MUZISCHE TALEN B - SYLLABUS
DEEL 1: INLEIDING
Eens lezen in de syllabus (niet zo belangrijk)
DEEL 2: BEGRIPPEN
HET MUZISCHE
Verwijst naar een creatieve en speelse manier van omgaan met de wereld
Heeft te maken met
Kunstzinnigheid, verbeelding, verwondering en spontaniteit
o Dus niet enkel muziek
Benadrukt belang van creativiteit in leren, denken en leven
Het muzische als houding
Experimenteren, verwondering, nieuwsgierigheid & beleving = centraal
Openstaan voor nieuwe perspectieven en expressievormen
EEN MUZISCHE GRONDHOUDING
= de houding die een persoon aanneemt waarbij hij/zij op een bijzondere manier ontvankelijk is
voor de sensorische waarnemingen die de wereld aanbied
Oog voor schoonheid & authenticiteit, diepgang & lichtheid, wijsheid,..
Het gaat om verwondering en de ontvankelijkheid voor verwondering
MUZISCHE GRONDHOUDING VOLGENS KATHOLIEK ONDERWIJS:
De ontwikkeling van een muzische grondhouding is erop gericht om een open houding
te ontwikkelen tegenover de wereld van de verbeelding, de kunsten en de
expressie. Durf en nieuwsgierigheid zijn daarbij belangrijke elementen.
MUZISCHE GRONDHOUDING VOLGENS DE MINIMUMDOELEN:
Attitudes op 3 gebieden
o Persoonsgerichte attitudes
Vertrouwen in eigen mogelijkheden, durf, genieten, je hele persoon
inzetten,…
o Sociale attitudes
Kunnen & willen communiceren over en met muzische uitingen, respect
tonen,…
o Blik op de (kunstzinnige) wereld
De wereld op een onbevangen en speelse manier benaderen, zonder
vooroordelen kijken/luisteren naar kunst,…
EEN MUZISCH KLIMAAT
Muzisch school- of klasklimaat = ruimte en oog voor verwondering, verbeelding en creativiteit
Cultuur waarbij mensen zichzelf (muzisch) kunnen uiten
Sfeer van openheid, aanvaarding en nieuwsgierigheid
Zijn wie je bent & respectvol omgaan met iedere expressie
CULTUUR EN CULTURELE VAARDIGHEDEN
WAT IS CULTUUR?
1
,Cultuur is volgens Barend Van Heusden geen verzameling objecten (kunst, erfgoed…), maar
een denkactiviteit:
Mensen reflecteren voortdurend op wat ze doen, denken en ervaren.
Cultuur is dus een proces van betekenisgeving.
Het ontstaat in interactie: tussen mensen, tussen publiek en kunst, tussen leerlingen en
leerkrachten…
Cultuur is een state of mind: een manier waarop mensen de wereld interpreteren.
CULTUUR EN ‘WAT NORMAAL IS’
Wat jij als ‘normaal gedrag’ ziet, komt voort uit jouw thuiscultuur.
Veel gewoonten zijn aangeleerd (bv. schoenen uitdoen, niet boeren aan tafel).
Waarden kunnen hetzelfde zijn, maar het gedrag dat eruit volgt verschilt per cultuur.
Je hoeft niet ver te reizen om cultuurverschillen te ervaren: elke thuiscultuur is uniek.
Reflectie op je thuiscultuur
Denk na over:
Tijdens het eten: samen eten of niet, praten of niet, wat drinken jullie…
Familiefeesten: hoe verlopen die?
Muzische elementen thuis: zingen, muziek maken, dansen, rituelen…
3 VORMEN VAN CULTUUR
Een cultuur bestaat uit elementen die mensen delen en doorgeven.
