Ontwerptheorie en -methodiek
Inhoud
1 ONTWERPEN ........................................................................................................................4
1.1 Ontwerp(en) / Design .....................................................................................................4
1.1.1 Ontwerpen ..............................................................................................................4
1.1.2 Ontwerp(en) / Design ...............................................................................................4
1.2 Design Thinking ..............................................................................................................4
1.3 Ontwerpproces ..............................................................................................................5
1.3.1 Ontwerpproces in (interieur)architectuur .................................................................5
2 HISTORIEK ............................................................................................................................7
2.1 Pre-industriële periode ...................................................................................................7
Ontwerpen als ambacht...................................................................................................7
2.2 1920’s............................................................................................................................7
Ontwerp als product van wetenschap/technologie ...........................................................7
2.3 1960’s-’80’s ...................................................................................................................7
Ontwerp(en) als wetenschap............................................................................................7
Ontwerp(en) als discipline ...............................................................................................9
Interieurarchitectuur als discipline ................................................................................. 11
3 ACTOREN IN HET ONTWERPPROCES .................................................................................. 12
3.1 Relaties ....................................................................................................................... 12
3.1.1 Ontwerper > artefact < Gebruiker ........................................................................... 12
3.1.2 Geïntegreerd model............................................................................................... 14
3.1.3 Architect – Opdrachtgever-relatie........................................................................... 15
3.2 Hoe ............................................................................................................................. 16
3.2.1 Gebruikerservaring in ontwerpproces ..................................................................... 16
3.3 Samengevat ................................................................................................................. 17
3.3.1 Uitdagingen in ontwerpprocessen .......................................................................... 17
4 GASTCOLLEGE ................................................................................................................... 18
5 ONTWERPTOOLS ................................................................................................................ 18
5.1 Doel ...................................................................................................................... 18
5.2 Analoog ................................................................................................................. 19
5.2.1 Analoog - Schetsen ............................................................................................... 19
5.2.2 Analoog – Tekenen ................................................................................................. 19
5.2.3 Analoog - Tekenen >< Maken .................................................................................. 20
1
,Ontwerptheorie en -methodiek
5.2.4 Analoog - Maquettes & stalen ................................................................................ 20
5.2.5 Directe >< indirecte gebruikersinformatie ............................................................... 20
5.3 Digitaal ........................................................................................................................ 21
5.3.1 Digitaal - Tekenprogramma’s 2D & 3D ..................................................................... 21
5.3.2 Digitaal - Informatie- en dataverzameling ............................................................... 21
5.3.3 Digitaal - Modellen en simulaties ........................................................................... 21
5.3.4 Digitaal - Vormcompositie en –generatie ................................................................ 21
5.3.5 Digitaal - Realisaties .............................................................................................. 21
5.3.6 Digitaal - Prestatie-analyse .................................................................................... 21
5.4 Evaluatietools .............................................................................................................. 22
6 INFORMATIE(VORMEN) IN HET ONTWERPPROCES .............................................................. 22
6.1 Technische informatie .................................................................................................. 24
6.2 Referentieprojecten ..................................................................................................... 24
6.2.1 Van andere architecten.......................................................................................... 24
6.2.2 Voorgaande eigen projecten .................................................................................. 24
6.3 Informatie m.b.t. (eind-)gebruikers ................................................................................ 24
6.4 Impact van de vorm van informatie op ontwerp(proces) ................................................. 25
6.4.1 Workshop 1 “Moving designs for moving real people” ............................................. 25
6.4.2 Workshop 2 “From Care(full) Research to Care(full) Design” ................................... 26
7 GASTCOLLEGE ................................................................................................................... 27
8 ONTWERP(END) ONDERZOEK ............................................................................................ 27
8.1 Ontwerp(end) onderzoek .............................................................................................. 27
8.2 Onderzoek versus Ontwerp .......................................................................................... 28
8.3 Three Myths and One Model ......................................................................................... 29
8.3.1 Making architecture speak ..................................................................................... 29
8.3.2 One Model ............................................................................................................ 30
8.4 Verschil Onderzoek / Ontwerp ...................................................................................... 31
8.4.1 Ontwerp(end) Onderzoek anno 2022 ...................................................................... 32
8.5 Parallelle praktijken ...................................................................................................... 33
8.5.1 Vormen van parallelle praktijken ............................................................................ 33
8.5.2 Meerwaarde van Parallelle Praktijken ..................................................................... 33
9 ETHIEK IN ONTWERPEN (FOCUS: INCLUSIEF ONTWERPEN!) ............................................... 34
9.1 Betekenis “ethiek”........................................................................................................ 34
9.2 Waarom ethiek in (interieur)architectuur? ..................................................................... 34
2
,Ontwerptheorie en -methodiek
9.2.1 Ethisch ontwerpproces .......................................................................................... 34
9.2.2 (Interieur)architectuur ........................................................................................... 34
9.2 Inclusief ontwerpen ..................................................................................................... 35
9.2.1 Inclusie ................................................................................................................. 35
9.2.2 Doel inclusief ontwerpen ....................................................................................... 35
9.2.3 7 principes Universal Design Principes ................................................................... 36
9.2.4 Relatie met andere ontwerpbenaderingen .............................................................. 37
9.2.5 Ruimere doelgroepen ............................................................................................ 37
9.2.6 Proces .................................................................................................................. 37
9.2.7 Gebouwde omgeving (impact) ............................................................................... 38
9.2.8 Ontwerpproces – uitdagingen (impact) ................................................................... 38
Tot eindgebruikers ......................................................................................................... 38
9.2.9 Tot duurzaamheid.................................................................................................. 38
9.2.10 Inclusie > ontwerppraktijk? .................................................................................. 38
Kennen
• Studenten lichten de belangrijkste aspecten van de verschillende bestudeerde
ontwerpmethodieken toe.
