Samenvatting
Socialezekerheidsrech
t
2025-2026
,Inhoudsopgave
ALGEMENE TOELICHTING..................................................................... 1
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID & SOCIALEZEKERHEIDSRECHT................2
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?......................................................................2
FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN…...................................................................2
GEBRUIKELIJKE BETEKENIS (VAN DALE)........................................................................... 3
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS...................................3
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN INSTRUMENTELE BETEKENIS......................................................4
WAT IS SOCIALEZEKERHEIDSRECHT?..............................................................6
DEFINITIE.................................................................................................................. 6
VOORWERP & KARAKTER VAN HET SOCIALEZEKERHEIDSRECHT (STRICTO SENSU)......................6
TECHNIEKEN: SOCIALE VERZEKERING & SOCIALE BIJSTAND...................................................7
HET RECHT OP SOCIALE ZEKERHEID ALS MENSENRECHT....................................................18
DE VERDELING VAN BEVOEGDHEDEN IN HET DOMEIN VAN DE SOCIALE ZEKERHEID..................29
OMKADERING VAN DE REGELGEVING IN HET DOMEIN VAN DE SOCIALE ZEKERHEID..................30
THEMA 2: SOCIALE VERZEKERINGEN NAAR BELGISCH RECHT...............33
DEEL I: DE VERPLICHTE VERZEKERING VOOR GENEESKUNDIGE VERZORGING EN
UITKERINGEN........................................................................................33
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................33
HUIDIGE BASISWETGEVING.......................................................................................... 36
DE VERPLICHTE VERZEKERING VOOR GENEESKUNDIGE VERZORGING....................................37
DE UITKERINGSVERZEKERING....................................................................................... 45
ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE.................................................................................... 54
FINANCIËLE ORGANISATIE............................................................................................ 55
DEEL II: DE WERKLOOSHEIDSVERZEKERING...................................................57
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................57
HUIDIGE BASISWETGEVING:......................................................................................... 61
DOEL...................................................................................................................... 62
VOORWAARDEN TER TOEKENNING VAN PRESTATIES..........................................................62
VOORZIENE PRESTATIES.............................................................................................. 71
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE (TITEL I EN TITEL II, HFDST. V EN VII WB). . . .76
DEEL III: DE GEZINSBIJSLAGENVERZEKERING.................................................78
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................78
HUIDIGE BASISWETGEVING:......................................................................................... 83
DOEL...................................................................................................................... 83
VOORWAARDEN TER TOEKENNING VAN PRESTATIES..........................................................84
PRESTATIES.............................................................................................................. 85
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE...............................................................89
DEEL IV: DE VERPLICHTE PENSIOENSVERZEKERING..........................................92
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................93
HUIDIGE BASISWETGEVING.......................................................................................... 98
DOEL.................................................................................................................... 100
RUSTPENSIOENEN (ALGEMEEN).................................................................................. 101
OVERLEVINGSPENSIOENEN (ALGEMEEN).......................................................................110
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................111
,DEEL V: BEGINSELEN VAN DE BIJDRAGEREGELINGEN & DE INDELING IN
BEROEPSCATEGORIEËN...........................................................................113
BEGINSELEN VAN DE BIJDRAGENREGELINGEN.................................................................113
DE INDELING IN BEROEPSCATEGORIEËN........................................................................117
THEMA 3: REGELINGEN VAN SOCIALE BIJSTANDEN.............................123
DEEL I: TEGEMOETKOMINGEN VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP....................123
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................123
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 124
DOEL.................................................................................................................... 124
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES..............................................................124
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 126
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................128
DEEL II: HET RECHT OP MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE.................................115
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................115
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 115
DOEL.................................................................................................................... 116
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES (ART.3 WMI)...........................................116
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 118
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................121