A. In het hoofd
Waarden (bv. vrijheid, beleefdheid, respect)
Opvattingen (ideeën die bij een groter geheel horen)
Voorstellingen (beelden, verhalen, betekenissen die mensen geven aan wat ze zien)
B. Aan de buitenkant zichtbaar
Uitdrukkingsvormen & artefacten: symbolen, taal, kapsels, kleding, rituelen
Materiële cultuur: gebouwen, kunst, producten, monumenten
C. Hoe gedrag geregeld wordt
Normen: gedragsregels die bij waarden horen (bv. niet schelden → respect)
Instituties: grotere systemen van regels (bv. huwelijk, religie, onderwijs)
Belangrijk:
Culturen zijn veranderlijk, tijd- en plaatsgebonden, en worden doorgegeven via
socialisatie
CULTURELE VAARDIGHEDEN (VAN HEUSDEN)
Deze vaardigheden helpen leerlingen reflecteren op menselijk denken en handelen
1. Waarnemen
Bewust kijken en luisteren.
Voorbeelden:
Verschillen in voordracht van een gedicht opmerken
Gericht kijken naar filmfragmenten
Muzikale elementen herkennen
2
,2. Verbeelden
Nieuwe beelden en ideeën creëren.
Voorbeelden:
Een nieuwsbeeld of advertentie ontwerpen
Een tekst omzetten in een gedicht
Creatieve interpretaties maken
3. Conceptualiseren
Begrippen vormen, ordenen, benoemen. Voorbeelden:
Kenmerken van een kunsthistorische periode benoemen
Parallellen tussen kunstwerken verwoorden
Patronen herkennen
4. Analyseren
Onderzoeken, verklaren, vergelijken. Voorbeelden:
Verklaren waarom een schoonheidsideaal verandert
Ontleden waarom een muziekstuk een bepaalde klankkleur heeft
CULTUUR IN HET ONDERWIJS: CULTUREEL BEWUSTZIJN
Is alles cultuur?
Ja — alle vakken gebruiken culturele vaardigheden. Maar: niet alle onderwijs is
cultuuronderwijs.
Doel van cultuuronderwijs
Inzicht in jezelf en anderen
Betekenissen leren herkennen
Reflecteren op kunst, media en erfgoed
Culturele identiteit ontwikkelen
Cultureel bewustzijn versterken
3
, CULTUUREDUCATIE VS KUNSTEDUCATIE
Cultuureducatie:
Breder dan kunsteducatie
Bevat:
o Kunst, erfgoed, media, culturele reflectie, betekenisgeving, identiteitsontwikkeling
Kunsteducatie:
Focust op:
o Kunstvormen, artistieke vaardigheden, creatieve expressie
Cultuureducatie = overkoepelend
Kunsteducatie = onderdeel ervan
KUNST EN KUNSTEDUCATIE
WAT IS KUNST?
Kunst is moeilijk te definiëren omdat het voortdurend verandert en afhankelijk is van tijd,
plaats en interpretatie.
A. Kunst is geen vaststaand begrip
Zelfs woordenboeken kunnen het niet in één zin vatten.
Wat vandaag als “grote kunst” wordt gezien, werd vroeger soms niet erkend (bv.
Mozart, Van Gogh).
Kunstwaardering verandert doorheen de tijd.
B. Definitie volgens Potters & Lutke (2018)
Kunst is een artistieke uitdrukking van menselijk denken en handelen. → Kunst is dus
een culturele uitdrukking, geen losstaand object.
C. Aanvulling volgens Stefan Hertmans (2002)
Kunst is een esthetische of symbolische articulatie van een innerlijke noodzaak, die de
beschouwer aanzet tot nadenken. → Kunst stelt vragen, geeft geen pasklare antwoorden. →
Denken en voelen zijn altijd verbonden.
Definitie = Kunst is een uitdrukking van menselijk handelen die ons op esthetische of
symbolische wijze doet nadenken over de kunstuiting, onszelf, de ander en de wereld waarin we
leven.
Kunst en waardering
Kunst wordt niet altijd meteen herkend of gewaardeerd.
Sommige kunstenaars krijgen pas erkenning na hun dood.
Dit toont dat kunstwaardering subjectief en tijdgebonden is.
Kunst en het museum
Het beroemde voorbeeld van Marcel Duchamp – Fountain (1917) veranderde het
kunstbegrip radicaal.
