RETORISCHE ANALYSE
1 Door een andere bril
0. Intro
0.1 Speech David Foster Wallace, this is water
0.2 On looking- Alexandra Horowitz (met andere ogen)
0.3 Kaart als representaties (vb. San Francisco)
1. Retoriek en verhaal: de voorbije negatieve definities
1.1 Retoriek als “vuil spel”, “vuile taal”
1.2 Verhalen (narratieven)
2. Enkele ‘constructieve’ perspectieven op taal, verhaal en retoriek
2.1 Taal en symbolen die tot verandering leiden
2.2 Constructie van een discours
2.3 Kritische studie van taalgebruik
2.4 Identificatie en luisteren
2 Taal en retoriek
0. Intro
0.1 Taal en de mens
0.2 Taal is overal / een keten van taal
0.3 Opvattingen en taal (3e idee)
0.4 Taal is niet transparant
1. Ontstaan en evolutie van retoriek
1.1 5e eeuw v.Chr.
1.2 17e eeuw: neergang van retoriek
1.3 Retoriek in de 20e eeuw
2. Taal in politiek: retorische middelen
3. Framing
3 Verhalen en ideologie
0. Intro
1. De narratieve wending in de sociale en humane wetenschappen
2. Verhaalanalyse
2.1 context waarin verteld wordt, bepaald vorm en interpretatie
2.2 Constructie van tijdsverloop (plot) van gebeurtenissen
2.3 Doorbreking (conflict) in een verhaalwereld met menselijke actoren
2.4 ‘Doorleefde’ ervaring
2.5 Hoe kunnen deze elementen ons helpen een frame beter te begrijpen
3. Ideologie en culturele verhalen
4. Verhalen om de crisis te begrijpen -> crisisverhalen
4 Overtuigd schrijven voor publiek
1. Intro: meervoudige geletterdheden (New Literacies)
1
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
,5 Overtuigend spreken (NIET KENNEN)
6 Drogredeneringen
0. Intro: internet-etiquette en de publieke sfeer
1. Wat zijn drogredeneringen?
2. Achttien soorten drogredeneringen
7 Conflicten en geweldloze communicatie
0. Intro: ruzie en taalgebruik
1. Wat zijn conflicten?
2. Analyse van conflicten: theorie van positionering
2.1 ABC driehoek
2.2 Tree of conflict
2.3 Positioning theory
3. Geweldloze communicatie
8 Propaganda
0. Intro: herken jij propaganda?
1. Propaganda: poging tot definitie
1.1 Definitie volgens geschiedenis
1.2 Definitie volgens andere definities: bestaande definities
1.3 Definitie volgens soorten
2. Propaganda & massa-communicatie
3. Propaganda: taal-technieken
3.1 Argumenten ad populum
3.2 Verschuiven van taal
3.3 Vijandbeelden
3.4 Leiders en nationalisme
9 Retoriek in onderwijs – case: de Vlaamse Canon
2. Onderwijs en natie (Imagined Communities)
10 Retoriek in cultuur en beleid
1. Wat is een “Welfare word”?
2. Wat is de centrale spanning in beleid over kunsten: kunst en maatschappelijke
rol?
11 Retoriek in protest
0. Intro: werkt protesteren?
1. Kleine geschiedenis van verzet
2. Framing en protest
2
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
,1 DOOR EEN ANDERE BRIL
0. INTRO
In deze les, uitnodiging…
- …om even mee te denken, met een open blik te kijken naar dit vak
- Dit vak wil jullie bepaalde perspectieven meegeven over enkele centrale
concepten: de impact van taal en verhalen op hoe mensen handelen, denken
en kijken, op hoe we taal kunnen analyseren en gebruiken (zowel waar het ‘fout’
loopt als ‘goed’) in politiek & de publieke sfeer
- Taal is niet zomaar een spiegel van de wereld, maar bepaalt onze blik op die
wereld: taal construeert hoe we kijken
- Volgende puntjes: 3 nadenkertjes
0.1 SPEECH DAVID FOSTER WALLACE, THIS IS WATER ( 1 E NA DE NK ER T J E)
‘The point of the fish story is merely that the most obvious,
important realities are often the ones that are hardest to see
and talk about.’
