
Voorbeelden en oefening in PPT
2
,1.2 Agogische Praktijken: Professionaliteit en Rollen
Veranderingsgericht werken aan sociale rechtvaardigheid, culturele ontplooiing, democratisch burgerschap
Sociale rechtvaardigheid
iedereen gelijkwaardige toegang tot basisbehoeften (woning, onderwijs)
gelijke rechten en kansen (ongeacht ras, geslacht, gender...)
onrechtvaardigheid herkennen en meewerken aan een rechtvaardige samenleving
Equality = iedereen formeel gelijk behandelen & dezelfde middelen of rechten → lijkt eerlijk, houdt
niet altijd rekening met ongelijke startposities
Equity = middelen verdelen volgens noden en drempels → mensen krijgen niet allemaal exact
hetzelfde, maar wel ondersteuning die nodig is om gelijke kansen te krijgen
Justice = structurele oorzaken van ongelijkheid aanpakken
Mechanismen die bepaalde groepen telkens opnieuw benadelen
agogen werken niet alleen aan individuele ondersteuning
proberen ook te begrijpen waarom mensen in kwetsbare posities terechtkomen
proberen te begrijpen hoe praktijken of beleid dat kunnen veranderen
Democratisch burgerschap
mensen ondersteunen om actief deel te nemen aan de samenleving en het democratisch proces
niet enkel wijzen op plichten, ook kansen creëren om verantwoordelijkheid, inspraak op te nemen
Culturele ontplooiing
mensen of groepen ondersteunen in hun ontwikkeling, bewustzijn en vaardigheden
autonomie, zelfbeschikking en handelingspotentieel vergroten
het proces is belangrijker dan enkel het eindproduct
Werken vanuit agogische professionaliteit aan maatschappelijke uitdagingen:
als possibilist: kijken naar mogelijkheden, niet enkel problemen
als teamspeler: agoog werkt bijna nooit alleen
altijd kritisch-constructief: agoog is kritisch, maar niet gewoon ‘negatief’
Beroepsrollen van de agoog zijn:
innovator: nieuwe manieren voor uitdagingen
bruggenbouwer: tussen moeilijk verbindbare werelden
educator: ondersteunt leerprocessen, informeren
coördinator: organiseert praktijken
procesbegeleider: begeleidt veranderingsprocessen
1.2.1 Agogen vertrekken vanuit een systeemkijk
Agogen vertrekken vanuit een systeemkijk
verschilt van geïsoleerde aanpak/ symptoombestrijding: één zichtbaar probleem aanpakken
systemische verandering betekent ≠ individuele problemen, ook onderliggende relaties, structuren,
mechanismen meenemen
Systeemkijk = maatschappelijke uitdagingen in hun geheel bekijken, met aandacht voor verbanden
tussen individu, omgeving, organisaties, beleid en samenleving
bv. Armoede: ontstaat niet door één oorzaak, combinatie van factoren
3
, bv. City Pirates: niet enkel voetbal aanbieden→ via sport werken aan sociale rechtvaardigheid,
burgerschap & ontplooiing → systeemkijk: jongeren ≠ als individu bekijken, maar ook buurt, kansen...
1.3 Readerstuk: Complexe Staatsstructuur
Unieke en complexe machtsverdeling
geen hiërarchie tussen federale staat, gemeenschappen en gewesten = ze staan op gelijke voet
bevoegdheden versnipperd, wat implementatie van gezondheid- en welzijnsbeleid moeilijk maakt
De Belgische federale overheid
bevoegdheden die niet expliciet toegewezen zijn aan gemeenschappen of gewesten
bv. buitenlandse zaken, landsverdediging, veiligheid, justitie...
Vlaamse, Franse, Duitstalige Gemeenschap
vertegenwoordigen de 3 taalgroepen → bevoegd persoonsgebonden materies bv. cultuur...