DEEL III: DE GEWAARBORGDE GEZINSBIJSLAGEN...........................................122
DEEL IV: DE INKOMENSGARANTIE VOOR OUDEREN........................................123
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................123
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 123
DOEL.................................................................................................................... 123
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES (ART. 3-4,7 WET IGO)..............................124
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 125
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................126
DEEL V: MAATSCHAPPELIJKE DIENSTVERLENING VAN HET OCMW......................127
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................127
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 129
DOEL.................................................................................................................... 129
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES..............................................................130
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 134
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................136
THEMA 4: ADMINISTRATIEF- EN PROCESRECHTELIJKE ASPECTEN........138
HET HANDVEST VAN DE SOCIAAL VERZEKERDE..............................................................138
GESCHILLENBESLECHTING......................................................................................... 142
DEEL I: BIJLAGEN....................................................................................7
DEEL II: BIJLAGEN...................................................................................9
DEEL III: BIJLAGEN................................................................................13
DEEL IV: BIJLAGEN................................................................................15
DEEL V: BIJLAGEN.................................................................................16
VOORBEELD EXAMENVRAGEN:........................................................... 20
,Algemene toelichting
Doelstelling en inhoud opleidingsonderdeel:
§ Bijbrengen basiskennis Belgisch
socialezekerheidsrecht vanuit historisch,
fundamenteel en positiefrechtelijk perspectief
§ Basisbegrippen en de fundamentele
beginselen kunnen omschrijven
§ Solidariteit, onderzoek naar
bestaansmiddelen, …
§ Ontstaansgeschiedenis en ratio legis
diverse onderdelen socialezekerheidsrecht
kunnen toelichten
§ Belang aan historische ontwikkeling
van ons socialezekerheidsrecht
§ Behandelde leerstof kunnen terugleiden tot
toepasselijke wetgeving
§ Tijdens hoorcolleges overgedragen kennis
van het positieve socialezekerheidsrecht
kunnen reproduceren
Evaluatie
§ Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding
§ Drie vragen, gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
§ Gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven (cf. supra)!
Enkel kennisvragen, geen casussen!!!
Wetgeving die niet in de codex staat, mogen we afprinten en meenemen.
Een artikel in een Word-bestand en afdrukken mag. Moet niet hele
wetgeving afprinten voor een of weinig artikels.
Internationale normen niet in BAMA-codex! Zelf afprinten en meebrengen
naar examen!
,Thema 1: Sociale zekerheid &
socialezekerheidsrecht
Overzicht
§ Wat is sociale zekerheid?
§ Focus op alledaagse menselijke noden
§ Gebruikelijke betekenis
§ Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
§ Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
§ Wat is socialezekerheidsrecht?
§ Definitie
§ Voorwerp en karakter
§ Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand
§ Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
§ Verdeling van bevoegdheden
§ Omkadering van de regelgeving
Wat is sociale zekerheid?
Sociale zekerheid heeft te maken met alledaagse menselijke noden.
Focus op alledaagse menselijke noden…
Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken,
inkomensverlies
Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan
rust, inkomensverlies
Arbeidsongeval of beroepsziekte: nood aan medische zorg, medische
kosten; onvermogen te werken of overlijden, inkomensverlies
Handicap: verminderd verdienvermogen; verlies van zelfredzaamheid,
nood aan aangepaste hulp, bijkomende kosten
Werkloosheid: inkomensverlies; armoede => werkloosheidsuitkering
(buiten wil werk kwijt en geen werk vindt) Na 1 jaar de tegemoetkoming
weg => en hier komt bijstand tussen (OCMW).
Schema op het bord:
KAPITAAL
ARBEID
SOCIALE VERZEKERING
BIJSTAND
ARMOEDE
Met socialezekerheidssysteem probeert men te zorgen dat je nooit bij
armoede geraakt. Men probeert u bij arbeid te houden. Geraak je bij
kapitaal, nog beter. Sociale verzekering en bijstand zijn de twee fases
van het vangnet.
Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
,Gebruikelijke betekenis (Van Dale)
Sociale zekerheid: a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid
voor gebrek wordt uitgesloten b) het geheel van instellingen en
regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
a) Doelstelling om iedereen te bevrijden van de bezorgdheid voor
gebrek.
b) Vooral juridische regelingen
2 perspectieven/definities van de sociale zekerheid
Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische
betekenis
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek => we
streven naar een situatie waarin iedereen gevrijwaard wordt van gebrek.
§ Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS
(1935) en “Freedom from want” Roosevelt (1941)
Term in zijn meest oorspronkelijk betekenis. Bedoeling om iedereen te
vrijwaren van die bezorgdheid van gebrek = ideaal. Een ideaal dat
nooit helemaal verwezenlijkt wordt. Het is een streven van maximale
bevrijding van bezorgdheid om gebrek. Gelinkt aan de basisbehoefte
van mensen: veiligheid. Men is intrinsiek kwetsbaar. Bv: geen
diploma, geen lichaam die u toelaat om met handen te werken =>
maatschappelijk context vergroot de kwetsbaarheid die sowieso in onze
menselijke natuur ligt. Die kwetsbaarheid compenseren en
neutraliseren zit achter dat streven van sociale zekerheid. Leer van
sociale risico’s geworden: de catalogus van risico’s waarvan het
maatschappelijk belang zo hard erkend is, dat we die collectief
proberen indekken en mensen daar samen tegen beschermen.
§ Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel,
sociale zekerheid is streven naar zekerheid
§ Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
§ Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap,
ziekte, ouderdom)
§ Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële
middelen om in levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien,
begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren)
,§ Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
§ Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én
maatschappelijk belang tot leniging:
§ Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke
gevolgen economische productie en verdeling welvaart
§ Oude problematiek armoede: leniging middels
bijstandsvoorzieningen
§ Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële
revolutie: leer “sociale risico’s” structureert gaandeweg
samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen
Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht
mensen te vrijwaren van bezorgdheid voor gebrek
§ Historische diversiteit:
§ Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie,
(kern)gezin)
§ Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
§ Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand
§ Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale
verzekeringen
§ Evolutie van landbouweconomie naar industrieel
kapitalisme in 19e eeuw: ontregeling traditionele
samenlevings- en solidariteitsverbanden => Vlaamse film:
Daens
§ Arbeider (“proletariër”) is aangewezen op verkoop
arbeidskracht om in levensonderhoud te voorzien: genese
arbeidsmarkt en sociale risico’s
§ Ontwikkeling van onderlinge verzekeringen => hieruit
begint alles. Zo begint de techniek van onderlinge
verzekering in België.
,§ Wat is de rol van de overheid? (als de arbeidersbeweging met zijn
techniek van onderlinge verzekering zo belangrijk was?)
Eerst was de overheid (na oprichten van Belgische staat (1830) niet zo
happerig op sociale vlak. Zogenaamde ‘nachtwakkerstaat’→
veiligheid op straat, openbare orde en defensie. Bij uitbreiding de
handelsbetrekkingen (zorgen dat import en export internationaal goed
functioneert). Maar zeker geen interventie op het sociale vlak (bv. In de
lonen of de sociale bescherming). De staat was zelf vijandig tegen die
bewegingen van arbeiders (sociale initiatieven).
§ In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand
§ Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse (19e
eeuw):
§ Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” en wettelijke
omkadering particuliere initiatieven (rond jaren 1900)
De overheid had ook ingezien dat als de mensen werk,
voeding, naar de dokter kunnen → dat de mensen
vreedzamer zijn. Hierdoor begint de overheid vanaf de
jaren 1900 te subsidiëren wat er uit de private initiatief uit
die arbeidersbewegingen is gegroeid. Periode die we
kennen als ‘gesubsidieerde vrijheid’. De overheid richt zelf
nog niks op, maar gaat wat ze goed vindt van de private
initiatieven die sociaal ondersteunend zijn beginnen
subsidiëren. Het is pas na de tweedewereldoorlog dat de
overheid uit eigen initiatief een systeem van sociale
zekerheid heeft gebouwd. Dit is gebeurd bij ‘sociaal pact’.
§ Inrichting verplichte sociale verzekeringen:
§ Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen
vertegenwoordigers werknemers en werkgevers na
WOII:
Sociaal pact = ontwerp van overeenkomst van
nationale solidariteit. Document dat in België
voorbereid werd tijdens het oorlog door een aantal
vooraanstaande ambtenaren/ vertegenwoordigers
van WN- en WG-organisaties. De sociale bescherming
stond op plan om te worden uitgewerkt. Overheid
begint dat direct uit te voeren na de oorlog. Verplicht
gesteld → heel belangrijk moment in ontwikkeling van
de BE sociale zekerheid.
§ Eerst: Besluitwet 1944 organiseert sociale zekerheid
werknemers
Daarna volgen de andere beroepscategorieën:
§ Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
§ Organisatie sociale verzekeringen zelfstandigen
§ Laatste stap in de ontwikkkelingsproces: Wettelijke
omkadering “aanvullende verzekeringen” (eind 20e eeuw)
→gaan we niet verder bespreken.
§ Basis genese en ontwikkeling “socialezekerheids-recht”
,Wat is socialezekerheidsrecht?
Definitie
Socialezekerheidsrecht (lato sensu) = geheel van rechtsregels die
het fundamentele recht op sociale zekerheid verankeren en
verwezenlijken (in brede zin)
§ Regels die het recht op sociale zekerheid verankeren:
§ = Het geheel van internationale normen en ook grondwettelijke
normen die in België gelden, onze Grondwet met name, die het
recht op sociale zekerheid als een fundamenteel recht
proclameren.
Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
§ Verdeling van bevoegdheden → overheid moet rekening hiermee
houden
§ Omkadering van de regelgeving
§ Regels die het recht op sociale zekerheid verwezenlijken:
§ = dat zijn alle nationale rechtelijke wetten/reglementeringen.
Alles wat binnen de BE rechtsorde wordt uitgevaardigd als
normering om dat fundamenteel recht op sociale zekerheid
concreet te kunnen maken = positief sociale zekerheidsrecht.
§ Voorwerp en karakter socialezekerheidsrecht (stricto sensu)
§ Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
Voorwerp & karakter van het socialezekerheidsrecht
(stricto sensu)
§ Verleent subjectieve rechten op “prestaties van sociale zekerheid”
§ Die prestaties van sociale zekerheid Garanderen in regel een
minimum aan, de vervanging van of een aanvulling van inkomen
§ Finaliteit (met welke bedoeling?):
§ Vergoeding van schade voortvloeiend uit (de realisatie van)
een sociaal risico (bijv. werkloosheidsuitkering) → zodat de
schade die door het ontslag volgt, wordt vervangen door
uitkering?
§ Herstel van schade (bijv. integrale vergoeding prothesen
i.k.v. arbeidsongeval)
§ Schadepreventie (bijv. verwijdering arbeidspost i.k.v.
beroepsziekte) → wel weinig aangezien ons sociale
zekerheidsrecht meer gericht is op het opvangen als er iets
gebeurt ipv preventief.
§ Vorm: in regel geldelijke prestaties
§ Territoriaal karakter van de dekking: vereiste van enige band met
grondgebied door tewerkstelling en/of verblijf
§ Regelt administratieve organisatie stelsels
, → sociale zekerheidsrecht verleent niet alleen rechten op prestaties
van sociale zekerheid, het zorgt ook voor de administratieve
organisatie die nodig is voor de uitvoering van die regeling.
§ Uitvoerende en toezichthoudende instellingen: inrichting,
samenstelling organen, beheer, taken, toezicht
§ Rechtspositie sociaal verzekerde t.a.v. administratie
§ Regelt financiering prestaties
→sociale zekerheidsrecht regelt ten laatste ook de financiering van die
prestaties. Het is niet alleen rechten toekennen, de organisatie
organiseren, maar het is ook soort van speciaal begrotingsrecht/
financieel recht.
§ Inkomsten sociale zekerheid
§ Inkomstenbronnen: sociale zekerheidsbijdragen en
belastingmiddelen
§ Hoogte en inning van de bijdragen
§ Garanties inzake financieel evenwicht
§ Regeling begroting
§ Mechanismen ter correctie verhouding inkomsten –
uitgaven
§ Regelingen inzake cumul prestaties en verhaal onterecht
verleende prestatie
§ Karakter: wettenrecht en reglementering, veelal “van openbare orde”
Heeft dus openbare orde karakter → OO gaat over het belang van
een bepaalde wetgeving voor onze maatschappij. HvC definitie: alles
wat er raakt aan de essentiële belangen van de staat of in het privaat
recht de fundamenten legt van morele of economische orde waarop de
samenleving is gebouwd.
Het is contractueel onmogelijk om af te wijken van de bepalingen van
deze wetgeving. Contracten in strijd met die bepalingen zijn absoluut
nietig!
Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
Sociale verzekering
§ Het socialezekerheidsrecht organiseert enerzijds “sociale
verzekeringen”, anderzijds “sociale bijstandsvoorzieningen” = 2
technieken
§ Kentrekken van sociale verzekeringen
§ “Verzekeringen”
§ Betaling “socialezekerheidsbijdrage” geldt in beginsel als
voorwaarde voor het recht op een “prestatie van sociale
zekerheid”, dat ontstaat wanneer het “gedekte sociale
risico” zich voordoet
§ Analogie met “premie”, “dekking”, “verzekerd risico” in
klassieke verzekering; te verklaren vanuit historische
ontwikkeling
Examenvraag: wat zijn de sociale verzekeringen?
Verzekeringen met een sociaal karakter.
