Samenvatting filosofie hoofdstuk
3: Dierenrechten
Inleiding
In 1972 schreef Mary Wollstonecraft een boek ter verdediging van de rechten van de vrouw. Ze
opperde dat er geen redenen waren om bepaalde rechten slechts voor mannen te behouden.
Filosoof Thomas Taylor schreef hier een parodie op. Zijn eerste premisse was: als vrouwen rechten
verdien, verdienen dieren dat ook. De tweede luidde: Dieren verdienen geen rechten. Conclusie:
vrouwen verdienen geen rechten.
Dit is een voorbeeld van een slippery-slope redenering: als we nu X toe laten, moeten we later Y
toelaten. Y is zeer onwenselijk, dus we laten X niet toe.
Taylor zag het als vanzelfsprekend dat dieren geen rechten kregen. Nu hebben de vrouwen echter
meer rechten. Hoe zit het met die van de dieren?
Mensen hebben een eigenaardige relatie met dieren: we mishandelen en doden sommigen, maar
verzorgen en verwennen anderen. Verdedigers van dierenrechten noemen het een blinde vlek in ons
moraal, vergelijkbaar met die van slavernij, seksisme et cetera. Hun tegenstanders menen dat er
eigenschappen zijn die mensen van andere dieren onderscheiden, en die onze daden
verantwoorden.
Darwinisme
Volgens Freud ervaarde de mens in de loop der geschiedenis drie krenkingen. De kosmologische
krenking was het besef dat de aarde maar een zéér klein, zielig hemellichaam was in een gigantisch
universum. (dus niet aarde als centrum van het helal) De psychologische krenking beschrijft het
besef dat een mens gestuurd wordt door zijn onderbewustzijn, en zelf weinig controle over zijn
handelingen heeft. (‘het bewuste ik’) De biologische krenking was de realisatie dat de mens veel
nauwer aan de rest van het dierenrijk verwant is dan eerst gedacht.
De biologische krenking (Darwin) beschrijft hoe de mens maar een diersoort tussen de anderen is. De
mens is zeer uniek, maar dat is de bombardeerkever ook.
Vanuit vele culturen, religies werd de mens lang gezien als een superieur wezen. Jaarlijks worden
echter meer gelijkenissen tussen de mens en andere diersoorten blootgelegd, die dat geloof sterk
ondermijnen.
De genealogische (= afstammelingen in een familie) band tussen mens en dier heeft gevolgen voor
onze morele verhouding tot andere dieren. Wat zijn onze rechten en plichten? Sommigen menen dat
door het vernauwen van de band tussen mens en dier, de mens een wezen zal worden dat niet in
staat is tot grote morele verwezenlijkingen. (amoreel wezen)
De moraalfilosofen juichen het darwinisme net toe, omdat het ook de morele band tussen mens en
dier verkleint. Filosofen als Cliteur en Shermer vinden dat het genetisch verwantschap tussen mens
, en dier morele complicaties heeft: we hebben voorouders en een habitat gemeen, dus hebben
rechten en plichten tegenover elkaar. (Dat we de dieren het een en het ander verschuldigd zijn)
Wetenschap zal ons echter niet tot een conclusie helpen. Dan begaan we een naturalistische
drogreden: men mag niet proberen om waarden en normen aan de hand van feiten uit te drukken.
(Uistpraak van filosoof Moore: moraalfilosofie is een autonome wetenschap)
Sommigen proberen homoseksualiteit te verdedigen (zeggen dat het ‘natuurlijk’ is), door te
verwijzen naar homoseksualiteit bij andere diersoorten. Incest, kannibalisme en kindermoord komen
echter ook voor bij andere diersoorten, en daarom is het een slecht argument. Het is dus gevaarlijk
om morele waarden af te leiden uit feiten.
Een genaelogische band impliceert niet noodzakelijk een morele band. Darwin wilde met zijn
theorie aanwijzen dat de verschillen tussen mens en dier overroepen zijn. (Feitelijke en morele
verschillen: feitelijk = hoe zijn mens en dier geëvolueerd, moreel = mensen hebben een morele
meerwaarde, hebben dieren dit ook?) Ze zijn er echter wel degelijk. Welke zijn echter moreel
relevant? Welke verantwoorden onze huidige houding naar de rest van de dierenwereld?
Kunnen dieren lijden?