‘Not so much about filling you up with knowledge as it is about
“teaching you how to think” … because the really significant
education in thinking that we’re supposed to get in a place like
this isn’t really about the capacity to think, but rather about the choice of what to think about.’
Dit is water (ook geschreven in boekvorm)
- De meest vanzelfsprekende realiteiten zijn vaak de moeilijkste om te zien
- Hoe kunnen we dus beter ’kijken’ naar onszelf en de wereld (kritisch denken &
analyse)
- Leren hoe je denkt (leren ≠ zeggen hoe): verschil tussen onderwijs en
indoctrinatie
- De keuze waarover we willen nadenken: aandacht richten
- Verhaal van atheïst en gelovige
- Wat zijn onze ”frames” (denkkaders, manieren van kijken, …) om ervaringen
betekenis te geven. Voor de een is het toeval; voor de ander is de inmenging van
een god.
- Waar komen deze “frames” vandaan?
- In deze les gaan we bekijken via de taal, via verhalen, …
- Hoe gaan we om met het verschil tussen frames? (conflict)
o De kijkkaders, brillen -> verschillend (lijdt soms tot discussies, conflicten…
WAAR komen die vandaan?
0.2 ON LOOKING – ALEXANDRA HOROWITZ (MET ANDERE OGEN)
‘I aimed to knock myself awake. I took that walk “around the block”—an ordinary activity engaged
in by everyone nearly every day—dozens of times with people who have distinctive, individual,
expert ways of seeing all the unattended, perceived ordinary elements I was missing. Together, we
3
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
, became investigators of the ordinary, considering the block— the street and everything on it—as a
living being that could be observed.’
Wat zijn dingen die je niet ziet.. -> wandeling met experts (ogen) -> vogelexp.,
geluidexp., …
Brillen (frames)
- Verschillende mensen kijken dus anders naar een (sociaal) fenomeen:
bioloog, geoloog, typograaf, kunstenaar, socioloog, …
- Waar we aandacht voor hebben (cfr. denken): experts kijken anders, maar
kunnen wel ‘dieper’ zien
- Déformation professionnelle: de neiging om te kijken vanuit het perspectief van
zijn functie, en misschien dingen te missen
- Keuze voor een discipline = andere taal: bv. benoemen in bepaald jargon
A way of seeing is also a way of not seeing —a focus upon object A involves a neglect of object B.
- Retoricus Kenneth Burke, Permanence and Change (1935) -> man zullen we nog tegenkomen
Iets benoemen in een taal = competentie & blinde vlek?
0.3 KAART ALS REPRESENTATIES (VB . SA N FR ANCI SCO )
- Welke info wordt er getoond? (bv. eenrichtingsverkeer,
hoogteverschil…)
- Voor wie werden deze stadskaarten gemaakt? Welke doelen,
waarden, … hangen eraan vast? -> Betekenis
- Betekenis ontstaat door de manier waarop iets
gerepresenteerd wordt in ‘taal’: geschreven taal, gesproken
taal, visuele taal, muzikale taal, …
- We moeten dus begrijpen hoe ze functioneren: hoe vorm en inhoud samen
werken in een boodschap (bv. een kaart)
- Iets wordt “gemaakt” vanuit een bepaalde frame
‘It is by our use of things, and what we say, think and feel about them -how we represent them-
that we give them a meaning. … In part, we give things meaning by how we represent them – the
words we use about them, the stories we tell about them, the images of them we produce, the
emotions we associate with them, the ways we classify and conceptualize them, the values we
place on them.’
- Stuart Hall (1997), Representation. Cultural Representations and Signifying Practices
Taal = Perspectief
- Onze taal bepaalt ook hoe we kijken naar de wereld. Wat kunnen we
benoemen en wat niet; in welke richting stuurt taal onze aandacht.
- Hoe richten woorden als “migratie-crisis”, “leerwinst”, … onze blik op bepaalde
elementen en niet op andere?
Retorische analyse
- Letten op taal en welk perspectief het ons geeft. Welke verhalen worden er
verteld?
- Welke impact heeft een bepaalde taal in onze praktijken en communicatie?