GGC werkt onafhankelijk van Vlaamse & Franse Gemeenschap → ‘4 e gemeenschap’ in België
Vlaamse, Waalse, Brussels Gewest
grote regionale autonomie: staan in voor economische belangen op hun grondgebied
voor plaatsgebonden materies bv. huisvesting, landinrichting, waterbeleid, …
Brussels Hoofdstedelijk Gewest (19 gemeenten)
behoort niet tot een provincie, verenigt alle gewestelijke en provinciale bevoegdheden
maar de gemeenschapsbevoegdheden komen toe aan Vlaamse Gem, Franse Gem en GGC
De lokale besturen (gemeentelijke bevoegdheden):
erg ruim, alles wat te maken heeft met gemeentelijk belang = collectieve noden van de inwoners
gemeenten zijn bevoegd voor openbare werken, huisvestiging, onderwijs...
onder toezicht van federale staat = werken in regels van gemeenschappen, gewesten, federale overheid
1.3.1 Brussel, officieel tweetalig
Brussel is complex voor welzijn en zorg omdat het officieel tweetalig is
Nederlandstaligen zijn een minderheid in Brussel
maar ze worden wettelijk beschermd in politieke structuren
Brusselaars geen subnationaliteit → worden niet officieel geregistreerd als Nederlands-/ Franstalig
Vlaamse en Franse Gem in Brussel ≠ rechtstreeks bevoegd voor personen, wel voor instellingen
Instellingen
kunnen unicommunautair zijn = verbonden aan 1 gem bv. VGC
unicommunautair ≠ alleen mensen van die gemeenschap er toegang toe hebben
kunnen bicommunautair zijn ≠ verbonden aan 1 gem → GGC bevoegd
1.3.2 Begrippenkader Brussel (ook relevant voor les 8)
VGC Vlaamse Gemeenschapscommissie (vroeger NCC)
Brusselse instelling verbonden met de Vlaamse Gemeenschap
bevoegd voor Nederlandstalige instellingen in Brussel
COCOF Franse Gemeenschapscommissie (vroeger CCF)
Brusselse instelling verbonden met FR Gemeenschap → bevoegd voor Franstalige instellingen in BR
4
LES 1 – Inleiding...........................................................................................................................................1
1. Kernconcepten...........................................................................................................................................1
1.1 Beleid....................................................................................................................................................................2
1.2 Agogische Praktijken: Professionaliteit en Rollen..............................................................................................3
1.2.1 Agogen vertrekken vanuit een systeemkijk........................................................................................................3
1.3 Readerstuk: Complexe Staatsstructuur................................................................................................................4
1.3.1 Brussel, officieel tweetalig..................................................................................................................................4
1.3.2 Begrippenkader Brussel (ook relevant voor les 8)..............................................................................................4
1.3.3 De zes staatshervormingen, in vogelvlucht.........................................................................................................5
LES 2 – Sociaal-cultureel werk......................................................................................................................5
2. Het landschap SC(v)W...............................................................................................................................5
2.1 Situering SCW......................................................................................................................................................6
2.2 Geschiedenis SC(v)W (PPT + reader).................................................................................................................6
2.2.1 Vanaf 1850: Volksopvoeding of volksverheffing...............................................................................................6
2.2.2 Vanaf 1875: Verzuiling.......................................................................................................................................7
2.2.3 Vanaf 1950: Oprichting van de Volkshogescholen............................................................................................7
2.2.4 Vanaf 1960: Lokaal cultuurbeleid, samenlevingsopbouw en basiseducatie.......................................................7
2.2.5 Vanaf 1960: Nieuwe sociale bewegingen...........................................................................................................8
2.2.6 Vanaf 2000: Burgerinitiatieven...........................................................................................................................8
2.3 Huidige sector SCvW (PPT + reader)..................................................................................................................8
2.4 Burgerinitiatieven (PPT + reader)........................................................................................................................9
2.4.1 Wat is een burgerinitiatief?...............................................................................................................................10
2.4.2 Potentieel en uitdagingen van burgerinitiatieven..............................................................................................10
2.4.3 Burgerinitiatieven van mensen met migratieroots worden niet gezien (reader)...............................................11
2.5 Decreet Sociaal-Cultureel Volwassenenwerk 2023 (PPT + reader)..................................................................11
2.5.1 De 8 krijtlijnen van het decreet.........................................................................................................................12
2.6 Praktijken, rollen en functies binnen SCvW (PPT + reader).............................................................................12
2.6.1 De 3 rollen van SCvW......................................................................................................................................13
2.6.2 Sociaal-culturele praktijken..............................................................................................................................13
2.6.3 De 4 functies van SCvW...................................................................................................................................13
2.6.4 Politiserend werken (reader).............................................................................................................................14
2.6.5 Voorbeeld Amnesty International Vlaanderen..................................................................................................14