• Studenten analyseren ontwerpprocessen en belichten daarbij de rol van gebruikte
informatie en de invloed ervan op het proces.
• Studenten documenteren een eigen ontwerpproces met aandacht voor de gebruikte
methoden en technieken.
• Studenten reflecteren en rapporteren over de verkregen inzichten m.b.t.
ontwerpmethodieken in het eigen ontwerp.
Voor te bereiden examenopdracht → Reflectie op ontwerpproces
- what – linken in concepten in cursus
- so what – betekenis, wat heeft het met mij gedaan
- now what – meenemen naar toekomst
- (foto’s, notities…)
Examen
- Geen definities
- Figuur wat betekend het voor je ontwerp
- Quotes!!! Niet personen
3
,Ontwerptheorie en -methodiek
1 ONTWERPEN
1.1 Ontwerp(en) / Design
✓ zn = eindproduct
✓ werkwoord = proces
Designers (kennis, vaardigheden en ervaring > impact op mensen, maatschappij en planeet)
Designerly? → bijwoord (andere ontwerpende manier van denken)
1.1.1 Ontwerpen
= professionele activiteit (ontwerpen voor anderen)
- Oplossing zoeken voor on- of ”slecht” gedefineerde problemen
o (niet 1 juiste oplossing/ontwerp)
- alledaagse activiteit (everyday design)*
= complexe vaardigheid
- leren C oefenen!
- aandacht voor detail
1.1.2 Ontwerp(en) / Design
Definitie?
✓ The optimum solution to the sum of the true needs of a particular set of circumstances
Matchett (1968)
✓ To initiate change in man-made things. Jones (1970)
= probleemoplossende activiteit!
- Zoeken
- niet één ultieme oplossing
➔ Parallel met Design Thinking van product ontwikkeling /interactie design naar
(interieur)architectuur
1.2 Design Thinking
Empathize voor wie ontwerp je?
Define thema’s en patronen
- Consensus binnen team en met eindgebruikers
Ideate identificeren en toetsen van verschillende opties
multidisciplinaire samenwerking!
Prototype uitwerken, bespreken en verwerpen van ontwerpen
Test terugkoppeling naar eindgebruikers + bijsturing
4
, Ontwerptheorie en -methodiek
1.3 Ontwerpproces
= continue proces
- Analyse <> Synthese <> Evaluatie
- Binnen en over verschillende fasen
1.3.1 Ontwerpproces in (interieur)architectuur
“Architecture is the thoughtful making of spaces” Louis I. Kahn
- Nadenken, terugkoppelen, stiltaan bij zaken dat maakt architectuur (niet gewoon
ruimtes maken)
- Niet zomaar een creatief proces maar je moet er wel een basis voor hebben
✓ Gevelmateriaal?
✓ Integratie in bergwand?
✓ Raamopeningen?
Ontwerp als antwoord op de vraag van de opdrachtgever:
“Ontwerp een badcomplex dat de indruk geeft dat het er altijd al geweest is”
Fase 1 - Ontwerpvraag
Programma van Eisen
= gedetailleerd overzicht van alle wensen, behoeften en eisen die de opdrachtgever ten
aanzien van het project heeft.
- activiteiten of functies
- hoeveel mensen
- gewenste sfeer
Site of locatie
= de plaats waar het project plaatsvindt.
- stadsgedeelte
- kavel
- bestaand gebouw
- kamer
Fase 2 - Analyse van context
Site
- ontstaansgeschiedenis
- locatie
o oriëntatie
o toegang
o Zicht
- huidige functie C implicaties bv. watertoren
Vb. Wonen
Gebruikers wie? gebruik?
