Samenvatting Hoofdstuk 2 - filosofie & bio-ethiek | KU Leuven | 2022/23

Samenvatting filosofie hoofdstuk
2: Darwinisme en
doelgerichtheid
Inleiding

Aristoteles kwam met 4 vragen/oorzaken: materiële oorzaak (waaruit bestaat het?), formele oorzaak
(vorm, grootte, van ding), efficiënte oorzaak (door wat in werking gezet?), doeloorzaak (zie verder)

- Artefacten
o = een door de mens ontworpen voorwerp (heeft ontwerper)
o Vervullen een doel dat oorzaak is van hun bestaan = DOELOORZAAK
 Doel: voorwerp gaat in de toekomst een rol vervullen
 Oorzaak: zijn voor een reden ontstaan en die oorzaak gaat ervoor zorgen dat
het gebruikt wordt
o
- Organismen:
o = een georganiseerd lichaam (met organen)
o Vervullen een doel dat oorzaak is van hun bestaan
o NATURALISME
 Iets begrijpen vanuit de natuur zelf
 MAAR bv. bombardeerkever
 Zo complex dat het door iemand ontworpen moet zijn (niet
evolutionair)



De mechanisering van het wereldbeeld

1. Achtergrond
- Middeleeuwen naar Moderne Tijd
- Kantelpunt: WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE
o Filosofische deeldomeinen schakelden over naar wiskunde en natuurwetenschappen
o Succes van wetenschap doordat het gebaseerd was op fundamentele zekerheden +
de mechanisering van de wereld (zie later)
o Galileo Galilei en Descartes weerlegden middeleeuwse visies
 Eerst was God een antwoord op alles, of dat er iets was dat ons bezielde
waardoor we bewogen
 Nu komt het door naturalisme en ontstaan van natuurwetten (bv.
traagheidswet)

, 2. Teleologisch wereldbeeld
- = leer van doelen
o Doelgerichtheid + doelmatigheid (efficiëntie om doel te vervullen)
- Wereld vol doeloorzaken
o Antieke Oudheid en Middeleeuwen: natuur werd verklaard door doeloorzaken
 Bv. Aristoteles: voorwerpen streven er naar om tot rust te komen op hun
natuurlijke plaats  natuur volmaken
 Elk levend wezen heeft een doel in zich  ligt vast in de natuur van
het voorwerp
 Organismen worden ‘bezield’ om te verklaren wat ze doen en
waarom  dat is wat het universum in beweging houdt
- Thomas van Aquino
o Mengsel Aristoteles + christelijke filosofie, maar nog steeds universum als ‘bezield’
geheel



3. Mechanistisch wereldbeeld
Doeloorzaken veranderen in mechanische oorzaken
- Galileo Galilei
o Traagheidswet: voorwerpen in rust of cte snelheid als er geen krachten op inwerken
 Konden dus bewegen zonder ‘bezieling’
 Verklaring: mechanische oorzaken = oorzaak dat eigen is aan het ding (zonder
doel, doet het uit zichzelf)
- Descartes
o Deed verklaringen op basisch van microscopische deeltjes en dat kenmerken van
organismen hiermee verklaard konden worden
- Beide
o Menselijk lichaam gemechaniseerd = ‘complexe automaat’
o Onderscheid tussen levende en levenloze materie
 Bezieling (filosofen)
 Mechanische verklaring (Descartes)
o Zijn er mechanische oorzaken zonder doeloorzaken? (bij levende natuur)
 Werking van machine  mechanische oorzaken, bestaan van machine 
doeloorzaken

Immanuel Kant en de teleologie
- Newton van de biologie
o Newton gaf verklaringen voor levenloze natuur, maar niet voor de levende
o Newton verklaarde dingen zonder beroep te doen op een goddelijk wezen
- Inwendige en uitwendige natuurlijke doelen van levende wezens
o Uitwendig: nut dat ze hebben voor andere dingen (bv. neus om bril op te zetten)
o Inwendig: essentieel (bv. neus om te ademen)
 Levende wezen vervullen inwendig doel  gebaseerd op observatie