2.7 Uitdagingen binnen SC(v)W (PPT + reader).....................................................................................................15
2.7.1 Andere terugkerende uitdagingen kort..............................................................................................................16
Les 3 – Hulp-en Dienstverlening aan personen in detentie...........................................................................17
3. Gevangenissen in België..........................................................................................................................17
3.1 Wie verblijft er in de Vlaamse en Brusselse gevangenissen?...........................................................................18
3.2 Re-integratie in de maatschappij........................................................................................................................18
3.2.1 Re-integratie na detentie...................................................................................................................................19
3.2.2 Zorgen met het oog op vrijlating (PPT + reader)..............................................................................................19
3.2.3 Hulp- en dienstverlening als sleutel tot re-integratie (reader)...........................................................................20
1
,3.3 Gevangenisbeleid m.b.t. hulp- en dienstverlening.............................................................................................20
3.3.1 Strategisch Plan.................................................................................................................................................21
3.3.2 Domeinen..........................................................................................................................................................21
3.4 Kritische reflecties.............................................................................................................................................23
3.4.1 Deelnamedrempels hulp- en dienstverlening....................................................................................................23
3.4.2 De gevangenisomgeving...................................................................................................................................23
3.4.3 Risicobeheersing of welzijnsbenadering?.........................................................................................................24
3.4.4 De gevangenispopulatie als kwetsbare groep...................................................................................................24
3.5 Readerstukken....................................................................................................................................................25
3.5.1 Forensisch welzijnswerk vanuit een mensenrechtenperspectief.......................................................................25
3.5.2 De gevangenis als vindplaats en circuitbreker van multidimensionale armoede..............................................26
LES 4 – Kunsten in Vlaanderen & Kunstenpunt..........................................................................................27
4. Kunst als agogische sector.......................................................................................................................27
4.1 Praktijk en beleid van kunst als agogische sector..............................................................................................27
4.1.1 Kunst en samenleving.......................................................................................................................................27
4.2 Afbakening van kunst en het kunstenveld (PPT + reader)................................................................................28
4.2.1 Wie is actief in de kunsten? (reader).................................................................................................................28
4.2.2 Grenzen van kunst vervagen (reader)...............................................................................................................29
4.2.3 Waarde van kunst en cultuur (reader)...............................................................................................................29
4.3 Kunstenbeleid.....................................................................................................................................................30
4.4 Kunstendecreet (PPT + reader)..........................................................................................................................30
4.4.1 Functies binnen het Kunstendecreet..................................................................................................................30
4.4.2 Lokale finaliteit en financiering........................................................................................................................30
4.4.3 Sectoroverschrijdende kunstpraktijken.............................................................................................................31
4.5 Kunstenpunt (PPT + reader)..............................................................................................................................31
4.5.1 Vier kerntaken van Kunstenpunt (reader).........................................................................................................32
4.5.2 Kunstenpunt en toegankelijkheid, diversiteit en inclusie (reader)....................................................................32
4.5.3 Kunstenpunt binnen beleid en sector................................................................................................................33
4.6 Landschapstekening Kunsten (PPT + reader)....................................................................................................33
4.6.1 Landschapstekening Kunsten 2025 (PPT + reader)..........................................................................................34
4.6.2 Thematische hoofdstukken................................................................................................................................35
4.6.3 Belangrijke inzichten uit de Landschapstekening (reader)...............................................................................35
4.6.4 SWOT van het Vlaamse kunstenveld (reader)..................................................................................................36
4.7 Spanningsvelden binnen de kunstensector........................................................................................................36
LES 5 – Bovenlokaal Cultuurbeleid.............................................................................................................38
5. Wie is actief in de cultuursector? (PPT + reader).....................................................................................38