5
Inhoud
1 ONTWERPEN ........................................................................................................................4
1.1 Ontwerp(en) / Design .....................................................................................................4
1.1.1 Ontwerpen ..............................................................................................................4
1.1.2 Ontwerp(en) / Design ...............................................................................................4
1.2 Design Thinking ..............................................................................................................4
1.3 Ontwerpproces ..............................................................................................................5
1.3.1 Ontwerpproces in (interieur)architectuur .................................................................5
2 HISTORIEK ............................................................................................................................7
2.1 Pre-industriële periode ...................................................................................................7
Ontwerpen als ambacht...................................................................................................7
2.2 1920’s............................................................................................................................7
Ontwerp als product van wetenschap/technologie ...........................................................7
2.3 1960’s-’80’s ...................................................................................................................7
Ontwerp(en) als wetenschap............................................................................................7
Ontwerp(en) als discipline ...............................................................................................9
Interieurarchitectuur als discipline ................................................................................. 11
3 ACTOREN IN HET ONTWERPPROCES .................................................................................. 12
3.1 Relaties ....................................................................................................................... 12
3.1.1 Ontwerper > artefact < Gebruiker ........................................................................... 12
3.1.2 Geïntegreerd model............................................................................................... 14
3.1.3 Architect – Opdrachtgever-relatie........................................................................... 15
3.2 Hoe ............................................................................................................................. 16
3.2.1 Gebruikerservaring in ontwerpproces ..................................................................... 16
3.3 Samengevat ................................................................................................................. 17
3.3.1 Uitdagingen in ontwerpprocessen .......................................................................... 17
4 GASTCOLLEGE ................................................................................................................... 18
5 ONTWERPTOOLS ................................................................................................................ 18
5.1 Doel ...................................................................................................................... 18
5.2 Analoog ................................................................................................................. 19
5.2.1 Analoog - Schetsen ............................................................................................... 19
5.2.2 Analoog – Tekenen ................................................................................................. 19
5.2.3 Analoog - Tekenen >< Maken .................................................................................. 20
1
,Ontwerptheorie en -methodiek
5.2.4 Analoog - Maquettes & stalen ................................................................................ 20
5.2.5 Directe >< indirecte gebruikersinformatie ............................................................... 20
5.3 Digitaal ........................................................................................................................ 21
5.3.1 Digitaal - Tekenprogramma’s 2D & 3D ..................................................................... 21
5.3.2 Digitaal - Informatie- en dataverzameling ............................................................... 21
5.3.3 Digitaal - Modellen en simulaties ........................................................................... 21
5.3.4 Digitaal - Vormcompositie en –generatie ................................................................ 21
5.3.5 Digitaal - Realisaties .............................................................................................. 21
5.3.6 Digitaal - Prestatie-analyse .................................................................................... 21
5.4 Evaluatietools .............................................................................................................. 22
6 INFORMATIE(VORMEN) IN HET ONTWERPPROCES .............................................................. 22
6.1 Technische informatie .................................................................................................. 24
6.2 Referentieprojecten ..................................................................................................... 24
6.2.1 Van andere architecten.......................................................................................... 24
6.2.2 Voorgaande eigen projecten .................................................................................. 24
6.3 Informatie m.b.t. (eind-)gebruikers ................................................................................ 24
6.4 Impact van de vorm van informatie op ontwerp(proces) ................................................. 25
6.4.1 Workshop 1 “Moving designs for moving real people” ............................................. 25
6.4.2 Workshop 2 “From Care(full) Research to Care(full) Design” ................................... 26
7 GASTCOLLEGE ................................................................................................................... 27
8 ONTWERP(END) ONDERZOEK ............................................................................................ 27
8.1 Ontwerp(end) onderzoek .............................................................................................. 27
8.2 Onderzoek versus Ontwerp .......................................................................................... 28
8.3 Three Myths and One Model ......................................................................................... 29
8.3.1 Making architecture speak ..................................................................................... 29
8.3.2 One Model ............................................................................................................ 30
8.4 Verschil Onderzoek / Ontwerp ...................................................................................... 31
8.4.1 Ontwerp(end) Onderzoek anno 2022 ...................................................................... 32
8.5 Parallelle praktijken ...................................................................................................... 33
8.5.1 Vormen van parallelle praktijken ............................................................................ 33
8.5.2 Meerwaarde van Parallelle Praktijken ..................................................................... 33
9 ETHIEK IN ONTWERPEN (FOCUS: INCLUSIEF ONTWERPEN!) ............................................... 34
9.1 Betekenis “ethiek”........................................................................................................ 34
9.2 Waarom ethiek in (interieur)architectuur? ..................................................................... 34
2
,Ontwerptheorie en -methodiek
9.2.1 Ethisch ontwerpproces .......................................................................................... 34
9.2.2 (Interieur)architectuur ........................................................................................... 34
9.2 Inclusief ontwerpen ..................................................................................................... 35
9.2.1 Inclusie ................................................................................................................. 35
9.2.2 Doel inclusief ontwerpen ....................................................................................... 35
9.2.3 7 principes Universal Design Principes ................................................................... 36
9.2.4 Relatie met andere ontwerpbenaderingen .............................................................. 37
9.2.5 Ruimere doelgroepen ............................................................................................ 37
9.2.6 Proces .................................................................................................................. 37
9.2.7 Gebouwde omgeving (impact) ............................................................................... 38
9.2.8 Ontwerpproces – uitdagingen (impact) ................................................................... 38
Tot eindgebruikers ......................................................................................................... 38
9.2.9 Tot duurzaamheid.................................................................................................. 38
9.2.10 Inclusie > ontwerppraktijk? .................................................................................. 38
Kennen
• Studenten lichten de belangrijkste aspecten van de verschillende bestudeerde
ontwerpmethodieken toe.