Socialezekerheidsrech
t
2025-2026
,Inhoudsopgave
ALGEMENE TOELICHTING..................................................................... 1
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID & SOCIALEZEKERHEIDSRECHT................2
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?......................................................................2
FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN…...................................................................2
GEBRUIKELIJKE BETEKENIS (VAN DALE)........................................................................... 3
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS...................................3
SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN INSTRUMENTELE BETEKENIS......................................................4
WAT IS SOCIALEZEKERHEIDSRECHT?..............................................................6
DEFINITIE.................................................................................................................. 6
VOORWERP & KARAKTER VAN HET SOCIALEZEKERHEIDSRECHT (STRICTO SENSU)......................6
TECHNIEKEN: SOCIALE VERZEKERING & SOCIALE BIJSTAND...................................................7
HET RECHT OP SOCIALE ZEKERHEID ALS MENSENRECHT....................................................18
DE VERDELING VAN BEVOEGDHEDEN IN HET DOMEIN VAN DE SOCIALE ZEKERHEID..................29
OMKADERING VAN DE REGELGEVING IN HET DOMEIN VAN DE SOCIALE ZEKERHEID..................30
THEMA 2: SOCIALE VERZEKERINGEN NAAR BELGISCH RECHT...............33
DEEL I: DE VERPLICHTE VERZEKERING VOOR GENEESKUNDIGE VERZORGING EN
UITKERINGEN........................................................................................33
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................33
HUIDIGE BASISWETGEVING.......................................................................................... 36
DE VERPLICHTE VERZEKERING VOOR GENEESKUNDIGE VERZORGING....................................37
DE UITKERINGSVERZEKERING....................................................................................... 45
ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE.................................................................................... 54
FINANCIËLE ORGANISATIE............................................................................................ 55
DEEL II: DE WERKLOOSHEIDSVERZEKERING...................................................57
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................57
HUIDIGE BASISWETGEVING:......................................................................................... 61
DOEL...................................................................................................................... 62
VOORWAARDEN TER TOEKENNING VAN PRESTATIES..........................................................62
VOORZIENE PRESTATIES.............................................................................................. 71
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE (TITEL I EN TITEL II, HFDST. V EN VII WB). . . .76
DEEL III: DE GEZINSBIJSLAGENVERZEKERING.................................................78
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................78
HUIDIGE BASISWETGEVING:......................................................................................... 83
DOEL...................................................................................................................... 83
VOORWAARDEN TER TOEKENNING VAN PRESTATIES..........................................................84
PRESTATIES.............................................................................................................. 85
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE...............................................................89
DEEL IV: DE VERPLICHTE PENSIOENSVERZEKERING..........................................92
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING.................................................................93
HUIDIGE BASISWETGEVING.......................................................................................... 98
DOEL.................................................................................................................... 100
RUSTPENSIOENEN (ALGEMEEN).................................................................................. 101
OVERLEVINGSPENSIOENEN (ALGEMEEN).......................................................................110
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................111
,DEEL V: BEGINSELEN VAN DE BIJDRAGEREGELINGEN & DE INDELING IN
BEROEPSCATEGORIEËN...........................................................................113
BEGINSELEN VAN DE BIJDRAGENREGELINGEN.................................................................113
DE INDELING IN BEROEPSCATEGORIEËN........................................................................117
THEMA 3: REGELINGEN VAN SOCIALE BIJSTANDEN.............................123
DEEL I: TEGEMOETKOMINGEN VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP....................123
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................123
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 124
DOEL.................................................................................................................... 124
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES..............................................................124
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 126
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................128
DEEL II: HET RECHT OP MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE.................................115
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................115
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 115
DOEL.................................................................................................................... 116
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES (ART.3 WMI)...........................................116
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 118
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................121
DEEL III: DE GEWAARBORGDE GEZINSBIJSLAGEN...........................................122