5.1 Waar halen cultuuractoren geld en ondersteuning?...........................................................................................38
5.1.1 Culturele bovenbouw (reader)...........................................................................................................................39
5.2 Van lokaal naar bovenlokaal cultuurbeleid (PPT + reader)..............................................................................39
5.2.1 Cultuurcentra en bibliotheken...........................................................................................................................39
5.2.2 Decreet lokaal cultuurbeleid.............................................................................................................................40
5.2.3 Meer lokale autonomie......................................................................................................................................40
5.2.4 Interne staatshervorming 2014-2018.................................................................................................................40
5.2.5 Van sectoraal naar integraal naar transversaal beleid.......................................................................................40
5.3 Vier vaststellingen over lokaal cultuurbeleid....................................................................................................41
5.4 Bovenlokaal cultuurdecreet 2024 (PPT + reader).............................................................................................42
2
, 5.4.1 Bovenlokale culturele ruimte (reader)..............................................................................................................42
5.4.2 Basisprincipes van het bovenlokaal cultuurdecreet..........................................................................................43
5.4.3 Subsidielijnen binnen het bovenlokaal cultuurdecreet......................................................................................43
5.5 Bovenlokale cultuurprojecten (PPT + reader)...................................................................................................43
5.5.1 Kenmerken van een bovenlokaal cultuurproject...............................................................................................44
5.5.2 Voorbeelden van bovenlokale cultuurprojecten................................................................................................44
5.5.3 Vijf jaar bovenlokale cultuurprojecten (reader)................................................................................................44
5.6 Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden cultuur (PPT + reader).............................................................45
5.6.1 Regierol van IGS’en cultuur.............................................................................................................................45
5.6.2 Regionaal, intergemeentelijk en transversaal werken (reader).........................................................................45
5.6.3 Waarom zijn IGS’en belangrijk?......................................................................................................................46
5.6.4 Financiering en witte vlekken bij IGS’en cultuur.............................................................................................46
5.7 OP/TIL (PPT + reader)......................................................................................................................................47
5.7.1 Voorgeschiedenis OP/TIL.................................................................................................................................47
5.7.2 Wat doet OP/TIL?.............................................................................................................................................47
5.7.3 Concrete ondersteuning door OP/TIL...............................................................................................................48
5.7.4 Wie klopt aan bij OP/TIL?................................................................................................................................48
5.8 Reflectie vanuit een cultuurperspectief (reader)................................................................................................48
5.8.1 Evolutie en gevolgen voor lokaal cultuurbeleid (reader)..................................................................................48
5.8.2 Nood aan een nieuw werkbaar ecosysteem (reader).........................................................................................49
5.8.3 Meerwaarde van intergemeentelijk samenwerken (reader)..............................................................................49
5.9 Toekomstige beleidsuitdagingen voor bovenlokaal cultuurbeleid (PPT + reader)...........................................50
5.10 Uitdagingen binnen bovenlokaal cultuurbeleid...............................................................................................50
LES 6 – Jeugdwerk in Vlaanderen...............................................................................................................51
6. De Ambrassade (PPT + reader)................................................................................................................51
6.1 Rollen van De Ambrassade (PPT + reader).......................................................................................................51
6.1.1 Decretale opdrachten van De Ambrassade (PPT + reader)...............................................................................52
6.1.2 Mede-eigenaars en commissies (reader)...........................................................................................................52
6.2 Wat is jeugdwerk? (PPT + reader).....................................................................................................................53
6.2.1 Jeugdwerk in cijfers..........................................................................................................................................53
6.3 Geschiedenis van jeugdwerk in Vlaanderen (PPT + reader).............................................................................53
6.3.1 Evolutie van decreten rond jeugdwerk (reader)................................................................................................54
6.4 Jeugdwerklandschap (PPT + reader).................................................................................................................54
6.4.1 Aard of soort jeugdwerk (reader)......................................................................................................................54