• Studenten analyseren ontwerpprocessen en belichten daarbij de rol van gebruikte
informatie en de invloed ervan op het proces.
• Studenten documenteren een eigen ontwerpproces met aandacht voor de gebruikte
methoden en technieken.
• Studenten reflecteren en rapporteren over de verkregen inzichten m.b.t.
ontwerpmethodieken in het eigen ontwerp.
Voor te bereiden examenopdracht → Reflectie op ontwerpproces
- what – linken in concepten in cursus
- so what – betekenis, wat heeft het met mij gedaan
- now what – meenemen naar toekomst
- (foto’s, notities…)
Examen
- Geen definities
- Figuur wat betekend het voor je ontwerp
- Quotes!!! Niet personen
3
,Ontwerptheorie en -methodiek
1 ONTWERPEN
1.1 Ontwerp(en) / Design
✓ zn = eindproduct
✓ werkwoord = proces
Designers (kennis, vaardigheden en ervaring > impact op mensen, maatschappij en planeet)
Designerly? → bijwoord (andere ontwerpende manier van denken)
1.1.1 Ontwerpen
= professionele activiteit (ontwerpen voor anderen)
- Oplossing zoeken voor on- of ”slecht” gedefineerde problemen
o (niet 1 juiste oplossing/ontwerp)
- alledaagse activiteit (everyday design)*
= complexe vaardigheid
- leren C oefenen!
- aandacht voor detail
1.1.2 Ontwerp(en) / Design
Definitie?
✓ The optimum solution to the sum of the true needs of a particular set of circumstances
Matchett (1968)
✓ To initiate change in man-made things. Jones (1970)
= probleemoplossende activiteit!
- Zoeken
- niet één ultieme oplossing
➔ Parallel met Design Thinking van product ontwikkeling /interactie design naar
(interieur)architectuur
1.2 Design Thinking
Empathize voor wie ontwerp je?
Define thema’s en patronen
- Consensus binnen team en met eindgebruikers
Ideate identificeren en toetsen van verschillende opties
multidisciplinaire samenwerking!
Prototype uitwerken, bespreken en verwerpen van ontwerpen
Test terugkoppeling naar eindgebruikers + bijsturing
4
, Ontwerptheorie en -methodiek
1.3 Ontwerpproces
= continue proces
- Analyse <> Synthese <> Evaluatie
- Binnen en over verschillende fasen
1.3.1 Ontwerpproces in (interieur)architectuur
“Architecture is the thoughtful making of spaces” Louis I. Kahn
- Nadenken, terugkoppelen, stiltaan bij zaken dat maakt architectuur (niet gewoon
ruimtes maken)
- Niet zomaar een creatief proces maar je moet er wel een basis voor hebben
✓ Gevelmateriaal?
✓ Integratie in bergwand?
✓ Raamopeningen?
Ontwerp als antwoord op de vraag van de opdrachtgever:
“Ontwerp een badcomplex dat de indruk geeft dat het er altijd al geweest is”
Fase 1 - Ontwerpvraag
Programma van Eisen
= gedetailleerd overzicht van alle wensen, behoeften en eisen die de opdrachtgever ten
aanzien van het project heeft.
- activiteiten of functies
- hoeveel mensen
- gewenste sfeer
Site of locatie
= de plaats waar het project plaatsvindt.
- stadsgedeelte
- kavel
- bestaand gebouw
- kamer
Fase 2 - Analyse van context
Site
- ontstaansgeschiedenis
- locatie
o oriëntatie
o toegang
o Zicht
- huidige functie C implicaties bv. watertoren
Vb. Wonen
Gebruikers wie? gebruik?
5
