Samenvatting - Deontologie van de Accountant

Deontologie van de accountant
Hoofdstuk 1.1: Het dilemma van de accountant
1. Ethiek, deontologie en moraal
 Om ethische vragen te beantwoorden, moet je
o Een oordeel vormen
o Een morele afweging maken
o Het juiste alternatief kiezen




 De filosofie helpt ons bij het beantwoorden van deze vragen
 Filosofie
o Wijsbegeerte
o De zoektocht naar waarheid en essentie (Verwondering)
 Ethiek
o Moraalfilosofie
o De zoektocht naar het goede en het slechte (Morele
verontwaardiging)
o De juiste keuzes maken
 Deontologie
o Plichtenleer
o De zoektocht naar correct professioneel handelen
o Deels voorgeschreven door de wetgever
 Vooral bij vrije beroepen
 Maar: de wetgever geeft geen antwoord op alle situaties
o Want: de ondernemer van de toekomst
 Moet zich sociaal wenselijk gedragen
 Moet sociaal wenselijk reageren
 Moet maatschappelijk verantwoord ondernemen
 De vraag is: wat is de rol van de accountant-belastingadviseur
hierbij?
 Én: de accountant-belastingadviseur is zelf ook ondernemer!
 Moraal
o Moreel gedrag: het geheel van principes en handelingen die in een
bepaalde samenleving als correct en wenselijk worden gezien, op
basis van de heersende normen en waarden en de traditie
Zie zeden, mores, fatsoen
o Immoreel gedrag: niet volgens de ethiek
o Amoreel gedrag: niet goed noch slecht

2. Het dilemma van de accountant
 Dilemma=
o De situatie waarbij een persoon een keuze tussen twee of meer
alternatieven moet maken, die allemaal even aantrekkelijk of
onaantrekkelijk zijn
o Hierdoor kan men deze keuze niet op logische gronden maken en is
er dikwijls sprake van een ethische dimensie

,  De accountant bevindt zich constant tussen vier vuren




2.1.Cliënt
 Vragen
o Wat verwacht de cliënt van een accountant?
o Wat is de rol van de accountant tegenover de cliënt?
o Welk beeld heeft de cliënt van een accountant?
o Welke (on)uitgesproken verwachtingen heeft de cliënt van een
accountant?
o In welke mate kan een accountant tegemoetkomen aan de
(on)rechtmatige eisen van de cliënt?
o Hoeveel wil de cliënt betalen?
 Rol van de accountant
o Cliënt aansporen om dossier tijdig en volledig in orde te brengen
o (Wettelijke) voorschriften op boekhoudkundig en fiscaal gebied naleven
o Optimale en pro-actieve aanpak op financieel vlak (inclusief niet te veel
belastingen betalen)
o Waken over de financiële gezondheid van de cliënt
o Aanspreekpunt voor tal van andere aangelegenheden
o Dé vertrouwenspersoon van de cliënt

2.2.Overheid
 Vragen
o Wat verwacht de overheid van een accountant?
o Wat is de rol van de accountant tegenover de overheid?
 Regelende en regulariserende instantie
 Rol van de accountant
o Fungeert als een waakhond: zorgen dat de cliënt handelt in
overeenstemming met de voorschriften van de lokale, regionale, federale
en internationale wetgever
o Aanzetten tot het naleven van de economische, sociale, financiële en
ecologische wetgeving
o Agent: naleven van de boekhoudkundige en fiscale verplichtingen
(toeziende en bestraffende fiscus)

2.3.Samenleving
 Vragen
o Wat verwacht de samenleving van een accountant?
o Wat is de rol van de accountant tegenover de samenleving?
 Correcte houding
 Rol van de accountant
o Voldoende oog voor de verzuchtingen van de stakeholders
o Beschermen van de cohesie en de (financiële) belangen van de
maatschappij in haar geheel door het verstrekken van correcte financiële
informatie over de onderneming

, o Aandacht voor niet-financiële rapporteringen
o Aanzetten tot maatschappelijk verantwoord ondernemen en ethisch gedrag