Antwoord 1: dieren zouden een bepaald kenmerk missen dat in de ogen van de mens cruciaal is om
rechten te verkrijgen. (zie later)
Antwoord 2: Sommigen menen dat de keuze om dieren geen rechten te geven, geen inhoudelijke
verantwoording behoeft. Het is al eeuwen traditie, en dat is voldoende. Het testen van medicijnen op
proefdieren, en niet op mensen, is hier een mooi voorbeeld van. Dieren zijn instrumenten van de
mens, vroeger en nu. Als ze rechten krijgen, mogen ze niet meer als instrumenten dienen.
Gelijkaardige argumenten werden gebruikt om seksisme en racisme te verantwoorden, twee
strafbare en moreel verwerpelijke opvattingen. Daarom werd speciësisme gedefinieerd:
discriminatie gebaseerd op de soort waartoe een organisme behoort. Net zoals racisten en seksisten
baseren speciësisten zich op vooroordelen. Twee populaire standpunten zijn redelijkheid en
taalvermogen: dieren verdienen geen rechten, omdat ze niet kunnen spreken of redelijk denken.
Jeremy Bentham stelde dat redelijkheid en taalvermogen totaal niet moreel relevant waren.
Kinderen, dementerenden et cetera voldoen niet aan deze eisen, maar toch zou niemand
wetenschappelijke proeven op hen uitvoeren. Ook fysieke capaciteiten zijn niet relevant. Bentham
meende dat het enige belangrijke verschil, het vermogen tot lijden is.
Alle dieren kunnen lijden, en lijden is moreel verwerpelijk, dus we moeten het kost wat kost
vermijden. We horen dus aandacht te schenken aan dierenwelzijn, niet hun rechten. (komen we
verder op terug.)
Andere filosofen, zoals Descartes en Taylor, waren er echter niet van overtuigd dat dieren ook
konden lijden. Descartes meende zelfs dat een dier in geen enkel opzicht verschilt van een
broodrooster: beiden zijn machines. Dieren zijn dus niet in staat om pijn te ervaren omdat ‘pijn’ een
toestand van de geest is, en dieren hebben helemaal geen geest.
Sommigen opperen dat dieren wel pijn kunnen ervaren, maar niet kunnen lijden.
Lijden is een complexe emotie, gebaseerd op ervaringen uit het verleden, anticiperend op de
toekomst. Pijn heeft enkel betrekking op een toestand in het heden.
3: Dierenrechten
Inleiding
In 1972 schreef Mary Wollstonecraft een boek ter verdediging van de rechten van de vrouw. Ze
opperde dat er geen redenen waren om bepaalde rechten slechts voor mannen te behouden.
Filosoof Thomas Taylor schreef hier een parodie op. Zijn eerste premisse was: als vrouwen rechten
verdien, verdienen dieren dat ook. De tweede luidde: Dieren verdienen geen rechten. Conclusie:
vrouwen verdienen geen rechten.
Dit is een voorbeeld van een slippery-slope redenering: als we nu X toe laten, moeten we later Y
toelaten. Y is zeer onwenselijk, dus we laten X niet toe.
Taylor zag het als vanzelfsprekend dat dieren geen rechten kregen. Nu hebben de vrouwen echter
meer rechten. Hoe zit het met die van de dieren?
Mensen hebben een eigenaardige relatie met dieren: we mishandelen en doden sommigen, maar
verzorgen en verwennen anderen. Verdedigers van dierenrechten noemen het een blinde vlek in ons
moraal, vergelijkbaar met die van slavernij, seksisme et cetera. Hun tegenstanders menen dat er
eigenschappen zijn die mensen van andere dieren onderscheiden, en die onze daden
verantwoorden.
Darwinisme
Volgens Freud ervaarde de mens in de loop der geschiedenis drie krenkingen. De kosmologische
krenking was het besef dat de aarde maar een zéér klein, zielig hemellichaam was in een gigantisch
universum. (dus niet aarde als centrum van het helal) De psychologische krenking beschrijft het
besef dat een mens gestuurd wordt door zijn onderbewustzijn, en zelf weinig controle over zijn
handelingen heeft. (‘het bewuste ik’) De biologische krenking was de realisatie dat de mens veel
nauwer aan de rest van het dierenrijk verwant is dan eerst gedacht.
De biologische krenking (Darwin) beschrijft hoe de mens maar een diersoort tussen de anderen is. De
mens is zeer uniek, maar dat is de bombardeerkever ook.
Vanuit vele culturen, religies werd de mens lang gezien als een superieur wezen. Jaarlijks worden
echter meer gelijkenissen tussen de mens en andere diersoorten blootgelegd, die dat geloof sterk
ondermijnen.