A. De museumdefinitie
4
DEEL 1: INLEIDING
Eens lezen in de syllabus (niet zo belangrijk)
DEEL 2: BEGRIPPEN
HET MUZISCHE
Verwijst naar een creatieve en speelse manier van omgaan met de wereld
Heeft te maken met
Kunstzinnigheid, verbeelding, verwondering en spontaniteit
o Dus niet enkel muziek
Benadrukt belang van creativiteit in leren, denken en leven
Het muzische als houding
Experimenteren, verwondering, nieuwsgierigheid & beleving = centraal
Openstaan voor nieuwe perspectieven en expressievormen
EEN MUZISCHE GRONDHOUDING
= de houding die een persoon aanneemt waarbij hij/zij op een bijzondere manier ontvankelijk is
voor de sensorische waarnemingen die de wereld aanbied
Oog voor schoonheid & authenticiteit, diepgang & lichtheid, wijsheid,..
Het gaat om verwondering en de ontvankelijkheid voor verwondering
MUZISCHE GRONDHOUDING VOLGENS KATHOLIEK ONDERWIJS:
De ontwikkeling van een muzische grondhouding is erop gericht om een open houding
te ontwikkelen tegenover de wereld van de verbeelding, de kunsten en de
expressie. Durf en nieuwsgierigheid zijn daarbij belangrijke elementen.
MUZISCHE GRONDHOUDING VOLGENS DE MINIMUMDOELEN:
Attitudes op 3 gebieden
o Persoonsgerichte attitudes
Vertrouwen in eigen mogelijkheden, durf, genieten, je hele persoon
inzetten,…
o Sociale attitudes
Kunnen & willen communiceren over en met muzische uitingen, respect
tonen,…
o Blik op de (kunstzinnige) wereld
De wereld op een onbevangen en speelse manier benaderen, zonder
vooroordelen kijken/luisteren naar kunst,…
EEN MUZISCH KLIMAAT
Muzisch school- of klasklimaat = ruimte en oog voor verwondering, verbeelding en creativiteit
Cultuur waarbij mensen zichzelf (muzisch) kunnen uiten
Sfeer van openheid, aanvaarding en nieuwsgierigheid
Zijn wie je bent & respectvol omgaan met iedere expressie
CULTUUR EN CULTURELE VAARDIGHEDEN
WAT IS CULTUUR?
1
,Cultuur is volgens Barend Van Heusden geen verzameling objecten (kunst, erfgoed…), maar
een denkactiviteit:
Mensen reflecteren voortdurend op wat ze doen, denken en ervaren.
Cultuur is dus een proces van betekenisgeving.
Het ontstaat in interactie: tussen mensen, tussen publiek en kunst, tussen leerlingen en
leerkrachten…
Cultuur is een state of mind: een manier waarop mensen de wereld interpreteren.
CULTUUR EN ‘WAT NORMAAL IS’
Wat jij als ‘normaal gedrag’ ziet, komt voort uit jouw thuiscultuur.
Veel gewoonten zijn aangeleerd (bv. schoenen uitdoen, niet boeren aan tafel).
Waarden kunnen hetzelfde zijn, maar het gedrag dat eruit volgt verschilt per cultuur.
Je hoeft niet ver te reizen om cultuurverschillen te ervaren: elke thuiscultuur is uniek.
Reflectie op je thuiscultuur
Denk na over:
Tijdens het eten: samen eten of niet, praten of niet, wat drinken jullie…
Familiefeesten: hoe verlopen die?
Muzische elementen thuis: zingen, muziek maken, dansen, rituelen…
3 VORMEN VAN CULTUUR
Een cultuur bestaat uit elementen die mensen delen en doorgeven.