2.4.Zichzelf
 Vragen
o Wat verwacht de accountant zelf van zijn beroep?
 Verwachtingen
o Opdracht in eer en geweten vervullen
o Continu aandacht voor de grens tussen het toelaatbare en het
onverantwoorde als het gaat over de belangen van de cliënt, de
belangen van de samenleving en de belangen van de overheid
Maar ook (en niet te onderschatten): het eigenbelang
o Beschikken over een sterk eigen moreel kompas dat idealiter
afstraalt op de medewerkers én op de cliënten
3. Tijd voor een eerste besluit
 Verschillende stakeholders hebben een verschillende perceptie en
verschillende verwachtingen van een accountant-belastingadviseur
 Deze verwachtingen zijn dikwijls tegenstrijdig
 Hoe kan de accountant-belastingadviseur in eer en geweten aan al deze
verwachtingen voldoen?
 Antwoord: de accountant heeft een moreel kompas nodig waarbij
integriteit de richtinggevende factor is
4. De integere accountant
 Het venndiagram van de integere accountant




 Integriteit zorgt voor een ethisch bestaan
o En dankzij ethiek hebben we een integer leven
o Feit is: als je een integer leven wil leiden, is een ethische
ingesteldheid absoluut noodzakelijk
o Zeker is: wie niet integer is, lijdt een leven
o Probleem is: integriteit laat zich moeilijk definiëren
o En dan maken we nog eens een onderscheid tussen interne en
externe integriteit
 Interne integriteit
o Stap 1: het ideaalbeeld: wanneer ben je een goed mens en wanneer
leid je een goed leven?
o Stap 2: het zelfbeeld: hoe ben ik op dit moment en welk leven leid
ik?
o Stap 3: als stap 1 en 2 overeenkomen, heb je interne integriteit
bereikt. Indien dit niet het geval is, ben je niet integer
 Externe integriteit
o Je laat de buitenwereld kennismaken met je ethische ingesteldheid
o Je leeft volgens ethische principes, je belichaamt een ethisch
karakter en je vertoont ethisch gedrag

, o Uiteraard impliceert dit dat jouw ethisch handelen overeenstemt
met wat door de meerderheid van de groep als ethisch beschouwd
wordt
 Kenmerken integer persoon
o Eerlijkheid
o Betrouwbaarheid
o Laat zich niet omkopen

5. Besluit
 Het is duidelijk:
o De accountant van de toekomst zal integer zijn of zal niet zijn
 Integriteit is belangrijk, maar is slechts de naald van het moreel kompas
 Met integriteit ben je niets zonder moreel kompas
o De vraag is: waar vinden we zo’n moreel kompas?

Hoofdstuk 1.2: Op zoek naar een moreel kompas
1. Inleiding
 Besluit van het vorige hoofdstuk: de accountant heeft een moreel kompas
nodig (om de juiste keuzes te maken)
 De vraag is: waar vinden we zo’n kompas?
 Het antwoord is niet zo eenvoudig en bestaat (zoals dikwijls) uit meerdere
componenten zoals: genen, ouders, familie, vrienden, school, media,
religie… en de morele stam waartoe we behoren
2. Het belang van normen en waarden
 Ons moreel kompas stuurt ons moreel gedrag
 Ons moreel gedrag (en dus onze ethiek) is gebaseerd op normen en
waarden
 Ieder mens en iedere groep van mensen (familie, vrienden, school, werk,
vereniging, …) heeft een pallet van normen en waarden nodig
 Verschilpunten norm en waarde:
o Norm
 Handeling
 Concreet
 Werkwoord
o Waarde
 Doel
 Abstract
 1 woord
 Deugd
o Goede karaktereigenschap

3. Enkele bouwstenen toegelicht
3.1.De rol van empathie
 Empathie betekent dat men zich kan verplaatsen in een ander en zich de gevoelens van die
ander voorstellen, maar dit hoeft niet te betekenen dat men die gevoelens zelf heeft en
meevoelt. De mate van empathie is in feite het best merkbaar wanneer het gaat om het bij
een ander aanvoelen en invoelen van gevoelens die men zelf niet heeft. Een gebrek aan
empathisch vermogen betekent niet dat iemand zich niet probeert te verplaatsen in een
ander. Het betekent dat hij of zij niet aanvoelt wat er precies in de ander omgaat en
vervolgens zijn of haar eigen gevoelens in die ander veronderstelt. In plaats van
empathisch vermogen of aanvoelen, is er dan sprake van projectie, het projecteren van de