Complete samenvatting omgevingsrecht | Hogeschool PXL | 2025/26

Inleiding
 Omgevingsrecht gaat over:
o Leefmilieu: alles rond ons, de lucht, bodem, gebouwen, afval, …
o Ruimte
 Omgevingsrecht is geen gemeen recht maar het is een uitzonderingsrecht
 Omgevingsrecht bestaat op:
o Internationaal vlak
o Europees vlak (vb. EU)
o Vlak van de Belgische Staat (vb. kernenergie)
o Vlaams vlak (vb. grondwater)
o Vlak van de provincies en de gemeenten
 Bouwvergunningen worden omgevingsvergunningen voor stedenbouwkundige
handelingen genoemd
 Wat is omgevingsrecht?
o Omgevingsrecht is de verzamelterm voor:
 Ruimtelijke ordening
 Milieurecht
 Stedenbouwrecht
o Deze rechtstakken zijn sterk met elkaar verweven.
 Kernprobleem
o De ruimte is beperkt
o De nood aan ruimte is groot
o Belangengroepen (industrie, landbouw, gezinnen, milieuverenigingen,
overheden…) oefenen druk uit op de overheid.
 Daarom zijn nodig:
o Planning
o Vergunningen
o Toezicht en handhaving
o In het verleden schoot vooral de handhaving tekort.
 Het omgevingsrecht is daarenboven heel gevoelig voor veranderingen.

Deel 1: algemeen deel: omgevingsrecht – het
kader
Hoofdstuk 1: Omgevingsrecht als rechtsgebied – kader
1. De achtergrond
 Omgevingsrecht is een afzonderlijk rechtsgebied
o Specifiek voorwerp: leefmilieu
 Hoewel omgevingsrecht is een nieuwe rechtstak is, is jet geënt op bestaande
rechtsgebieden en rechtbanken. Het gebruikt grotendeels bestaande
procedures:
o Deel administratief recht.
 Vergunningen - administratieve procedures - toezicht en handhaving
- administratieve rechtscolleges
o Deel strafrecht
 Misdrijven – procedures – straffen … (strafrechtbanken)


1

,  Ontstaan van milieu-inbreuken en milieumisdrijven
o Deel burgerlijk recht
 Fouten/ hinder – procedures – schadevergoedingen … (burgerlijke
rechtbank)
 Vb. herstelvordering= iets herstellen in de oorspronkelijke
staat

2. Waarom omgevingsrecht
 Omgevingsrecht = functioneel rechtsgebied
o “In functie van” “de omgeving” (ruimte en leefmilieu)
o GEEN plaats in traditionele indeling (publ.-priv. R.)
o Omgevingsrecht is BEIDE en MEER!
 Omgevingsrecht = evolutief
o Verandert (nog steeds) snel, en als maar sneller!
o Op verscheidene domeinen: ruimte/afval/bodem/lucht
o Op verscheidene locaties (lokaal/ Vlaanderen/ gewesten/ EU/ wereld …)
o GEVOLG: geen gecoördineerd geheel!
 Besluit: drie redenen
1. Legaliteitsbeginsel: wettelijk kader
o Omgevingsrecht wettelijke basis geven
o Afdwingbaarheid
o Zélfs in G.W.! (Grondwettelijk recht op gezond leefmilieu)
o Elke maatregel een wettelijke basis geven
2. Handhaving verzekeren: afdwingbaarheid
o Vooraf: vergunningenbeleid = pro-actief
o Achteraf: sanctiebeleid = repressief
 Strafrechtelijk
 Administratief
 Burgerrechtelijk
o Vergunningen: tonen dat je het weet, kunt en zult doen
o Wet op een gezond leefmilieu is wettelijk verankerd in de grondwet:
art.23,4° GW
3. Aansprakelijkheid voor schadegevallen regelen
o Foutaansprakelijkheid
 = art. 6.5 NBW (oud art. 1382 BW)
 Fout
 Schade
 Oorzakelijk verband
o Hinder
 = art. 3.101 NBW (oud art. 544 BW)
 Herstel verstoring evenwicht
 = jij leidt schade door een niet foutieve handeling van he buren
 = foutloze aansprakelijkheid
o Contractuele aansprakelijkheid
 = art. 1641 BW
 Aansprakelijkheid verborgen fout



2

,Hoofdstuk 2: omschrijving omgevingsrecht
1. definitie
 Reglementering “omgeving”: ruimte & leefmilieu
o Niet vatbaar in opdeling “privaat – publiek”
 Milieurecht is het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op de
bescherming, het beheer en het behoud van ons leefmilieu.

