Samenvatting Sociologie 2025/26

Samenvatting sociologie
H1: Een mens leeft nooit alleen

1.1.1 de mens maakt de samenleving

We spreken van een samenleving als er in interactie wordt gegaan met
elkaar

 Interactie? Korte gedragingen die we doen
waarneembare handelingen in het tussenmenselijke verkeer
(bijvoorbeeld bewaken van voldoende persoonlijke ruimte, civil
inattention,…)

We gaan invloed uit oefenen en ondergaan (communicatie)

 We gaan bij communicatie onze gedachten, gevoelens en wensen
over aan de ander

Interactie en communicatie komen meestal samen voor

Er is wel 1 voorwaarde= we moeten dezelfde situatie dezelfde betekenis
geven (interpreteren) -> samenleving

 Bv in de eetbar, je weet dat je vanachter in de rij moet aanschuiven
en dat je niet mag voorsteken
 Dit zorgt ervoor dat de samenleving werkt
 Bepaald door interacties van mensen

Ons handelen is sociaal handelen: Het feit dat we (moeten) samenleven
met anderen maakt dat we in ons handelen
(on)bewust rekening houden met anderen, ons handelen

Waarom is dit belangrijk?

- Voorspelbaarheid en routine (orde)
 Bv er is pas orde in de samenleving als iedereen in de aula de les
definieert als les
 Bv civil inattention = beschaafd negeren -> in lift iedereen kijkt
richting de deur en praat niet met elkaar
 Het wordt beschaafd genoemd omdat het als zo normaal wordt
gezien in onze samenleving, we doen het allemaal
 Als je iets doet tegen het normale bv je box heel luid afspelen in de
trein= mensen kijken je raar aan
 Onbeschreven regels zijn vanzelfsprekend dat als we iets anders
zouden doen het raar zou zijn
- De mens creëert zijn eigen sociale realiteit

,  Thomas theorema
 Als mensen denken dat bepaalde situaties echt zijn dan gaat het ook
echte gevolgen hebben
 Bv als iemand in de aula brand roept gaat iedereen echt naar buiten
lopen terwijl er geen brand is
 Bv video mc donalds = als mensen denken dat het biologisch is gaat
het ook biologisch smaken
- In de orthopedagogische praktijk
 Bv je ziet jongere uit de leefgroep als een moeilijk persoon gaat die
zich ook als moeilijk gedragen
 Je moet je je ervan bewust zijn en zo gaat dat ook minder
voorkomen
- Kan ook goede gevolgen hebben
 Jongere en hulpverlener hebben allebei een goed gevoel in de
behandeling dan gaat de behandeling meestal ook goed aflopen

Het bestuderen van interactiepatronen is noodzakelijk voor menselijk
gedrag

 Orthopedagogen moeten niet alleen de psychologie maar ook het
sociale van een mens begrijpen
 Dit is het microniveau

1.1.2 groepen en organisaties maken de samenleving (mesoniveau)

Wat is een groep? Een groep is een aantal personen met duurzame
interacties; waarvan de leden een bepaalde positie innemen; waarin
spontaan groepsregels ontstaan die het
gedrag bepalen en voorspelbaar maken; waarvan de leden gebonden zijn
door een
gevoel van samenhorigheid (wij-gevoel)

Ontstaat van onder uit, door in interactie te gaan met elkaar

Wat zeggen sociologen over groepen?

- Duurzame interacties (en dus van gezamenlijke betekenissen)
- Gevoel van samenhorigheid
- Spontaan ontstaan van groepsregels die bepalen gedrag en maken
het voorspelbaar
 Je weet hoe je je moet gedragen in de groep= gaat dezelfde
betekenis geven aan gedrag
 Bv sommige klassen hebben regel om samen te gaan middageten
op de campus
- Leden hebben een positie in de groep
 Sommige zijn leiders, volgers, bemiddelaars, maken
samenvattingen,….

,  Bv er is ruzie in de groep altijd 1 student gaat bemiddelen

Primaire groep

Interacties zijn frequent, intensief en met emotionele kant

Het doet iets met jou, je ziet ze heel vaak

 Bv je gezin, peergroup,….

Peergroup

Gelijke ontwikkelingsleeftijd, gelijke situatie, langdurige contacten

Bv je vrienden van het middelbaar = peergroup

 Hoe ouder je wordt hoe belangrijker de peergroup wordt-> tijdens de
puberteit zijn ze soms belangrijker dan het gezin

Secundaire groep

Grotere groep

Interacties zijn minder intens, zakelijk en zonder emotionele kant
(onpersoonlijker)

Groep is het middel, niet het doel

 Bv aulagroep, collega’s,…
 Docent wilt lesgeven, studenten willen examen halen

Doelgroep

Niet echt een groep, geen samenhang

 Term komt uit reclame en marketing, wordt veel in hulpverlening
gebruikt

Het is geen echte groep, niet iedereen kent elkaar -> je spreekt een
bepaalde groep aan

Je wilt de doelgroep wel zoveel mogelijk samenkrijgen

 Bv studay, voor alle studenten (doelgroep)

Definities maken het makkelijker om iets te definiëren

 In theorie makkelijk te onderscheiden maar in praktijk niet
 Bv leefgroup is eerst secundaire groep -> ontmoet daar peergroup
 Termen kritisch blijven bekijken



Is een organisatie ook een groep?

, Definities/ kenmerken ‘organisatie’:

1. Mensen die samenWERKEN
 Bv op school, docenten, planners, kuisvrouwen,… iedereen werkt
samen
2. Gemeenschappelijk doel
 Doel kdg kwalitatief onderwijs aanbieden (planners, docenten,…. =
zelfde doel)
3. Vanuit duidelijk omschreven posities
 Bv docent weet heel duidelijk wat ze moet doen, poetspersoneel ->
weer heel andere taak
4. Herkenbaar als geheel
 Bv kdg -> iedereen kent campus op Groenplaats, logo,…
5. Interageert met andere organisaties
 Bv opleidingshoofd zit samen met alle hogescholen die ortho
aanbieden

1.1.3 Instituties maken de samenleving (Macrosysteem)

Institutie-> heel abstract, je kunt het niet aanraken

Gestandaardiseerd-> heel veel mensen gaan het doen

 Bv werken, naar school gaan,…

Wat is een institutie?

1.Gestandaardiseerd gedrag
 Gedrag dat bij veel mensen voorkomt
2.Stabiel maar kan veranderen
 Bv scholen zijn stabiel maar er veranderd wel wat doorheen de jaren
3.Geeft routine, voorspelbaarheid en orde
 Als het er niet is, is er veel chaos
4.Geeft antwoord op levensnoodzakelijke vragen (Levensbelangrijke
vragen= meer van toepassing)
 Bv je werkt om een inkomen te krijgen en je van levensonderhoud te
voorzien

Voorbeeld arbeid: (werken is niet natuurlijk, het is iets wat in onze
samenleving ontstaan is)

1. Veel mensen doen het, mensen gaan er al direct vanuit dat je werkt
2. Werk bestaat al heel lang (=stabiel), maar veranderd doorheen de
tijd
 Bv eerst op zaterdag werken voor iedereen, nu flexijob, deeltijds,…
3. Geeft ons ritme, we weten dat we daar om 8 uur moeten zijn en om
16u terug naar huis mogen