6.4.2 Plaats van het jeugdwerk (reader).....................................................................................................................54
6.5 Werksoorten binnen het jeugdwerklandschap (PPT + reader)..........................................................................55
6.5.1 Overzicht van de werksoorten...........................................................................................................................55
6.5.2 Jeugdtoerisme....................................................................................................................................................56
6.5.3 Bovenlokale werksoorten..................................................................................................................................56
6.6 Jeugdbeleid en jeugdwerkbeleid (PPT + reader)...............................................................................................56
6.6.1 Wie is bezig met jeugdwerkbeleid?..................................................................................................................56
6.7 Vlaams Jeugddecreet (PPT + reader).................................................................................................................57
6.7.1 Instrumenten voor Vlaams jeugd- en kinderrechtenbeleid...............................................................................57
6.7.2 Intermediaire organisaties en Vlaamse Jeugdraad............................................................................................58
6.7.3 Voorwaarden, erkenning en subsidiëring van jeugdwerk.................................................................................58
6.7.4 Kadervorming in het Jeugddecreet....................................................................................................................59
6.7.5 Politieke jongerenbewegingen..........................................................................................................................59
3
,6.8 Lokaal jeugdbeleid.............................................................................................................................................60
6.9 #Jeugdwerkwerkt (PPT + reader)......................................................................................................................60
6.9.1 Jeugdwerkeffect................................................................................................................................................61
6.9.2 Prioritaire thema’s voor de toekomst................................................................................................................61
6.10 Vlaamse Jeugdraad...........................................................................................................................................62
LES 7 – Sociaal-Sportieve Praktijken..........................................................................................................62
7. Wat zijn sociaal-sportieve praktijken? (PPT + reader).............................................................................62
7.1 Werkdefinitie sociaal-sportieve praktijken (reader)..........................................................................................63
7.2 Vormen en kenmerken van sociaal-sportieve praktijken (PPT + reader).........................................................63
7.2.1 Gevestigde en minder gevestigde praktijken (reader).......................................................................................64
7.3 Doelgroepen en context.....................................................................................................................................64
7.4 Meerwaarde van sociaal-sportieve praktijken (PPT + reader)..........................................................................65
7.4.1 Netwerkfunctie en ecosysteem (reader)............................................................................................................66
7.5 Uitdagingen van sociaal-sportieve praktijken (PPT + reader)..........................................................................66
7.5.1 Financiële precariteit.........................................................................................................................................66
7.5.2 Beroepskrachten onder druk.............................................................................................................................67
7.5.3 Projectencarrousel.............................................................................................................................................67
7.5.4 Onzichtbaar en onbegrepen werk......................................................................................................................67
7.5.5 Mattheuseffect en machtsdynamiek..................................................................................................................68
7.6 Kansen voor beleid en praktijk (PPT + reader).................................................................................................68
7.6.1 Van definitie naar functies (reader)...................................................................................................................69
7.6.2 Principes voor goed sociaal-sportief beleid (reader).........................................................................................69
7.7 Spanningsvelden binnen sociaal-sportieve praktijken.......................................................................................70
LES 8 – Brussel en de Vlaamse Gemeenschapscommissie..........................................................................71
8. Brussel en de VGC (PPT + reader)..........................................................................................................71
8.1 De Brusselse politieke lasagne (PPT + reader)..................................................................................................72
8.1.1 Gevolgen van de politieke lasagne voor de praktijk.........................................................................................73
8.2 De VGC in de Brusselse politieke structuur (PPT + reader).............................................................................73
8.3 Wat is de VGC? (PPT + reader)........................................................................................................................74
8.3.1 Voor wie werkt de VGC?..................................................................................................................................74
8.3.2 De VGC als scharnier en draaischijf.................................................................................................................74
8.4 Grote beleidsdomeinen van de VGC (PPT + reader)........................................................................................75
