MAATSCHAPPIJ EN WERKVELDVERKENNING
H1: INLEIDING
1.1 DE EVOLUTIE VAN WELZIJNSZORG
1.1.1 WAT IS WELZIJNSZORG?
Welzijnszorg: het antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu. Noodzakelijk
wanneer dat iemand niet meer zelf in staat is om zelf iets meer te doen.
Samenleving verandert = andere noden voor welzijnszorg
1.1.2 WELZIJNSZORG: VAN GUNST NAAR RECHT
Nasleep Franse revolutie
→ Armoede = fout in sociale structuur
→ De staat is verplicht om op te treden bij nood
Industrialisering & verstedelijking
→ Noodsituaties zichtbaarder & schrijnender
→ Arbeiders organiseren zich & stellen eisen
→ Initiatieven blijven binnen fabrieken
1925: wettekst ‘recht op bijstand’: in realiteit veranderde er weinig
1.2 DE UITBOUW VAN DE WELVRAATSTRAAT
Golden sixties: overheid wil welvaartstaat.
Welvaartstaat: overheid moet welvaart van de burgers beschermen + staat houdt zich bezig met
gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale voorzieningen.
→ Ontstaan wet op bijzondere jeugdstand
→ Ontstaan fonds81: zorg voor gehandicapten
→ Ontstaan OCMW: recht op bestaanminimum
1
,1.2.1 VERZORGINGSSTAAT
MIJLPAAL 1
• 28 december 1944
• Sociale zekerheid in de wet
o Sprong in de toekomst – Belgische sociale zekerheid
MIJLPAAL 2
• 10 december 1948
• Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
o Sociale zekerheid opgenomen in UVRM - nieuw tijdperk van afdwingbare rechten
1.2.2 WELVAARTSSTAAT
Golden sixties – the sky is the limit
• Hoge ambities van de overheid
• Stijgende welvaart
• Sociale zekerheid
• Belangrijkste stappen inzake welzijn en zorg
o Basis gehandicaptenzorg, integrale jeugdhulp, geestelijke gezondheidszorg, …
1.2.3 DE CRISIS VAN DE WELVAARTSTAAT
→ Werkloosheid
→ Oliecrisis
→ Uitdagingen rond leeftijd (vergrijzing)
1.2.4 REACTIE: DE ACTIEVE WELVAARTSTAAT
• Actief – activeren
• Actief arbeidsmarktbeleid
o De beste sociale zekerheid voor de mensen is een goede arbeidsplaats
• Argument: de afhankelijkheidsratio en proactief te werk gaan
1.2.5 EVEN HERHALEN
→ Welzijnszorg als antwoord op noodsituatie (breuk tussen noden/capaciteiten)
→ Zorg 18e en 19e eeuw: initiatieven van individuen, ondersteund door kerk
→ Na WO II: Verzorgingsstaat (UVRM, SZ) – Welvaartstaat
→ ’80 oliecrisis + werkloosheid
→ 90 vergrijzing + desocialisatie
2
,1.3 VISIE EN BEELDVORMING
1.3.2 VISIE OP MENSEN MET EEN ONDERSTEUNINGSNOOD
➢ Er zijn verschillende visies op mensen met een beperking als deel van de samenleving.
➢ Evolutie in hoe mensen met een beperking in mindere of meerdere mate deel uitmaakten van
de samenleving.
➢ De verschillende benaderingen blijven naast elkaar bestaan
doorheen de tijd en in de samenleving.
EXCLUSIE
➢ Buiten de samenleving
➢ Houding:
o Mensen met een ondersteuningsnood worden
buitengesloten of opzettelijk verhinderd om deel te
nemen aan de samenleving.
➢ Voorbeelden
o Middeleeuwen: handicap als straf van God – mensen werden opgesloten
o Naziregime: mensen met een handicap werden
vermoord
o Pol pot-regime: genocide tegen intellectuelen
o Ook vandaag kan dit in Vlaanderen nog voorvallen
SEGREGATIE
➢ Buiten de samenleving: onderwijs, tewerkstelling, wonen…
➢ Wij-zij-denken = centraal
➢ Houding
o Mensen met een beperking passen niet binnen bepaalde maatschappelijke structuren.
Ze hebben nood aan afzonderlijke systemen die op hun maat zijn.
➢ Voorbeelden
o Voorzieningen waar mensen wonen op een apart domein.
o Dagbesteding invullen in een ‘afgesloten’ dagcentrum.
o Buitengewoon onderwijs + maatwerkbedrijven
INTEGRATIE
➢ In de samenleving
➢ Wij-zij-denken = centraal
➢ Houding
o Mensen met een ondersteuningsnood zijn patiënten met duidelijke ‘defecten’
o Voorwaarde: zich aanpassen aan de normen van de samenleving.