4
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
1 Door een andere bril
0. Intro
0.1 Speech David Foster Wallace, this is water
0.2 On looking- Alexandra Horowitz (met andere ogen)
0.3 Kaart als representaties (vb. San Francisco)
1. Retoriek en verhaal: de voorbije negatieve definities
1.1 Retoriek als “vuil spel”, “vuile taal”
1.2 Verhalen (narratieven)
2. Enkele ‘constructieve’ perspectieven op taal, verhaal en retoriek
2.1 Taal en symbolen die tot verandering leiden
2.2 Constructie van een discours
2.3 Kritische studie van taalgebruik
2.4 Identificatie en luisteren
2 Taal en retoriek
0. Intro
0.1 Taal en de mens
0.2 Taal is overal / een keten van taal
0.3 Opvattingen en taal (3e idee)
0.4 Taal is niet transparant
1. Ontstaan en evolutie van retoriek
1.1 5e eeuw v.Chr.
1.2 17e eeuw: neergang van retoriek
1.3 Retoriek in de 20e eeuw
2. Taal in politiek: retorische middelen
3. Framing
3 Verhalen en ideologie
0. Intro
1. De narratieve wending in de sociale en humane wetenschappen
2. Verhaalanalyse
2.1 context waarin verteld wordt, bepaald vorm en interpretatie
2.2 Constructie van tijdsverloop (plot) van gebeurtenissen
2.3 Doorbreking (conflict) in een verhaalwereld met menselijke actoren
2.4 ‘Doorleefde’ ervaring
2.5 Hoe kunnen deze elementen ons helpen een frame beter te begrijpen
3. Ideologie en culturele verhalen
4. Verhalen om de crisis te begrijpen -> crisisverhalen
4 Overtuigd schrijven voor publiek
1. Intro: meervoudige geletterdheden (New Literacies)
1
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
,5 Overtuigend spreken (NIET KENNEN)
6 Drogredeneringen
0. Intro: internet-etiquette en de publieke sfeer
1. Wat zijn drogredeneringen?
2. Achttien soorten drogredeneringen
7 Conflicten en geweldloze communicatie
0. Intro: ruzie en taalgebruik
1. Wat zijn conflicten?
2. Analyse van conflicten: theorie van positionering
2.1 ABC driehoek
2.2 Tree of conflict
2.3 Positioning theory
3. Geweldloze communicatie
8 Propaganda
0. Intro: herken jij propaganda?
1. Propaganda: poging tot definitie
1.1 Definitie volgens geschiedenis
1.2 Definitie volgens andere definities: bestaande definities
1.3 Definitie volgens soorten
2. Propaganda & massa-communicatie
3. Propaganda: taal-technieken
3.1 Argumenten ad populum
3.2 Verschuiven van taal
3.3 Vijandbeelden
3.4 Leiders en nationalisme
9 Retoriek in onderwijs – case: de Vlaamse Canon
2. Onderwijs en natie (Imagined Communities)
10 Retoriek in cultuur en beleid
1. Wat is een “Welfare word”?
2. Wat is de centrale spanning in beleid over kunsten: kunst en maatschappelijke
rol?
11 Retoriek in protest
0. Intro: werkt protesteren?
1. Kleine geschiedenis van verzet
2. Framing en protest
2
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
,1 DOOR EEN ANDERE BRIL
0. INTRO
In deze les, uitnodiging…
- …om even mee te denken, met een open blik te kijken naar dit vak
- Dit vak wil jullie bepaalde perspectieven meegeven over enkele centrale
concepten: de impact van taal en verhalen op hoe mensen handelen, denken
en kijken, op hoe we taal kunnen analyseren en gebruiken (zowel waar het ‘fout’
loopt als ‘goed’) in politiek & de publieke sfeer
- Taal is niet zomaar een spiegel van de wereld, maar bepaalt onze blik op die
wereld: taal construeert hoe we kijken
- Volgende puntjes: 3 nadenkertjes
0.1 SPEECH DAVID FOSTER WALLACE, THIS IS WATER ( 1 E NA DE NK ER T J E)
‘The point of the fish story is merely that the most obvious,
important realities are often the ones that are hardest to see
and talk about.’