2. onderscheid




A. milieurecht
 A. MILIEUHYGIENERECHT = a-biotisch
o = regels m.b.t. “grote componenten”
 Water/ lucht
 Hinderlijke inrichtingen
 Bodem
 Geluid
 Afval
  = negatieve benadering: voorkomen hinder
 B. MILIEUBESCHERMINGSRECHT = biotisch
o = regels m.b.t. “bescherming natuurlijke omgeving”
 Natuurbehoud
 Bosdecreet
 Bescherming gebieden
 Vogelvangst-visvangst
  = positieve benadering: beheer en behoud

B. stedenbouw en ruimtelijke ordening
 A. STEDENBOUW = constructies
o Vergunningsrecht
 Stedenbouwkundige vergunning
 Verkavelingsvergunning omgevingsvergunning
 Regularisatievergunning
 Verkaveling: een stuk landbouwgrond opsplitsen in meerdere
percelen en ervoor zorgen dat de bestemming ervan kan worden
gewijzigd
o Handhavingsrecht
 Toezicht/ herstel/ maatregelen/ …
 B. RUIMTELIJKE ORDENING = indeling ruimte
o Indeling evolutie!
o Ruimtelijke planning
o Vergunningsrecht
o Handhavingsrecht




3

,HOOFDSTUK 3 : HISTORIEK EN BRONNEN VAN DE
(MILIEU-) OMGEVINGSWETGEVING
1. Internationaal omgevingsrecht
 A. EVOLUTIE
o < Jaren ’60: /
o Jaren ’60: club van Rome – EEG (NASA)
o Jaren ’70: UNO: milieuacties
o Jaren ’80: beginnende invloeden EG: via richtlijnen
o Jaren ’90 - 2014: grote inmenging EU + jaarlijkse wereldconferenties
(“protocollen” van Rio – Kyoto – Kopenhagen - Doha (Qatar)…)
o 12 december 2015: Verenigde Naties: PARIJS: 1ste bindend klimaatverdrag
ooit!!! (EXAMEN)
o Verdrag Parijs: in VN verband zijn ze erin geslaagd een bindend verdrag op
te maken op internationaal vlak, om de opwarming van de aarde tegen te
gaan, om de klimaatopwarming te beperken tot 1,5°C, sinds 2015 komen
ze jaarlijks samen en bespreken ze de concrete initiatieven  de jaarlijkse
vergaderingen zijn de COP-vergaderingen (Conference of the Parties), dit
jaar was het in bilem in Brazilië
 Al deze initiatieven kosten geld
 Parijs heeft voorzien in een financieringssysteem waarbij rijke
landen meer geld in een pot moeten steken en met dit geld worden
ook initiatieven in de armere landen gestart
 NIET geregeld door verdrag van Parijs: er is geen sanctie regeling,
lidstaten die er zich niet aan houden kunnen niet gesanctioneerd
worden
o 28 juli 2022: schoon en gezond leefmilieu = universeel mensenrecht (COP
27)
o December 2023: (COP 28) temperatuurstijging binnen 1,5°C houden
o December 2024: (COP 29) Baku: wereldwijde gevolgen (bosbranden,
overstromingen, hittegolven,…)
 B. BRONNEN
o Traditionele internationale “milieurecht”
 “Conferenties”: bewustwording (niet-bindende akkoorden)
 “Protocollen”
 “Verdragen”: internationale overeenkomsten
 1.bilaterale verdragen
 2.multilaterale verdragen
o Opmerking: verdragsbevoegdheid deelstaten!
o 2015 doorbraak: 1ste bindende VN-klimaatverdrag
 Hoofdlijnen kennen!!
o Nadelen internationaal omgevingsrecht
 Veel afspraken zijn:
 Niet-bindend.
 Moeilijke internationale samenwerking.
 Geen sterke sancties.