8.4.1 Onderwijs en vorming.......................................................................................................................................75
8.4.2 Welzijn, gezondheid en gezin...........................................................................................................................76
8.4.3 Cultuur, jeugd en sport......................................................................................................................................77
8.4.4 Overkoepelende uitdagingen binnen de drie beleidsdomeinen.........................................................................78
8.5 Van beleid tot praktijk (PPT + reader)...............................................................................................................78
8.5.1 De beleidsketen van de VGC............................................................................................................................78
8.5.2 Jeugdwerking in de beleidsketen voorbeeld.....................................................................................................79
8.5.3 Hoe kan je wegen op beleid?............................................................................................................................79
8.6 Agoog in Brussel (PPT + reader).......................................................................................................................80
8.6.1 Taal als criterium voor beleid in Brussel..........................................................................................................81
8.6.2 Rollen van de agoog in Brussel.........................................................................................................................81
8.6.3 Wat vraagt Brussel extra van een agoog?.........................................................................................................81
4
,LES 9 – Zorg en Welzijn in Vlaanderen......................................................................................................81
9. Welzijnsbeleid in Vlaanderen...................................................................................................................81
9.1 Welvaartsstaat en verzorgingsstaat....................................................................................................................82
9.2 Waarom is welzijnsbeleid belangrijk?...............................................................................................................82
9.3 Welzijnssectoren................................................................................................................................................82
9.3.1 Gezinsbeleid......................................................................................................................................................83
9.3.2 Jeugdhulp..........................................................................................................................................................83
9.3.3 Beleid voor personen met een handicap............................................................................................................84
9.3.4 Ouderenzorg......................................................................................................................................................85
9.3.5 Armoedebeleid..................................................................................................................................................85
9.3.6 Algemeen welzijnswerk....................................................................................................................................86
9.3.7 Samenlevingsopbouw.......................................................................................................................................86
9.4 Complexiteit van welzijnsbeleid........................................................................................................................87
9.5 Sectoroverschrijdende kernconcepten en trends................................................................................................88
9.6 Uitdagingen in welzijnsbeleid............................................................................................................................90
Gastlessen Namen – Nuttig voor examenvragen
Silke Marynissen = HDV aan personen in detentie
Leen Vandevelde = HDV, re-integratie, BRuG-onderzoek, gevangenis als vindplaats & circuitbreker
Tom Ruette = Kunstenpunt, kunstenbeleid, Kunstendecreet, Landschapstekening Kunsten
Lien Verwaeren = OP/TIL, bovenlokaal cultuurbeleid, IGS’en cultuur, bovenlokale cultuurprojecten
Jana Vandermeersch = De Ambrassade, jeugdwerk in Vlaanderen
Senne Misplon = De Ambrassade, jeugdwerk in Vlaanderen
Ronald Crouzé = VGC, Brussel, Brusselse politieke lasagne, rol van de agoog in Brussel
5
,LES 1 – INLEIDING
1. Kernconcepten
Agogische sector = specifiek gebied dat zich richt op begeleiden, ondersteunen en stimuleren van
individuen, groepen en gemeenschappen om positieve veranderingen in hun leven te realiseren
Agogie = agogische praktijk, agogisch handelen: begeleiden, ondersteunen, enz.
Agogiek = agogische theorie, wetenschappelijke studie over werking van veranderingsprocessen
Agogische praktijken:
divers en moeilijk af te bakenen
lopen over veel sectoren heen, organisatie kan tegelijk sociaal, cultureel en educatief werken
doelgroepen: pedagogie, jongeren | andragogie, volwassenen | gerontologie, ouderen
verschillende niveaus: micro (individueel), meso (groep/ organisatie), macro (samenleving/ beleid)
veranderingsgericht, gericht op proces, eigenaarschap (mensen zelf mee richting geven aan traject)
Voorbeelden van agogische praktijken
Organisatietype Korte schets Voorbeeld
Steunpunt ondersteunt organisaties, deelt kennis en expertise Socius
Vlaamse Ouderenraad,
Belangenbehartiger verdedigt belangen van sector/ doelgroep
De Federatie
Agentschap voert beleid uit, subsidies, erkenningen, regelgeving VAPH
Basiseducatie/
onderwijs voor volwassenen, basisvaardigheden Ligo
volwassenenonderwijs
Welzijnsorganisatie hulp- en dienstverlening CAW
Jeugdondersteuning ondersteuning van jeugdwerk De Ambrassade
Belangrijk onderscheid: domein, werkveld en sector
Inhoudelijk domein: over welk maatschappelijk vraagstuk gaat het?
één domein kan in verschillende sectoren terugkomen
bv. armoede, migratie, eenzaamheid, welzijn...
Werkveld: waar werk je als professional concreet?
gaat over organisaties, jobs, doelgroepen, methodieken en dagelijkse praktijken
culturele veld bv. musea, cultuurcentra
sociale veld bv. OCMW, CAW, buurtwerk
vrijetijdswerkveld bv. jeugdveld, verenigingen
educatieve veld bv. onderwijssysteem, maar ook volwassenenonderwijs
Sector: wie bepaalt de regels?