A. In het hoofd
Waarden (bv. vrijheid, beleefdheid, respect)
Opvattingen (ideeën die bij een groter geheel horen)
Voorstellingen (beelden, verhalen, betekenissen die mensen geven aan wat ze zien)
B. Aan de buitenkant zichtbaar
Uitdrukkingsvormen & artefacten: symbolen, taal, kapsels, kleding, rituelen
Materiële cultuur: gebouwen, kunst, producten, monumenten
C. Hoe gedrag geregeld wordt
Normen: gedragsregels die bij waarden horen (bv. niet schelden → respect)
Instituties: grotere systemen van regels (bv. huwelijk, religie, onderwijs)
Belangrijk:
Culturen zijn veranderlijk, tijd- en plaatsgebonden, en worden doorgegeven via
socialisatie
CULTURELE VAARDIGHEDEN (VAN HEUSDEN)
Deze vaardigheden helpen leerlingen reflecteren op menselijk denken en handelen
1. Waarnemen
Bewust kijken en luisteren.
Voorbeelden:
Verschillen in voordracht van een gedicht opmerken
Gericht kijken naar filmfragmenten
Muzikale elementen herkennen
2
,2. Verbeelden
Nieuwe beelden en ideeën creëren.
Voorbeelden:
Een nieuwsbeeld of advertentie ontwerpen
Een tekst omzetten in een gedicht
Creatieve interpretaties maken
3. Conceptualiseren
Begrippen vormen, ordenen, benoemen. Voorbeelden:
Kenmerken van een kunsthistorische periode benoemen
Parallellen tussen kunstwerken verwoorden
Patronen herkennen
4. Analyseren
Onderzoeken, verklaren, vergelijken. Voorbeelden:
Verklaren waarom een schoonheidsideaal verandert
Ontleden waarom een muziekstuk een bepaalde klankkleur heeft
CULTUUR IN HET ONDERWIJS: CULTUREEL BEWUSTZIJN
Is alles cultuur?
Ja — alle vakken gebruiken culturele vaardigheden. Maar: niet alle onderwijs is
cultuuronderwijs.
Doel van cultuuronderwijs
Inzicht in jezelf en anderen
Betekenissen leren herkennen
Reflecteren op kunst, media en erfgoed
Culturele identiteit ontwikkelen
Cultureel bewustzijn versterken
3
, CULTUUREDUCATIE VS KUNSTEDUCATIE
Cultuureducatie:
Breder dan kunsteducatie
Bevat:
o Kunst, erfgoed, media, culturele reflectie, betekenisgeving, identiteitsontwikkeling
Kunsteducatie:
Focust op:
o Kunstvormen, artistieke vaardigheden, creatieve expressie
Cultuureducatie = overkoepelend
Kunsteducatie = onderdeel ervan
KUNST EN KUNSTEDUCATIE
WAT IS KUNST?
Kunst is moeilijk te definiëren omdat het voortdurend verandert en afhankelijk is van tijd,
plaats en interpretatie.
A. Kunst is geen vaststaand begrip
Zelfs woordenboeken kunnen het niet in één zin vatten.
Wat vandaag als “grote kunst” wordt gezien, werd vroeger soms niet erkend (bv.
Mozart, Van Gogh).
Kunstwaardering verandert doorheen de tijd.
B. Definitie volgens Potters & Lutke (2018)
Kunst is een artistieke uitdrukking van menselijk denken en handelen. → Kunst is dus
een culturele uitdrukking, geen losstaand object.
C. Aanvulling volgens Stefan Hertmans (2002)
Kunst is een esthetische of symbolische articulatie van een innerlijke noodzaak, die de
beschouwer aanzet tot nadenken. → Kunst stelt vragen, geeft geen pasklare antwoorden. →
Denken en voelen zijn altijd verbonden.
Definitie = Kunst is een uitdrukking van menselijk handelen die ons op esthetische of
symbolische wijze doet nadenken over de kunstuiting, onszelf, de ander en de wereld waarin we
leven.
Kunst en waardering
Kunst wordt niet altijd meteen herkend of gewaardeerd.
Sommige kunstenaars krijgen pas erkenning na hun dood.
Dit toont dat kunstwaardering subjectief en tijdgebonden is.
Kunst en het museum
Het beroemde voorbeeld van Marcel Duchamp – Fountain (1917) veranderde het
kunstbegrip radicaal.
A. De museumdefinitie
4