‘Not so much about filling you up with knowledge as it is about
“teaching you how to think” … because the really significant
education in thinking that we’re supposed to get in a place like
this isn’t really about the capacity to think, but rather about the choice of what to think about.’
Dit is water (ook geschreven in boekvorm)
- De meest vanzelfsprekende realiteiten zijn vaak de moeilijkste om te zien
- Hoe kunnen we dus beter ’kijken’ naar onszelf en de wereld (kritisch denken &
analyse)
- Leren hoe je denkt (leren ≠ zeggen hoe): verschil tussen onderwijs en
indoctrinatie
- De keuze waarover we willen nadenken: aandacht richten
- Verhaal van atheïst en gelovige
- Wat zijn onze ”frames” (denkkaders, manieren van kijken, …) om ervaringen
betekenis te geven. Voor de een is het toeval; voor de ander is de inmenging van
een god.
- Waar komen deze “frames” vandaan?
- In deze les gaan we bekijken via de taal, via verhalen, …
- Hoe gaan we om met het verschil tussen frames? (conflict)
o De kijkkaders, brillen -> verschillend (lijdt soms tot discussies, conflicten…
WAAR komen die vandaan?
0.2 ON LOOKING – ALEXANDRA HOROWITZ (MET ANDERE OGEN)
‘I aimed to knock myself awake. I took that walk “around the block”—an ordinary activity engaged
in by everyone nearly every day—dozens of times with people who have distinctive, individual,
expert ways of seeing all the unattended, perceived ordinary elements I was missing. Together, we
3
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
, became investigators of the ordinary, considering the block— the street and everything on it—as a
living being that could be observed.’
Wat zijn dingen die je niet ziet.. -> wandeling met experts (ogen) -> vogelexp.,
geluidexp., …
Brillen (frames)
- Verschillende mensen kijken dus anders naar een (sociaal) fenomeen:
bioloog, geoloog, typograaf, kunstenaar, socioloog, …
- Waar we aandacht voor hebben (cfr. denken): experts kijken anders, maar
kunnen wel ‘dieper’ zien
- Déformation professionnelle: de neiging om te kijken vanuit het perspectief van
zijn functie, en misschien dingen te missen
- Keuze voor een discipline = andere taal: bv. benoemen in bepaald jargon
A way of seeing is also a way of not seeing —a focus upon object A involves a neglect of object B.
- Retoricus Kenneth Burke, Permanence and Change (1935) -> man zullen we nog tegenkomen
Iets benoemen in een taal = competentie & blinde vlek?
0.3 KAART ALS REPRESENTATIES (VB . SA N FR ANCI SCO )
- Welke info wordt er getoond? (bv. eenrichtingsverkeer,
hoogteverschil…)
- Voor wie werden deze stadskaarten gemaakt? Welke doelen,
waarden, … hangen eraan vast? -> Betekenis
- Betekenis ontstaat door de manier waarop iets
gerepresenteerd wordt in ‘taal’: geschreven taal, gesproken
taal, visuele taal, muzikale taal, …
- We moeten dus begrijpen hoe ze functioneren: hoe vorm en inhoud samen
werken in een boodschap (bv. een kaart)
- Iets wordt “gemaakt” vanuit een bepaalde frame
‘It is by our use of things, and what we say, think and feel about them -how we represent them-
that we give them a meaning. … In part, we give things meaning by how we represent them – the
words we use about them, the stories we tell about them, the images of them we produce, the
emotions we associate with them, the ways we classify and conceptualize them, the values we
place on them.’
- Stuart Hall (1997), Representation. Cultural Representations and Signifying Practices
Taal = Perspectief
- Onze taal bepaalt ook hoe we kijken naar de wereld. Wat kunnen we
benoemen en wat niet; in welke richting stuurt taal onze aandacht.
- Hoe richten woorden als “migratie-crisis”, “leerwinst”, … onze blik op bepaalde
elementen en niet op andere?
Retorische analyse
- Letten op taal en welk perspectief het ons geeft. Welke verhalen worden er
verteld?
- Welke impact heeft een bepaalde taal in onze praktijken en communicatie?
4
Retorische analyse: cultuur & maatschappij