➢ Voorbeelden
o Ondersteuning voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften: kinderen met een
handicap krijgen extra ondersteuning in het regulier onderwijs. Ze moeten de
eindtermen behalen.
3
, Wat is nu de juiste benadering?
→ Segregatie, integratie en inclusie komen samen voor in onze samenleving.
→ Segregatie/integratie is niet foutief
o Soms hebben mensen nood aan een aangepaste en veilige omgeving.
o Soms is inclusie niet direct realiseerbaar.
→ We moeten steeds maximaal streven naar inclusie.
o Vanuit een rechtenbenadering (VN-verdrag)
o Aandacht hebben voor diversiteit in de samenleving
o Ook vanuit segregatie kunnen we een inclusie werken
o Drempels wegwerken zodat iedereen maximaal kan participeren
o Positieve beeldvorming zodat iedereen gerespecteerd wordt als persoon
1.4 ACTUEEL MAATSCHAPPELIJKE TENDENSEN
1.4.1 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
Kritiek verzorgingsstaat
• Zorgtaken werden te veel overgenomen
• Stem van cliënt wordt te weinig gehoord
• Mensen wentelen zich in de hulpverlening
• Belang van verbondenheid
• Participeren in de samenleving en een zo’n gewoon mogelijk leven laten leiden
1.4.2 KRITISCH KANTTEKENING
Is de vermaatschappelijking van de zorg wel zo vanzelfsprekend?
➢ Visie op de mens of een antwoord op de steeds sterker wordende zorgvraag?
➢ Is vermaatschappelijking van de zorg haalbaar voor elke zorgvrager?
➢ Werkt vermaatschappelijking van de zorg ‘vermarkting van de zorg’ in de hand?
➢ Willen zorgafhankelijke mensen wel afhankelijk zijn van de zorg van hun familie, vrienden of
buurt?
➢ Hebben de mensen in de toekomst nog de vrije keuze om zorg te verlenen of worden ze
verplicht?
1.4.3 ACCENTEN VAN HET BELEID
→ Beleidsnota 2019-2024: regering Diependaele
o Zuhal Demir – Vlaams minister van Onderwijs
o Melissa Depraetere – Vlaams minister van Jeugd
o Caroline Gennez – Vlaams minister van Welzijn en Armoedebestrijding
→ Toegankelijkheid – kwalitatieve hulpverlening - innovatie – armoedebestrijding
o Sinds mei 2022
4
H1: INLEIDING
1.1 DE EVOLUTIE VAN WELZIJNSZORG
1.1.1 WAT IS WELZIJNSZORG?
Welzijnszorg: het antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu. Noodzakelijk
wanneer dat iemand niet meer zelf in staat is om zelf iets meer te doen.
Samenleving verandert = andere noden voor welzijnszorg
1.1.2 WELZIJNSZORG: VAN GUNST NAAR RECHT
Nasleep Franse revolutie
→ Armoede = fout in sociale structuur
→ De staat is verplicht om op te treden bij nood
Industrialisering & verstedelijking
→ Noodsituaties zichtbaarder & schrijnender
→ Arbeiders organiseren zich & stellen eisen
→ Initiatieven blijven binnen fabrieken
1925: wettekst ‘recht op bijstand’: in realiteit veranderde er weinig
1.2 DE UITBOUW VAN DE WELVRAATSTRAAT
Golden sixties: overheid wil welvaartstaat.
Welvaartstaat: overheid moet welvaart van de burgers beschermen + staat houdt zich bezig met
gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale voorzieningen.
→ Ontstaan wet op bijzondere jeugdstand
→ Ontstaan fonds81: zorg voor gehandicapten
→ Ontstaan OCMW: recht op bestaanminimum
1
,1.2.1 VERZORGINGSSTAAT
MIJLPAAL 1
• 28 december 1944
• Sociale zekerheid in de wet
o Sprong in de toekomst – Belgische sociale zekerheid
MIJLPAAL 2
• 10 december 1948
• Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
o Sociale zekerheid opgenomen in UVRM - nieuw tijdperk van afdwingbare rechten
1.2.2 WELVAARTSSTAAT
Golden sixties – the sky is the limit
• Hoge ambities van de overheid
• Stijgende welvaart
• Sociale zekerheid
• Belangrijkste stappen inzake welzijn en zorg
o Basis gehandicaptenzorg, integrale jeugdhulp, geestelijke gezondheidszorg, …
1.2.3 DE CRISIS VAN DE WELVAARTSTAAT
→ Werkloosheid
→ Oliecrisis
→ Uitdagingen rond leeftijd (vergrijzing)
1.2.4 REACTIE: DE ACTIEVE WELVAARTSTAAT
• Actief – activeren
• Actief arbeidsmarktbeleid
o De beste sociale zekerheid voor de mensen is een goede arbeidsplaats
• Argument: de afhankelijkheidsratio en proactief te werk gaan
1.2.5 EVEN HERHALEN
→ Welzijnszorg als antwoord op noodsituatie (breuk tussen noden/capaciteiten)
→ Zorg 18e en 19e eeuw: initiatieven van individuen, ondersteund door kerk
→ Na WO II: Verzorgingsstaat (UVRM, SZ) – Welvaartstaat
→ ’80 oliecrisis + werkloosheid
→ 90 vergrijzing + desocialisatie
2
,1.3 VISIE EN BEELDVORMING
1.3.2 VISIE OP MENSEN MET EEN ONDERSTEUNINGSNOOD
➢ Er zijn verschillende visies op mensen met een beperking als deel van de samenleving.
