Orthopedagogiek
Deel 1: Een orthopedagogisch grondplan
Inleiding Orthopedagogisch denken
Wat is orthopedagogie?
= Zij begeleiden kwetsbare kinderen, jongeren, ouderen met een stoornis, handicap en
jongeren in een problematische leefsituatie of een verontrustende opvoedingssituatie.
Afbeelding van het grondplan vertrekt vanuit een
metafoor -> Zonnestelsel
(Ruimte vol bewegende sterren, planeten en kometen.)
De relatie tussen hulpverlener en de cliënt staat centraal
als de zon in het zonnestelsel. De planeten rond de zon
zijn factoren die invloed hebben. Het grondplan is altijd beweeglijk.
1 Het microniveau
De kern van het grondplan. Bovenaan staat de cliënt met een vraagstelling en onderaan de
professionele orthopedagoog met een aanbod.
De kern in het grondplan verwijst naar de kernopdracht van de bachelor
- Begeleiding en ondersteuning van de cliënt
1.1 Orthopedagogische kern
3 basisinstrumenten in het begeleiden van de cliënt.
Jacobus Kok
35
1.1.1 Relatie
De orthopedagoog presenteert zich volgens Kok (leraar) op een bewuste manier in de relatie
met de cliënt om te ontwikkelingskansen te vergroten.
Maïté Ver Elst 1
,De opbouw van deze relatie gebeurt door het begeleidingsklimaat dat de orthopedagoog
weet te scheppen en de manier waarop die situaties hanteert.
De relatie die de begeleider met de cliënt opbouwt is zeer belangrijk.
1.1.2 Klimaat
Het klimaat kunnen we omschrijven als de manier waarop het dagelijkse ritme en omgeving
een vorm krijgen. Het gaat om de onderliggende stijl, fysieke omgeving waarin de opvoeding
zich afspeelt.
Enkele aspecten klimaat:
- Dag planning
- Taakverdeling
- Tv en computers
- …
Moeilijkere aspecten klimaat:
- Sfeer
- Aandacht voor privacy
- Psychische ruimte
- …
Belangrijk punt in het klimaat zijn regels en communicatie over regels
➔ Vaak een bron van conflicten
Regels geven begeleiders een gevoel van structuur maar ze beschadigen het gevoel van
‘zelfcontrole’ voor de cliënt
Het begeleidingsklimaat is goed genoeg wanneer de cliënt kan ontwikkelen naar eigen aard
en mogelijkheden.
Het is een voortdurend proces en opdracht van de orthopedagoog om het klimaat vorm te
geven voor de ontwikkeling.
1.1.3 Situatie
Manier waarop begeleiders situaties met de cliënt aanpakt en vormgeeft.
Alledaagse situaties:
- Wakker maken
- Eten
- Huiswerk maken
- …
Bijzondere situaties:
- Eerste dagen in een voorziening
Maïté Ver Elst 2
, - Eerste schooldag
- Geboorte / overlijden
- …
1.2 Pedagogische / Orthopedagogische middelen
Wanneer een begeleider vorm geeft aan het klimaat of bepaalde situaties wilt hanteren dan
gebruikt hij/zij pedagogische middelen die op een specifieke manier worden ingezet.
1.3 Pedagogische grondvormen
Aspecten van het alledaagse gewone leven.
We moeten als begeleider proberen om mensen opnieuw tot ontwikkeling te laten komen
door in te grijpen in het gewone, dagelijkse leven.
Vaak is een kleine ingreep al voldoende om conflicten op te lossen.
➔ Als aanpassingen in het gewone leven niet helpen moeten we gespecialiseerde
technieken overwegen.
Er zijn 11 grondvormen:
4
Deze kunnen we bekijken als interactiemomenten die een begeleider kan gebruiken om een
relatie op te bouwen. Hij doet dit door situaties te hanteren en door orthopedagogische
middelen een klimaat te scheppen.
