Samenvatting recht
H5: Enkele basisbeginselen van het recht
5.1: Zijn regels noodzakelijk?
Mens= sociaal wezen en leeft samen met andere mensen
Om te kunnen samenleven maken we onderling afspraken en regels
Regels: onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven of geschreven
Binnen elke vorm van de samenleving maken mensen afspraken (bv
tussen liefdespartners: afspraken over trouw en ontrouw)
Regels zijn dynamisch: wordt permanent opgesteld en bijgeschaafd
Samenleving evolueert, ontstaan nieuwe omgangsvormen, nieuwe
problemen en er is constant discussie
Ideale situatie: alle leden van de samenleving zouden de regels bilijk
en rechtvaardig moeten vinden, is meestal niet zo
Altijd zoeken naar consensus: waar meerderheid mee akkoord gaat daar
gaan ze een regel over maken
Regels niet altijd rechtvaardig ondanks streven naar consensus
Ondanks dat alle landen Universele Verklaring van de mens hebben
ondertekend, interpreteren ze het allemaal anders
Voortdurend meningsverschillen en conflicten over interpretatie
regels
Doel samenleving ordenen
Wij stellen regels op door verkiezingen
Rechtsregels kunnen geen rechtsregels zijn als ze niet afgedwongen
kunnen worden
5.2: Het ontstaan van de ontwikkeling van het recht
Bestaat al heel lang maar was vroeger ongeschreven
- Eerst gewoonterecht (bv vrienden, gezin,….)
- Rond 3500 V.C werd in NBO het schrift uitgevonden
Grote invloed op het recht (ging van ongeschreven naar geschreven
regels)
- Van mesopotamische rijk, veel kleitabletten bewaard, periode 2100
en 1700 v.C
Vb Wetboek van Koning Hammoerabi (veel invloed op recht)
1
, = regelde thema’s zoals slavernij, huwelijk, misdaad
= gold bekende citaat ‘oog om oog, tand om tand’
- Werd aangenomen dat recht van goddelijke oorsprong was, Gods wil,
is wet
Farao’s, koningen, keizers,… hielden voor dat ze macht rechtstreeks
van God kregen
Schreven voor hoe onderdanen met elkaar moesten omgaan
- Veel regels ontstaan door traditie
Gewoonterecht belangrijkste bron van recht: ongeschreven regels
die van generatie op generatie werden doorgegeven
- Opzoek naar regels zodat samenleven geordend is
Mensen maakten onderling afspraken, gold dan voor de hele groep
Ontstonden politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen
= taak rechtsregels formuleren, uit voeren, handhaven en eventueel
af te dwingen
Na WO2 = Ook regels op internationaal niveau (o.a mensenrechten)
Gruwel voorkomen
- Hoeveelheid regels is niet bij te houden
Dynamisch en complex
= weerspiegeling van wat leeft in maatschappij , onderhevig aan
verandering
40 jaar: wereldbevolking verdubbeld
Nood aan regels zeer belangrijk
Internationaal: bv klimaatverandering, nationaal: huidige systeem
(80-plussers gaat verzesvoudigen en aantal werkende mensen gaat
sterk afnemen), gronde re-evaluatie nodig van welzijns- en
gezondheidssysteem
= juridisering van de samenleving, belang van recht en regels neemt
toe
= ook in zorg- en hulpverleningssector, toenemende regulering van
maatschappelijke verhoudingen
Nadeel: abstractie van concrete omstandigheden
Voordeel: rechtsbescherming en mogelijkheid tot emancipatie voor
cliënt in de zorg
= cliënt bevind zich in ongelijke machtsverhouding en situatie
= nood aan zorg: afhankelijk van zorgaanbieder, positie zorgvrager
is kwetsbaar -> moet beschermd worden
Verschil religie en recht?
- Regels Godsdienst: geacht Goddelijke afkomst
2
, Betreft Gods aan de mensen geopenbaarde wil (bv 10 geboden)
Niet-naleving? Een sanctie vanwege religieus gedrag en ultieme
Goddelijke rechtvaardigheid
Niet- geseculariseerde samenleving: geen strike scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels
Geen (gehele of gedeeltelijke) scheiding van Kerk en Staat
Geseculariseerde samenleving: strike samenleving kerk en staat
België( scheiding kerk en staat)
Scheiding niet absoluut: financiering erkende erediensten
= Katholieke, protestantse, Israëlitische, anglicaanse, islamitische en
orthodoxe
= erkenning niet-confessionele levensbeschouwing/ vrijzinnig
humanisme
= erkenning Boeddhisme: eerste stappen gezet
Grondwet enkele principes verhouding kerk en staat
= vrijheid van eredienst en vrijheid van levensbeschouwing,
niemand kan worden verplicht een bepaalde Godsdienst te belijden
of een overtuiging aan te hangen
Verhouding recht en moraal?
Rechtsnorm geld voor alle burgers, minstens burgers in gelijkende situatie,
terwijl morele norm verstoken is van die algemeenheid als noodzakelijk
kenmerk.