➢ Evolutie in hoe mensen met een beperking in mindere of meerdere mate deel uitmaakten van
de samenleving.
➢ De verschillende benaderingen blijven naast elkaar bestaan
doorheen de tijd en in de samenleving.
EXCLUSIE
➢ Buiten de samenleving
➢ Houding:
o Mensen met een ondersteuningsnood worden
buitengesloten of opzettelijk verhinderd om deel te
nemen aan de samenleving.
➢ Voorbeelden
o Middeleeuwen: handicap als straf van God – mensen werden opgesloten
o Naziregime: mensen met een handicap werden
vermoord
o Pol pot-regime: genocide tegen intellectuelen
o Ook vandaag kan dit in Vlaanderen nog voorvallen
SEGREGATIE
➢ Buiten de samenleving: onderwijs, tewerkstelling, wonen…
➢ Wij-zij-denken = centraal
➢ Houding
o Mensen met een beperking passen niet binnen bepaalde maatschappelijke structuren.
Ze hebben nood aan afzonderlijke systemen die op hun maat zijn.
➢ Voorbeelden
o Voorzieningen waar mensen wonen op een apart domein.
o Dagbesteding invullen in een ‘afgesloten’ dagcentrum.
o Buitengewoon onderwijs + maatwerkbedrijven
INTEGRATIE
➢ In de samenleving
➢ Wij-zij-denken = centraal
➢ Houding
o Mensen met een ondersteuningsnood zijn patiënten met duidelijke ‘defecten’
o Voorwaarde: zich aanpassen aan de normen van de samenleving.
➢ Voorbeelden
o Ondersteuning voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften: kinderen met een
handicap krijgen extra ondersteuning in het regulier onderwijs. Ze moeten de
eindtermen behalen.
3
, Wat is nu de juiste benadering?
→ Segregatie, integratie en inclusie komen samen voor in onze samenleving.
→ Segregatie/integratie is niet foutief
o Soms hebben mensen nood aan een aangepaste en veilige omgeving.
o Soms is inclusie niet direct realiseerbaar.
→ We moeten steeds maximaal streven naar inclusie.
o Vanuit een rechtenbenadering (VN-verdrag)
o Aandacht hebben voor diversiteit in de samenleving
o Ook vanuit segregatie kunnen we een inclusie werken
o Drempels wegwerken zodat iedereen maximaal kan participeren
o Positieve beeldvorming zodat iedereen gerespecteerd wordt als persoon
1.4 ACTUEEL MAATSCHAPPELIJKE TENDENSEN
1.4.1 VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG
Kritiek verzorgingsstaat
• Zorgtaken werden te veel overgenomen
• Stem van cliënt wordt te weinig gehoord
• Mensen wentelen zich in de hulpverlening
• Belang van verbondenheid
• Participeren in de samenleving en een zo’n gewoon mogelijk leven laten leiden
1.4.2 KRITISCH KANTTEKENING
Is de vermaatschappelijking van de zorg wel zo vanzelfsprekend?
➢ Visie op de mens of een antwoord op de steeds sterker wordende zorgvraag?
➢ Is vermaatschappelijking van de zorg haalbaar voor elke zorgvrager?
➢ Werkt vermaatschappelijking van de zorg ‘vermarkting van de zorg’ in de hand?
➢ Willen zorgafhankelijke mensen wel afhankelijk zijn van de zorg van hun familie, vrienden of
buurt?
➢ Hebben de mensen in de toekomst nog de vrije keuze om zorg te verlenen of worden ze
verplicht?
1.4.3 ACCENTEN VAN HET BELEID
→ Beleidsnota 2019-2024: regering Diependaele
o Zuhal Demir – Vlaams minister van Onderwijs
o Melissa Depraetere – Vlaams minister van Jeugd
o Caroline Gennez – Vlaams minister van Welzijn en Armoedebestrijding
→ Toegankelijkheid – kwalitatieve hulpverlening - innovatie – armoedebestrijding
o Sinds mei 2022
4