sterker verbonden met beleid, regelgeving, erkenning en financiering
vaak eigen decreten, subsidies, agentschappen, steunpunten of koepelorganisaties
bv. SCvW, jeugdwerk, jeugdhulp, ouderenzorg, algemeen welzijnswerk
↳ Overlappen veel bv. sociaal-artistiek werk combineert kunst & cultuur met maatschappelijke thema’s
↳ Agogiek ≠ sociaal cultureel werk (wel een link, maar gaat veel breder)
1
,1.1 Beleid
Ingewikkelde staatsstructuur in België (zie beleid verder in 1.3)
meerdere beleidsniveaus die elk eigen bevoegdheden hebben
‘Institutionele lasagne’: maakt bevoegdheden versnipperd
EU staat boven Belgische beleidsniveau
BE overheden ≠ beleid voeren dat in strijd is met EU-regels
Beleidsdomeinen Vlaamse Overheid
1. Kanselarij, Bestuur, Buitenlandse Zaken en Justitie (KBBJ) *
2. Financiën en Begroting (FB)
3. Onderwijs en Vorming (OV) *
4. Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG) *
5. Cultuur, Jeugd, Sport en Media (CJSM) *
6. Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie, Landbouw, Sociale Economie (WEWILS)
7. Mobiliteit en Openbare Werken (MOW)
8. Omgeving (OMG)
Elk beleidsdomein: heeft verschillende beleidsvelden, beleidsraad en ministeriele
verantwoordelijkheid & bestaat uit een departement en 1/ meer agentschappen
Per beleidsdomein: wordt de erkenning, werking en financiering van de voorzieningen en sectoren
geregeld en vastgelegd in Vlaamse decreten en uitvoeringsbesluiten
Beleid Uitleg
groot inhoudelijk domein (bv. Welzijn, Volksgezondheid en Gezin) waarvoor de Vlaamse
Beleidsdomein
overheid bevoegd is (regels, plannen, enz.)
Beleidsraad (overlegforum voor bevoegde ministers), managementcomité, strategische adviesraad
zorgt voor de beleidsvoorbereiding en de beleidsondersteuning, werkt onder directe gezag
Departement
en verantwoordelijkheid van de minister
focus op ondersteuning en uitvoering van beleid (bv. subsidies)
meer autonomie → men spreekt over ‘verzelfstandigde’ agentschappen
Agentschap
interne vz agentschappen = rechtstreeks aangestuurd door bevoegde minister
extern ≠ rechtstreeks door minister en hebben eigen raad van bestuur, meer autonomie
Decreet Vlaamse wet die de algemene regels vastlegt voor een bepaald domein
besluit van de Vlaamse Regering dat een decreet concreter maakt bv. criteria, voorwaarden,
Uitvoeringsbesluit
procedures, toezicht en subsidies
bv. Woonzorgdecreet: heeft dan ook een uitvoeringsbeleid
Bij decreet moet je kunnen nagaan: wat is het doel van het decreet, hoe wil men dit bereiken? welke
diensten/ voorzieningen vallen eronder?
* Belangrijkste voor BPAS
Voorbeelden en oefening in PPT
2
,1.2 Agogische Praktijken: Professionaliteit en Rollen
Veranderingsgericht werken aan sociale rechtvaardigheid, culturele ontplooiing, democratisch burgerschap
Sociale rechtvaardigheid
iedereen gelijkwaardige toegang tot basisbehoeften (woning, onderwijs)
gelijke rechten en kansen (ongeacht ras, geslacht, gender...)