DEEL IV: DE INKOMENSGARANTIE VOOR OUDEREN........................................123
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................123
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 123
DOEL.................................................................................................................... 123
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES (ART. 3-4,7 WET IGO)..............................124
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 125
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................126
DEEL V: MAATSCHAPPELIJKE DIENSTVERLENING VAN HET OCMW......................127
SCHETS VAN DE HISTORISCHE ONTWIKKELING...............................................................127
HUIDIGE BASISWETGEVING........................................................................................ 129
DOEL.................................................................................................................... 129
VOORWAARDEN TER TOEKENNING PRESTATIES..............................................................130
VOORZIENE PRESTATIES............................................................................................ 134
ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE.............................................................136
THEMA 4: ADMINISTRATIEF- EN PROCESRECHTELIJKE ASPECTEN........138
HET HANDVEST VAN DE SOCIAAL VERZEKERDE..............................................................138
GESCHILLENBESLECHTING......................................................................................... 142
DEEL I: BIJLAGEN....................................................................................7
DEEL II: BIJLAGEN...................................................................................9
DEEL III: BIJLAGEN................................................................................13
DEEL IV: BIJLAGEN................................................................................15
DEEL V: BIJLAGEN.................................................................................16
VOORBEELD EXAMENVRAGEN:........................................................... 20
,Algemene toelichting
Doelstelling en inhoud opleidingsonderdeel:
§ Bijbrengen basiskennis Belgisch
socialezekerheidsrecht vanuit historisch,
fundamenteel en positiefrechtelijk perspectief
§ Basisbegrippen en de fundamentele
beginselen kunnen omschrijven
§ Solidariteit, onderzoek naar
bestaansmiddelen, …
§ Ontstaansgeschiedenis en ratio legis
diverse onderdelen socialezekerheidsrecht
kunnen toelichten
§ Belang aan historische ontwikkeling
van ons socialezekerheidsrecht
§ Behandelde leerstof kunnen terugleiden tot
toepasselijke wetgeving
§ Tijdens hoorcolleges overgedragen kennis
van het positieve socialezekerheidsrecht
kunnen reproduceren
Evaluatie
§ Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding
§ Drie vragen, gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
§ Gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven (cf. supra)!
Enkel kennisvragen, geen casussen!!!
Wetgeving die niet in de codex staat, mogen we afprinten en meenemen.
Een artikel in een Word-bestand en afdrukken mag. Moet niet hele
wetgeving afprinten voor een of weinig artikels.
Internationale normen niet in BAMA-codex! Zelf afprinten en meebrengen
naar examen!
,Thema 1: Sociale zekerheid &
socialezekerheidsrecht
Overzicht
§ Wat is sociale zekerheid?
§ Focus op alledaagse menselijke noden
§ Gebruikelijke betekenis
§ Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
§ Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
§ Wat is socialezekerheidsrecht?
§ Definitie
§ Voorwerp en karakter
§ Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand
§ Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
§ Verdeling van bevoegdheden
§ Omkadering van de regelgeving
Wat is sociale zekerheid?
Sociale zekerheid heeft te maken met alledaagse menselijke noden.
Focus op alledaagse menselijke noden…
Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken,
inkomensverlies
Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan
rust, inkomensverlies
Arbeidsongeval of beroepsziekte: nood aan medische zorg, medische
kosten; onvermogen te werken of overlijden, inkomensverlies
Handicap: verminderd verdienvermogen; verlies van zelfredzaamheid,
nood aan aangepaste hulp, bijkomende kosten
Werkloosheid: inkomensverlies; armoede => werkloosheidsuitkering
(buiten wil werk kwijt en geen werk vindt) Na 1 jaar de tegemoetkoming
weg => en hier komt bijstand tussen (OCMW).
Schema op het bord:
KAPITAAL
ARBEID
SOCIALE VERZEKERING
BIJSTAND
ARMOEDE
Met socialezekerheidssysteem probeert men te zorgen dat je nooit bij
armoede geraakt. Men probeert u bij arbeid te houden. Geraak je bij
kapitaal, nog beter. Sociale verzekering en bijstand zijn de twee fases
van het vangnet.
Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang
Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
,Gebruikelijke betekenis (Van Dale)
Sociale zekerheid: a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid
voor gebrek wordt uitgesloten b) het geheel van instellingen en
regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
a) Doelstelling om iedereen te bevrijden van de bezorgdheid voor
gebrek.
b) Vooral juridische regelingen
2 perspectieven/definities van de sociale zekerheid
Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische
betekenis
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek => we
streven naar een situatie waarin iedereen gevrijwaard wordt van gebrek.
§ Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS
(1935) en “Freedom from want” Roosevelt (1941)
Term in zijn meest oorspronkelijk betekenis. Bedoeling om iedereen te
vrijwaren van die bezorgdheid van gebrek = ideaal. Een ideaal dat
nooit helemaal verwezenlijkt wordt. Het is een streven van maximale
bevrijding van bezorgdheid om gebrek. Gelinkt aan de basisbehoefte
van mensen: veiligheid. Men is intrinsiek kwetsbaar. Bv: geen
diploma, geen lichaam die u toelaat om met handen te werken =>
maatschappelijk context vergroot de kwetsbaarheid die sowieso in onze
menselijke natuur ligt. Die kwetsbaarheid compenseren en
neutraliseren zit achter dat streven van sociale zekerheid. Leer van
sociale risico’s geworden: de catalogus van risico’s waarvan het
maatschappelijk belang zo hard erkend is, dat we die collectief
proberen indekken en mensen daar samen tegen beschermen.
§ Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel,
sociale zekerheid is streven naar zekerheid
§ Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
§ Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap,
ziekte, ouderdom)
§ Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële
middelen om in levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien,
begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren)
,§ Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
§ Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én
maatschappelijk belang tot leniging:
§ Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke
gevolgen economische productie en verdeling welvaart
§ Oude problematiek armoede: leniging middels
bijstandsvoorzieningen
§ Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële
revolutie: leer “sociale risico’s” structureert gaandeweg
samenspel sociale verzekeringen en bijstandsvoorzieningen
Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht
mensen te vrijwaren van bezorgdheid voor gebrek
§ Historische diversiteit:
§ Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie,
(kern)gezin)
§ Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
§ Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand
§ Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale
verzekeringen
§ Evolutie van landbouweconomie naar industrieel
kapitalisme in 19e eeuw: ontregeling traditionele
samenlevings- en solidariteitsverbanden => Vlaamse film:
Daens
§ Arbeider (“proletariër”) is aangewezen op verkoop
arbeidskracht om in levensonderhoud te voorzien: genese
arbeidsmarkt en sociale risico’s
§ Ontwikkeling van onderlinge verzekeringen => hieruit
begint alles. Zo begint de techniek van onderlinge
verzekering in België.
,§ Wat is de rol van de overheid? (als de arbeidersbeweging met zijn
techniek van onderlinge verzekering zo belangrijk was?)
Eerst was de overheid (na oprichten van Belgische staat (1830) niet zo
happerig op sociale vlak. Zogenaamde ‘nachtwakkerstaat’→
veiligheid op straat, openbare orde en defensie. Bij uitbreiding de
handelsbetrekkingen (zorgen dat import en export internationaal goed
functioneert). Maar zeker geen interventie op het sociale vlak (bv. In de
lonen of de sociale bescherming). De staat was zelf vijandig tegen die
bewegingen van arbeiders (sociale initiatieven).
§ In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand
§ Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse (19e
eeuw):
§ Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” en wettelijke
omkadering particuliere initiatieven (rond jaren 1900)
De overheid had ook ingezien dat als de mensen werk,
voeding, naar de dokter kunnen → dat de mensen
vreedzamer zijn. Hierdoor begint de overheid vanaf de
jaren 1900 te subsidiëren wat er uit de private initiatief uit
die arbeidersbewegingen is gegroeid. Periode die we
kennen als ‘gesubsidieerde vrijheid’. De overheid richt zelf
nog niks op, maar gaat wat ze goed vindt van de private
initiatieven die sociaal ondersteunend zijn beginnen
subsidiëren. Het is pas na de tweedewereldoorlog dat de
overheid uit eigen initiatief een systeem van sociale
zekerheid heeft gebouwd. Dit is gebeurd bij ‘sociaal pact’.
§ Inrichting verplichte sociale verzekeringen:
§ Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen
vertegenwoordigers werknemers en werkgevers na
WOII:
Sociaal pact = ontwerp van overeenkomst van
nationale solidariteit. Document dat in België
voorbereid werd tijdens het oorlog door een aantal
vooraanstaande ambtenaren/ vertegenwoordigers
van WN- en WG-organisaties. De sociale bescherming
stond op plan om te worden uitgewerkt. Overheid
begint dat direct uit te voeren na de oorlog. Verplicht
gesteld → heel belangrijk moment in ontwikkeling van
de BE sociale zekerheid.
§ Eerst: Besluitwet 1944 organiseert sociale zekerheid
werknemers
Daarna volgen de andere beroepscategorieën:
§ Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
§ Organisatie sociale verzekeringen zelfstandigen
§ Laatste stap in de ontwikkkelingsproces: Wettelijke
omkadering “aanvullende verzekeringen” (eind 20e eeuw)
→gaan we niet verder bespreken.
§ Basis genese en ontwikkeling “socialezekerheids-recht”
,Wat is socialezekerheidsrecht?