Kan algemeen maar ook persoonlijk-individueel zijn, opgelegd door
individuele personen aan zichzelf
Bron van Moraal: mens zelf
= moraal schenden: alleen jij hebt er last van
Bron recht: overheid en bron van godsdienst of religie het Goddelijk
gezag is
= recht schenden: iedereen heeft er last van
Sanctie moet omschreven zijn in wetteksten, voor morele norm geen
sancties
Tenzij individueel schuldgevoel, wroeging
Geen eensgezindheid over wat tot moraal behoort
= onze samenleving: ethisch pluralisme (bv verschillende
opvattingen over euthanasie, abortus,…)
Rechtsregels kunnen overeenstemmen met moraal, ze zijn
uitgevaardigd om iets waarover ethisch consensus bestaat, te
verankeren
3
, - Rechtsregels kunnen niet in overeenstemming zijn met eenieders
moraal
Sommige zaken stroken niet met normaal van andere personen, wel
toegelaten door recht
Bv abortus, euthanasie,…
- Rechtsregel kan burger verplichten tot iets wat hij immoreel vindt
(bv belastingen betalen, autoverzekering afsluiten,….)
5.3 Een definitie van het recht
Geen universele definitie
Ene land andere regels dan andere, veel gedaantes, evolueert mee
met maatschappij en met daarin heersende opvattingen
Recht steeds product van samenlevingsverband in bepaalde wetenschap
Maar niet alle wetenschappen hebben zelfde graad van
ontwikkeling, zelfde interne structuren, sociale psychologie of
politieke organisatie
Functie die recht heeft = verschilt van land per land
Bv west Europa= recht beïnvloed door Duits en Frans recht
Definitie recht:
Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de
samenleving, waaronder belangen van de enkelingen die in de
gemeenschap leven, geordend worden, door middel van sociale dwang.
Geheel van bindende regels
- Een pakket bindende regels: geschreven, ongeschreven, nationale
en internationale regels
- Formuleren verbod, gebod of laten handeling toe
Geen suggesties of aanbevelingen
Bepalen hoe het moet, niet hoe het is en verschillen van
wetenschappelijke regels, willen werkelijkheid weergeven, feiten hoe
ze zijn
- Kunnen worden afgedwongen door georganiseerde instanties die
maatregelen en sancties kunnen opleggen
Bij morele regels ontbreekt dit
Kunnen nooit moreel verwerpelijke gedachte sanctioneren zolang
gedachte niet veruitwendigd wordt in handeling of gedrag
Opgesteld door de samenleving
- We zijn met te veel om allemaal fysiek samen te komen en regels te
formuleren
4
H5: Enkele basisbeginselen van het recht
5.1: Zijn regels noodzakelijk?
Mens= sociaal wezen en leeft samen met andere mensen
Om te kunnen samenleven maken we onderling afspraken en regels
Regels: onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven of geschreven
Binnen elke vorm van de samenleving maken mensen afspraken (bv
tussen liefdespartners: afspraken over trouw en ontrouw)
Regels zijn dynamisch: wordt permanent opgesteld en bijgeschaafd
Samenleving evolueert, ontstaan nieuwe omgangsvormen, nieuwe
problemen en er is constant discussie
Ideale situatie: alle leden van de samenleving zouden de regels bilijk
en rechtvaardig moeten vinden, is meestal niet zo
Altijd zoeken naar consensus: waar meerderheid mee akkoord gaat daar
gaan ze een regel over maken
Regels niet altijd rechtvaardig ondanks streven naar consensus
Ondanks dat alle landen Universele Verklaring van de mens hebben
ondertekend, interpreteren ze het allemaal anders
Voortdurend meningsverschillen en conflicten over interpretatie
regels
Doel samenleving ordenen
Wij stellen regels op door verkiezingen
Rechtsregels kunnen geen rechtsregels zijn als ze niet afgedwongen
kunnen worden
5.2: Het ontstaan van de ontwikkeling van het recht
Bestaat al heel lang maar was vroeger ongeschreven
- Eerst gewoonterecht (bv vrienden, gezin,….)