4

,  Landen hebben verschillende belangen.
 Klimaatdoelen worden vaak onvoldoende nageleefd.

2. Europees omgevingsrecht
 A. EVOLUTIE
o Zie “internationaal”
o EEG – EG – EU
 6 opstarter van de EU: BE, NL, LUX, DL, FR, IT
 Eurotam: kolen en stalen
 EEG: Europese economische gemeenschap
 EG: Europese gemeenschap
 EU: Europese unie
o Unie: één munt, afschaffing van de binnengrenzen
o Een unie kan op alle mogelijke zaken beslissingen
nemen
 Niet meer enkel “economisch “: ook leefmilieu…
 Europese Akte (1987): milieubevoegdheden EG
 B. BRONNEN
o Regelgeving EU, via:
 Richtlijnen (meestal)
 Gericht aan de lidstaten
 Lidstaten moeten de inhoud omzetten in nationale wetgeving
 Elke lidstaat kiest zelf hoe de doelstellingen worden bereikt
 Verordeningen
 Algemene en directe werking
 Onmiddellijk geldig in alle lidstaten
 Er is geen omzetting nodig
 Beschikkingen
 Direct toepasselijk
 Gericht tot een specifieke bestemming
o Een staat
o Onderneming
o Persoon
o Groep
 Adviezen
 Raadgevende besluiten, zonder enige bindende kracht

3. Belgisch omgevingsrecht
 A. EVOLUTIE
o < Jaren ’60: geen regels – “alles = toegelaten”
o Jaren ’60: 2 initiatieven (2 pijlers)
 1.Stedebouwwet (maart 1962)
 Federaal
 = voorloper van huidige stedenbouwwetgeving
 2.ARAB (Algemeen Reglement Arbeidsbescherming)
 Federaal
 = voorloper van huidige milieuwetgeving
 Sociaal recht, tegen de onveiligheid binnen fabrieken

5

, o Vanaf jaren ’70: begin van staatshervorming
 1.1971
 Egmontpact
 Cultuurgemeenschappen
 2. 1980
 Eerste staatshervorming
 = 3 gemeenschappen (V – F – D)
o Persoonsgebonden materies
 3.1988
 Tweede staatshervorming
o = 3 gemeenschappen (V – F – D)
 Persoonsgebonden materies (taal-cultuur-
onderwijs)
o = 3 gewesten (V – W – B)
 Plaatsgebonden materies (eco.-huisv.-leefmilieu-
RO)
o Sedert jaren ’90:
 Derde staatshervorming
 = explosie van (milieu)wetgeving in Vlaanderen
 Erg gedetailleerd
 Erg technisch
 Verschillend in elke deelstaat
 Omgevingsrecht ging naar de gewesten (via toegewezen
bevoegdheid)
 B. BEVOEGDHEDEN - BRONNEN
o REGEL: gewesten zijn bevoegd inzake leefmilieu - RO
 (= “toegewezen bevoegdheden”)
o MAAR: federale overheid nog 3 (rest)bevoegdheden
 Ioniserende straling (kernenergie)
 Productnormen
 Doorvoer van afval
o BRONNEN:
 1.Grondwettelijke waarborg
 Artikel 23 G.W.
Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
Daartoe waarborgen de wet, het decreet of de in artikel 134
bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige
plichten, de economische, sociale en culturele rechten,
waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening bepalen.
Die rechten omvatten inzonderheid:
1°
2°
3°
4° het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
 De grondwettelijke bescherming houdt ondermeer in:
o Dat elke (materiële) wet in overeenstemming dient te
zijn van deze grondwettelijke waarborg;

6