1.4 Transactioneel proces
Jacobus Kok
-> opleidingsonderdeel Pedagogiek en Orthopedagogiek 44
Maïté Ver Elst 3
, In dit microniveau is het de opdracht om telkens een antwoord te bieden op de vraag van de
cliënt. De pijlen duiden op hun interactie en beïnvloeding in relatie tot hun omgeving.
1.4.1 Orthopedagogische vraag
De vraag naar specifiek opvoeden of begeleiden, aanwijzingen lezen waardoor duidelijk wordt
welke accenten het proces moet bevatten om de persoon optimale kansen te bieden.
In gedrag tonen ze aan in welke accenten in relatie, klimaat en situatie hij/zij behoefte heeft.
Kok onderscheidde 6 vraagstellingtypes op basis van 3 ontwikkelingsaspecten -> die geven de
behoefte weer aan een specifieke manier van opvoeden.
2
Wat maakt een vraagstelling orthopedagogisch en niet orthopedagogisch?
➔ Een vraagstelling die in het dagelijkse leven niet beantwoord kan worden. Het gaat om
‘bijzondere situaties’. Er is nood aan specifieke begeleiding.
1.4.2 Orthopedagogisch aanbod
De opvoeder hoort niet alleen de vraag van de cliënt zo goed mogelijk te lezen maar ook een
specifiek pedagogisch aanbod te geven. Dat aanbod krijgt concreet vorm in het dagelijkse
gewone leven. Het aanbod wordt vormgegeven door het klimaat, de situatie en de
verschillende opvoedingsmethoden die in de opleiding worden gebruikt
We moeten niet vergeten dat opvoeden en begeleiden een proces is waarin alles met elkaar
samenhangt en elkaar aanvult
Zo ontstaat er voor elke begeleider de boeiende en voortdurende zoektocht naar de meest
geschikte begeleiding voor elke cliënt.
1.5 Gerelateerde factoren, orthopedagogische vraag en aanbod
Na het bespreken van deze begrippen richten we ons op enkele factoren die sterk gerelateerd
zijn aan de vraag van de client en aanbod van de begeleider.
Maïté Ver Elst 4
Deel 1: Een orthopedagogisch grondplan
Inleiding Orthopedagogisch denken
Wat is orthopedagogie?
= Zij begeleiden kwetsbare kinderen, jongeren, ouderen met een stoornis, handicap en
jongeren in een problematische leefsituatie of een verontrustende opvoedingssituatie.
Afbeelding van het grondplan vertrekt vanuit een
metafoor -> Zonnestelsel
(Ruimte vol bewegende sterren, planeten en kometen.)
De relatie tussen hulpverlener en de cliënt staat centraal
als de zon in het zonnestelsel. De planeten rond de zon
zijn factoren die invloed hebben. Het grondplan is altijd beweeglijk.
1 Het microniveau
De kern van het grondplan. Bovenaan staat de cliënt met een vraagstelling en onderaan de
professionele orthopedagoog met een aanbod.
De kern in het grondplan verwijst naar de kernopdracht van de bachelor
- Begeleiding en ondersteuning van de cliënt
1.1 Orthopedagogische kern
3 basisinstrumenten in het begeleiden van de cliënt.
Jacobus Kok
35
1.1.1 Relatie
De orthopedagoog presenteert zich volgens Kok (leraar) op een bewuste manier in de relatie
met de cliënt om te ontwikkelingskansen te vergroten.
Maïté Ver Elst 1
,De opbouw van deze relatie gebeurt door het begeleidingsklimaat dat de orthopedagoog
weet te scheppen en de manier waarop die situaties hanteert.
De relatie die de begeleider met de cliënt opbouwt is zeer belangrijk.
1.1.2 Klimaat
Het klimaat kunnen we omschrijven als de manier waarop het dagelijkse ritme en omgeving
een vorm krijgen. Het gaat om de onderliggende stijl, fysieke omgeving waarin de opvoeding
zich afspeelt.