- Rond 3500 V.C werd in NBO het schrift uitgevonden
Grote invloed op het recht (ging van ongeschreven naar geschreven
regels)
- Van mesopotamische rijk, veel kleitabletten bewaard, periode 2100
en 1700 v.C
Vb Wetboek van Koning Hammoerabi (veel invloed op recht)
1
, = regelde thema’s zoals slavernij, huwelijk, misdaad
= gold bekende citaat ‘oog om oog, tand om tand’
- Werd aangenomen dat recht van goddelijke oorsprong was, Gods wil,
is wet
Farao’s, koningen, keizers,… hielden voor dat ze macht rechtstreeks
van God kregen
Schreven voor hoe onderdanen met elkaar moesten omgaan
- Veel regels ontstaan door traditie
Gewoonterecht belangrijkste bron van recht: ongeschreven regels
die van generatie op generatie werden doorgegeven
- Opzoek naar regels zodat samenleven geordend is
Mensen maakten onderling afspraken, gold dan voor de hele groep
Ontstonden politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen
= taak rechtsregels formuleren, uit voeren, handhaven en eventueel
af te dwingen
Na WO2 = Ook regels op internationaal niveau (o.a mensenrechten)
Gruwel voorkomen
- Hoeveelheid regels is niet bij te houden
Dynamisch en complex
= weerspiegeling van wat leeft in maatschappij , onderhevig aan
verandering
40 jaar: wereldbevolking verdubbeld
Nood aan regels zeer belangrijk
Internationaal: bv klimaatverandering, nationaal: huidige systeem
(80-plussers gaat verzesvoudigen en aantal werkende mensen gaat
sterk afnemen), gronde re-evaluatie nodig van welzijns- en
gezondheidssysteem
= juridisering van de samenleving, belang van recht en regels neemt
toe
= ook in zorg- en hulpverleningssector, toenemende regulering van
maatschappelijke verhoudingen
Nadeel: abstractie van concrete omstandigheden
Voordeel: rechtsbescherming en mogelijkheid tot emancipatie voor
cliënt in de zorg
= cliënt bevind zich in ongelijke machtsverhouding en situatie
= nood aan zorg: afhankelijk van zorgaanbieder, positie zorgvrager
is kwetsbaar -> moet beschermd worden
Verschil religie en recht?
- Regels Godsdienst: geacht Goddelijke afkomst
2
, Betreft Gods aan de mensen geopenbaarde wil (bv 10 geboden)
Niet-naleving? Een sanctie vanwege religieus gedrag en ultieme
Goddelijke rechtvaardigheid
Niet- geseculariseerde samenleving: geen strike scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels
Geen (gehele of gedeeltelijke) scheiding van Kerk en Staat
Geseculariseerde samenleving: strike samenleving kerk en staat
België( scheiding kerk en staat)
Scheiding niet absoluut: financiering erkende erediensten
= Katholieke, protestantse, Israëlitische, anglicaanse, islamitische en
orthodoxe
= erkenning niet-confessionele levensbeschouwing/ vrijzinnig
humanisme
= erkenning Boeddhisme: eerste stappen gezet
Grondwet enkele principes verhouding kerk en staat
= vrijheid van eredienst en vrijheid van levensbeschouwing,
niemand kan worden verplicht een bepaalde Godsdienst te belijden
of een overtuiging aan te hangen
Verhouding recht en moraal?
Rechtsnorm geld voor alle burgers, minstens burgers in gelijkende situatie,
terwijl morele norm verstoken is van die algemeenheid als noodzakelijk
kenmerk.
Kan algemeen maar ook persoonlijk-individueel zijn, opgelegd door
individuele personen aan zichzelf
Bron van Moraal: mens zelf
= moraal schenden: alleen jij hebt er last van
Bron recht: overheid en bron van godsdienst of religie het Goddelijk
gezag is
= recht schenden: iedereen heeft er last van
Sanctie moet omschreven zijn in wetteksten, voor morele norm geen
sancties
Tenzij individueel schuldgevoel, wroeging
Geen eensgezindheid over wat tot moraal behoort
= onze samenleving: ethisch pluralisme (bv verschillende
opvattingen over euthanasie, abortus,…)
Rechtsregels kunnen overeenstemmen met moraal, ze zijn
uitgevaardigd om iets waarover ethisch consensus bestaat, te
verankeren
3
, - Rechtsregels kunnen niet in overeenstemming zijn met eenieders
moraal
Sommige zaken stroken niet met normaal van andere personen, wel
toegelaten door recht
Bv abortus, euthanasie,…
- Rechtsregel kan burger verplichten tot iets wat hij immoreel vindt
(bv belastingen betalen, autoverzekering afsluiten,….)
5.3 Een definitie van het recht
Geen universele definitie
Ene land andere regels dan andere, veel gedaantes, evolueert mee
met maatschappij en met daarin heersende opvattingen
Recht steeds product van samenlevingsverband in bepaalde wetenschap
Maar niet alle wetenschappen hebben zelfde graad van
ontwikkeling, zelfde interne structuren, sociale psychologie of
politieke organisatie
Functie die recht heeft = verschilt van land per land
Bv west Europa= recht beïnvloed door Duits en Frans recht
Definitie recht:
Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de
samenleving, waaronder belangen van de enkelingen die in de
gemeenschap leven, geordend worden, door middel van sociale dwang.
Geheel van bindende regels
- Een pakket bindende regels: geschreven, ongeschreven, nationale
en internationale regels
- Formuleren verbod, gebod of laten handeling toe
Geen suggesties of aanbevelingen
Bepalen hoe het moet, niet hoe het is en verschillen van
wetenschappelijke regels, willen werkelijkheid weergeven, feiten hoe
ze zijn
- Kunnen worden afgedwongen door georganiseerde instanties die
maatregelen en sancties kunnen opleggen
Bij morele regels ontbreekt dit
Kunnen nooit moreel verwerpelijke gedachte sanctioneren zolang
gedachte niet veruitwendigd wordt in handeling of gedrag
Opgesteld door de samenleving
- We zijn met te veel om allemaal fysiek samen te komen en regels te
formuleren
4