onrechtvaardigheid herkennen en meewerken aan een rechtvaardige samenleving
Equality = iedereen formeel gelijk behandelen & dezelfde middelen of rechten → lijkt eerlijk, houdt
niet altijd rekening met ongelijke startposities
Equity = middelen verdelen volgens noden en drempels → mensen krijgen niet allemaal exact
hetzelfde, maar wel ondersteuning die nodig is om gelijke kansen te krijgen
Justice = structurele oorzaken van ongelijkheid aanpakken
Mechanismen die bepaalde groepen telkens opnieuw benadelen
agogen werken niet alleen aan individuele ondersteuning
proberen ook te begrijpen waarom mensen in kwetsbare posities terechtkomen
proberen te begrijpen hoe praktijken of beleid dat kunnen veranderen
Democratisch burgerschap
mensen ondersteunen om actief deel te nemen aan de samenleving en het democratisch proces
niet enkel wijzen op plichten, ook kansen creëren om verantwoordelijkheid, inspraak op te nemen
Culturele ontplooiing
mensen of groepen ondersteunen in hun ontwikkeling, bewustzijn en vaardigheden
autonomie, zelfbeschikking en handelingspotentieel vergroten
het proces is belangrijker dan enkel het eindproduct
Werken vanuit agogische professionaliteit aan maatschappelijke uitdagingen:
als possibilist: kijken naar mogelijkheden, niet enkel problemen
als teamspeler: agoog werkt bijna nooit alleen
altijd kritisch-constructief: agoog is kritisch, maar niet gewoon ‘negatief’
Beroepsrollen van de agoog zijn:
innovator: nieuwe manieren voor uitdagingen
bruggenbouwer: tussen moeilijk verbindbare werelden
educator: ondersteunt leerprocessen, informeren
coördinator: organiseert praktijken
procesbegeleider: begeleidt veranderingsprocessen
1.2.1 Agogen vertrekken vanuit een systeemkijk
Agogen vertrekken vanuit een systeemkijk
verschilt van geïsoleerde aanpak/ symptoombestrijding: één zichtbaar probleem aanpakken
systemische verandering betekent ≠ individuele problemen, ook onderliggende relaties, structuren,
mechanismen meenemen
Systeemkijk = maatschappelijke uitdagingen in hun geheel bekijken, met aandacht voor verbanden
tussen individu, omgeving, organisaties, beleid en samenleving
bv. Armoede: ontstaat niet door één oorzaak, combinatie van factoren
3
, bv. City Pirates: niet enkel voetbal aanbieden→ via sport werken aan sociale rechtvaardigheid,
burgerschap & ontplooiing → systeemkijk: jongeren ≠ als individu bekijken, maar ook buurt, kansen...
1.3 Readerstuk: Complexe Staatsstructuur
Unieke en complexe machtsverdeling
geen hiërarchie tussen federale staat, gemeenschappen en gewesten = ze staan op gelijke voet
bevoegdheden versnipperd, wat implementatie van gezondheid- en welzijnsbeleid moeilijk maakt
De Belgische federale overheid
bevoegdheden die niet expliciet toegewezen zijn aan gemeenschappen of gewesten
bv. buitenlandse zaken, landsverdediging, veiligheid, justitie...
Vlaamse, Franse, Duitstalige Gemeenschap
vertegenwoordigen de 3 taalgroepen → bevoegd persoonsgebonden materies bv. cultuur...
GGC werkt onafhankelijk van Vlaamse & Franse Gemeenschap → ‘4 e gemeenschap’ in België
Vlaamse, Waalse, Brussels Gewest
grote regionale autonomie: staan in voor economische belangen op hun grondgebied
voor plaatsgebonden materies bv. huisvesting, landinrichting, waterbeleid, …
Brussels Hoofdstedelijk Gewest (19 gemeenten)
behoort niet tot een provincie, verenigt alle gewestelijke en provinciale bevoegdheden
maar de gemeenschapsbevoegdheden komen toe aan Vlaamse Gem, Franse Gem en GGC
De lokale besturen (gemeentelijke bevoegdheden):
erg ruim, alles wat te maken heeft met gemeentelijk belang = collectieve noden van de inwoners
gemeenten zijn bevoegd voor openbare werken, huisvestiging, onderwijs...
onder toezicht van federale staat = werken in regels van gemeenschappen, gewesten, federale overheid
1.3.1 Brussel, officieel tweetalig
Brussel is complex voor welzijn en zorg omdat het officieel tweetalig is
Nederlandstaligen zijn een minderheid in Brussel
maar ze worden wettelijk beschermd in politieke structuren
Brusselaars geen subnationaliteit → worden niet officieel geregistreerd als Nederlands-/ Franstalig
Vlaamse en Franse Gem in Brussel ≠ rechtstreeks bevoegd voor personen, wel voor instellingen
Instellingen
kunnen unicommunautair zijn = verbonden aan 1 gem bv. VGC
unicommunautair ≠ alleen mensen van die gemeenschap er toegang toe hebben
kunnen bicommunautair zijn ≠ verbonden aan 1 gem → GGC bevoegd
1.3.2 Begrippenkader Brussel (ook relevant voor les 8)
VGC Vlaamse Gemeenschapscommissie (vroeger NCC)
Brusselse instelling verbonden met de Vlaamse Gemeenschap
bevoegd voor Nederlandstalige instellingen in Brussel
COCOF Franse Gemeenschapscommissie (vroeger CCF)
Brusselse instelling verbonden met FR Gemeenschap → bevoegd voor Franstalige instellingen in BR
4