Enkele aspecten klimaat:
- Dag planning
- Taakverdeling
- Tv en computers
- …
Moeilijkere aspecten klimaat:
- Sfeer
- Aandacht voor privacy
- Psychische ruimte
- …
Belangrijk punt in het klimaat zijn regels en communicatie over regels
➔ Vaak een bron van conflicten
Regels geven begeleiders een gevoel van structuur maar ze beschadigen het gevoel van
‘zelfcontrole’ voor de cliënt
Het begeleidingsklimaat is goed genoeg wanneer de cliënt kan ontwikkelen naar eigen aard
en mogelijkheden.
Het is een voortdurend proces en opdracht van de orthopedagoog om het klimaat vorm te
geven voor de ontwikkeling.
1.1.3 Situatie
Manier waarop begeleiders situaties met de cliënt aanpakt en vormgeeft.
Alledaagse situaties:
- Wakker maken
- Eten
- Huiswerk maken
- …
Bijzondere situaties:
- Eerste dagen in een voorziening
Maïté Ver Elst 2
, - Eerste schooldag
- Geboorte / overlijden
- …
1.2 Pedagogische / Orthopedagogische middelen
Wanneer een begeleider vorm geeft aan het klimaat of bepaalde situaties wilt hanteren dan
gebruikt hij/zij pedagogische middelen die op een specifieke manier worden ingezet.
1.3 Pedagogische grondvormen
Aspecten van het alledaagse gewone leven.
We moeten als begeleider proberen om mensen opnieuw tot ontwikkeling te laten komen
door in te grijpen in het gewone, dagelijkse leven.
Vaak is een kleine ingreep al voldoende om conflicten op te lossen.
➔ Als aanpassingen in het gewone leven niet helpen moeten we gespecialiseerde
technieken overwegen.
Er zijn 11 grondvormen:
4
Deze kunnen we bekijken als interactiemomenten die een begeleider kan gebruiken om een
relatie op te bouwen. Hij doet dit door situaties te hanteren en door orthopedagogische
middelen een klimaat te scheppen.
1.4 Transactioneel proces
Jacobus Kok
-> opleidingsonderdeel Pedagogiek en Orthopedagogiek 44
Maïté Ver Elst 3
, In dit microniveau is het de opdracht om telkens een antwoord te bieden op de vraag van de
cliënt. De pijlen duiden op hun interactie en beïnvloeding in relatie tot hun omgeving.
1.4.1 Orthopedagogische vraag
De vraag naar specifiek opvoeden of begeleiden, aanwijzingen lezen waardoor duidelijk wordt
welke accenten het proces moet bevatten om de persoon optimale kansen te bieden.
In gedrag tonen ze aan in welke accenten in relatie, klimaat en situatie hij/zij behoefte heeft.
Kok onderscheidde 6 vraagstellingtypes op basis van 3 ontwikkelingsaspecten -> die geven de
behoefte weer aan een specifieke manier van opvoeden.
2
Wat maakt een vraagstelling orthopedagogisch en niet orthopedagogisch?
➔ Een vraagstelling die in het dagelijkse leven niet beantwoord kan worden. Het gaat om
‘bijzondere situaties’. Er is nood aan specifieke begeleiding.
1.4.2 Orthopedagogisch aanbod
De opvoeder hoort niet alleen de vraag van de cliënt zo goed mogelijk te lezen maar ook een
specifiek pedagogisch aanbod te geven. Dat aanbod krijgt concreet vorm in het dagelijkse
gewone leven. Het aanbod wordt vormgegeven door het klimaat, de situatie en de
verschillende opvoedingsmethoden die in de opleiding worden gebruikt
We moeten niet vergeten dat opvoeden en begeleiden een proces is waarin alles met elkaar
samenhangt en elkaar aanvult
Zo ontstaat er voor elke begeleider de boeiende en voortdurende zoektocht naar de meest
geschikte begeleiding voor elke cliënt.
1.5 Gerelateerde factoren, orthopedagogische vraag en aanbod
Na het bespreken van deze begrippen richten we ons op enkele factoren die sterk gerelateerd
zijn aan de vraag van de client en aanbod van de begeleider.
Maïté Ver Elst 4