Definitie
Socialezekerheidsrecht (lato sensu) = geheel van rechtsregels die
het fundamentele recht op sociale zekerheid verankeren en
verwezenlijken (in brede zin)
§ Regels die het recht op sociale zekerheid verankeren:
§ = Het geheel van internationale normen en ook grondwettelijke
normen die in België gelden, onze Grondwet met name, die het
recht op sociale zekerheid als een fundamenteel recht
proclameren.
Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht
§ Verdeling van bevoegdheden → overheid moet rekening hiermee
houden
§ Omkadering van de regelgeving
§ Regels die het recht op sociale zekerheid verwezenlijken:
§ = dat zijn alle nationale rechtelijke wetten/reglementeringen.
Alles wat binnen de BE rechtsorde wordt uitgevaardigd als
normering om dat fundamenteel recht op sociale zekerheid
concreet te kunnen maken = positief sociale zekerheidsrecht.
§ Voorwerp en karakter socialezekerheidsrecht (stricto sensu)
§ Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
Voorwerp & karakter van het socialezekerheidsrecht
(stricto sensu)
§ Verleent subjectieve rechten op “prestaties van sociale zekerheid”
§ Die prestaties van sociale zekerheid Garanderen in regel een
minimum aan, de vervanging van of een aanvulling van inkomen
§ Finaliteit (met welke bedoeling?):
§ Vergoeding van schade voortvloeiend uit (de realisatie van)
een sociaal risico (bijv. werkloosheidsuitkering) → zodat de
schade die door het ontslag volgt, wordt vervangen door
uitkering?
§ Herstel van schade (bijv. integrale vergoeding prothesen
i.k.v. arbeidsongeval)
§ Schadepreventie (bijv. verwijdering arbeidspost i.k.v.
beroepsziekte) → wel weinig aangezien ons sociale
zekerheidsrecht meer gericht is op het opvangen als er iets
gebeurt ipv preventief.
§ Vorm: in regel geldelijke prestaties
§ Territoriaal karakter van de dekking: vereiste van enige band met
grondgebied door tewerkstelling en/of verblijf
§ Regelt administratieve organisatie stelsels
, → sociale zekerheidsrecht verleent niet alleen rechten op prestaties
van sociale zekerheid, het zorgt ook voor de administratieve
organisatie die nodig is voor de uitvoering van die regeling.
§ Uitvoerende en toezichthoudende instellingen: inrichting,
samenstelling organen, beheer, taken, toezicht
§ Rechtspositie sociaal verzekerde t.a.v. administratie
§ Regelt financiering prestaties
→sociale zekerheidsrecht regelt ten laatste ook de financiering van die
prestaties. Het is niet alleen rechten toekennen, de organisatie
organiseren, maar het is ook soort van speciaal begrotingsrecht/
financieel recht.
§ Inkomsten sociale zekerheid
§ Inkomstenbronnen: sociale zekerheidsbijdragen en
belastingmiddelen
§ Hoogte en inning van de bijdragen
§ Garanties inzake financieel evenwicht
§ Regeling begroting
§ Mechanismen ter correctie verhouding inkomsten –
uitgaven
§ Regelingen inzake cumul prestaties en verhaal onterecht
verleende prestatie
§ Karakter: wettenrecht en reglementering, veelal “van openbare orde”
Heeft dus openbare orde karakter → OO gaat over het belang van
een bepaalde wetgeving voor onze maatschappij. HvC definitie: alles
wat er raakt aan de essentiële belangen van de staat of in het privaat
recht de fundamenten legt van morele of economische orde waarop de
samenleving is gebouwd.
Het is contractueel onmogelijk om af te wijken van de bepalingen van
deze wetgeving. Contracten in strijd met die bepalingen zijn absoluut
nietig!
Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
Sociale verzekering
§ Het socialezekerheidsrecht organiseert enerzijds “sociale
verzekeringen”, anderzijds “sociale bijstandsvoorzieningen” = 2
technieken
§ Kentrekken van sociale verzekeringen
§ “Verzekeringen”
§ Betaling “socialezekerheidsbijdrage” geldt in beginsel als
voorwaarde voor het recht op een “prestatie van sociale
zekerheid”, dat ontstaat wanneer het “gedekte sociale
risico” zich voordoet
§ Analogie met “premie”, “dekking”, “verzekerd risico” in
klassieke verzekering; te verklaren vanuit historische
ontwikkeling
Examenvraag: wat zijn de sociale verzekeringen?
Verzekeringen met een sociaal karakter.