De genealogische (= afstammelingen in een familie) band tussen mens en dier heeft gevolgen voor
onze morele verhouding tot andere dieren. Wat zijn onze rechten en plichten? Sommigen menen dat
door het vernauwen van de band tussen mens en dier, de mens een wezen zal worden dat niet in
staat is tot grote morele verwezenlijkingen. (amoreel wezen)
De moraalfilosofen juichen het darwinisme net toe, omdat het ook de morele band tussen mens en
dier verkleint. Filosofen als Cliteur en Shermer vinden dat het genetisch verwantschap tussen mens
, en dier morele complicaties heeft: we hebben voorouders en een habitat gemeen, dus hebben
rechten en plichten tegenover elkaar. (Dat we de dieren het een en het ander verschuldigd zijn)
Wetenschap zal ons echter niet tot een conclusie helpen. Dan begaan we een naturalistische
drogreden: men mag niet proberen om waarden en normen aan de hand van feiten uit te drukken.
(Uistpraak van filosoof Moore: moraalfilosofie is een autonome wetenschap)
Sommigen proberen homoseksualiteit te verdedigen (zeggen dat het ‘natuurlijk’ is), door te
verwijzen naar homoseksualiteit bij andere diersoorten. Incest, kannibalisme en kindermoord komen
echter ook voor bij andere diersoorten, en daarom is het een slecht argument. Het is dus gevaarlijk
om morele waarden af te leiden uit feiten.
Een genaelogische band impliceert niet noodzakelijk een morele band. Darwin wilde met zijn
theorie aanwijzen dat de verschillen tussen mens en dier overroepen zijn. (Feitelijke en morele
verschillen: feitelijk = hoe zijn mens en dier geëvolueerd, moreel = mensen hebben een morele
meerwaarde, hebben dieren dit ook?) Ze zijn er echter wel degelijk. Welke zijn echter moreel
relevant? Welke verantwoorden onze huidige houding naar de rest van de dierenwereld?
Kunnen dieren lijden?
Antwoord 1: dieren zouden een bepaald kenmerk missen dat in de ogen van de mens cruciaal is om
rechten te verkrijgen. (zie later)
Antwoord 2: Sommigen menen dat de keuze om dieren geen rechten te geven, geen inhoudelijke
verantwoording behoeft. Het is al eeuwen traditie, en dat is voldoende. Het testen van medicijnen op
proefdieren, en niet op mensen, is hier een mooi voorbeeld van. Dieren zijn instrumenten van de
mens, vroeger en nu. Als ze rechten krijgen, mogen ze niet meer als instrumenten dienen.
Gelijkaardige argumenten werden gebruikt om seksisme en racisme te verantwoorden, twee
strafbare en moreel verwerpelijke opvattingen. Daarom werd speciësisme gedefinieerd:
discriminatie gebaseerd op de soort waartoe een organisme behoort. Net zoals racisten en seksisten
baseren speciësisten zich op vooroordelen. Twee populaire standpunten zijn redelijkheid en
taalvermogen: dieren verdienen geen rechten, omdat ze niet kunnen spreken of redelijk denken.
Jeremy Bentham stelde dat redelijkheid en taalvermogen totaal niet moreel relevant waren.
Kinderen, dementerenden et cetera voldoen niet aan deze eisen, maar toch zou niemand
wetenschappelijke proeven op hen uitvoeren. Ook fysieke capaciteiten zijn niet relevant. Bentham
meende dat het enige belangrijke verschil, het vermogen tot lijden is.
Alle dieren kunnen lijden, en lijden is moreel verwerpelijk, dus we moeten het kost wat kost
vermijden. We horen dus aandacht te schenken aan dierenwelzijn, niet hun rechten. (komen we
verder op terug.)
Andere filosofen, zoals Descartes en Taylor, waren er echter niet van overtuigd dat dieren ook
konden lijden. Descartes meende zelfs dat een dier in geen enkel opzicht verschilt van een
broodrooster: beiden zijn machines. Dieren zijn dus niet in staat om pijn te ervaren omdat ‘pijn’ een
toestand van de geest is, en dieren hebben helemaal geen geest.
Sommigen opperen dat dieren wel pijn kunnen ervaren, maar niet kunnen lijden.
Lijden is een complexe emotie, gebaseerd op ervaringen uit het verleden, anticiperend op de
toekomst. Pijn heeft enkel betrekking op een toestand in het heden.
