FWW
Inhoud
Introductie.............................................................................................................. 5
“Forentisch welzijnswerk”................................................................................... 5
Autonoom vs. Aan justitie gebonden FWW..........................................................6
Fundamentele verschillen op vlak van finaliteit...............................................6
Autonoom of ingebed FWW?............................................................................ 7
“Forentisch” welzijnswerk: complexer dan “F + WW”.........................................7
De notie forensisch welzijnswerk......................................................................8
Historische ontwikkeling......................................................................................... 8
Ontwikkeling Private reclassering (//re-integratie)..............................................8
Beschermingscomités (1888)...........................................................................9
Diensten voor sociale re-integratie.................................................................11
Professionalisering van sociaal werk..............................................................11
Welzijnswerk...................................................................................................... 13
Staatshervorming 1980 als scharnierpunt!....................................................13
Evenwicht zoeken.............................................................................................. 17
Ontwikkeling van de overheidsreclassering......................................................18
Overheidsreclassering na WOI........................................................................19
Overheidsreclassering na WOII.......................................................................19
Jaren 1960-1970: groot geloof in wetenschap en in resocialisatie.................20
Jaren 70: What works? (nieuw Realisme)........................................................20
Jaren 1980...................................................................................................... 20
Jaren 1990...................................................................................................... 21
2014............................................................................................................... 22
2017............................................................................................................... 22
2018............................................................................................................... 23
2022............................................................................................................... 23
Modellen, benaderingen, werkwijzen en organisaties binnen FWW......................24
Recente ontwikkelingen en organisatie van intrapenitentiair FWW...................24
1990s............................................................................................................. 24
Strategisch Plan Hulp- en Dienstverlening aan Gedetineerden!.....................24
Evaluaties implementatie SP..........................................................................26
, Vijfjaarlijkse SP’en Voorbeeld STRAP 2020-2025............................................27
Actoren en organisaties intrapenitentiair FWW.................................................28
Hulp- en dienstverlening: actoren in de praktijk.............................................28
Ervaringen van kinderen van gedetineerde ouders........................................31
FGGZ................................................................................................................. 34
Forensische geestelijke gezondheidszorg.......................................................34
Aanbod FGGZ................................................................................................. 34
Forensische geestelijke gezondheidszorg.......................................................36
FPC.................................................................................................................... 37
Patiëntenpopulatie......................................................................................... 39
Therapeutisch assistenten/sociotherapeuten.................................................39
Afdeling.......................................................................................................... 39
Milieutherapie................................................................................................. 39
Basiskaders behandeling & risicomanagement..............................................40
Behandelingaanbod/individueel therapeuten.................................................41
Rol sociotherapie............................................................................................ 41
Spanningsvelden............................................................................................ 41
Conclusie........................................................................................................ 42
Voorbeelden organisaties autonoom (?) FWW...................................................42
Voorbeeld 1: INTER......................................................................................... 42
Voorbeeld 2: gespecialiseerde centra voor opvang en begeleiding van
slachtoffers van mensenhandel......................................................................44
Voorbeeld 3: Villa Voortman...........................................................................49
Overkoepelende kritische vragen...................................................................49
Samenwerkingsverbanden................................................................................ 50
Toegankelijkheid FWW (totstandkoming contact)..........................................50
Samenwerken: case management.................................................................50
Samenwerken: Ketenaanpak..........................................................................51
‘Multiagenccy’, ‘ketenaanpak’, ‘multidiciplinair’, kritisch bevragen...............52
Zorgcentrum na seksueel geweld (ZSG)...........................................................52
Geweld en wetenschappelijke studies............................................................52
Verdrag van de raad van Europa april 2002...................................................52
Seksueel geweld, - grensoverschrijdend gedrag, - misbruik...........................54
Holistische zorg binnen het ZSG.....................................................................54
Doorverwijzing................................................................................................ 55
Cijfers............................................................................................................. 56
, Infrastructuur................................................................................................. 56
’T Pasrel............................................................................................................. 57
Praktijk........................................................................................................... 57
Voor wie?........................................................................................................ 57
Huizen ’t Pasrel............................................................................................... 58
Visie................................................................................................................ 58
2025............................................................................................................... 58
Praktijk........................................................................................................... 58
SHW en FWW..................................................................................................... 59
hoe verhoudt SHW zich tot FWW?..................................................................60
Straathoekwerk.............................................................................................. 61
FWW en netwerken........................................................................................... 64
Forensisch welzijnswerk in brede zin..............................................................64
Netwerken...................................................................................................... 65
Nachtopvang.................................................................................................. 65
Zorgmijders en -missers in relatie tot dader- en slachtofferschap....................66
Context van casussen: Gentse nachtopvang..................................................66
Omschrijving doelgroep.................................................................................. 66
Werken rond hulpnood ipv hulpvraag.............................................................68
Conclusies / take aways................................................................................. 70
Bijzondere vraagstukken...................................................................................... 70
Datafication en AI in FWW................................................................................. 70
Datafication.................................................................................................... 70
Algoritmisering van strafketen en FWW.........................................................71
Nuances?........................................................................................................ 73
Middels of aan rand van strafrecht aan welzijn werken: synthese en reflectie.....73
RNR en GLM....................................................................................................... 73
RNR................................................................................................................ 73
GLM................................................................................................................ 74
RNR en GLM.................................................................................................... 76
Psychiatrie en gerecht....................................................................................... 76
Wat is een psychiater?................................................................................... 76
DSM (diagnostic and statistical manual of mental disorders).........................77
Psychopathie.................................................................................................. 77
Collocatie = gedwongen opname...................................................................78
, Internering...................................................................................................... 78
Politie en psychiatrie (veiligheid en behandeling)..........................................79
Instroom......................................................................................................... 79
Fasen in het verblijf........................................................................................ 80
Risicotaxatie................................................................................................... 80
Delictanalyse.................................................................................................. 80
Focus psychiater in FPC.................................................................................. 81
Kamer voor bescherming van maatschappij (KBM)........................................81
Uitstroom........................................................................................................ 82
Synthese............................................................................................................ 82
,Introductie
Vander Laenen, F., Vander Beken, T. & Bouverne-De Bie, M. (2016). Strafrecht en
welzijnswerk. In Roose, R., Vander Laenen, F., Aertsen, I. & van Garsse, L. (Eds.).
Handboek Forensisch Welzijnswerk. Ontwikkeling, beleid, organisatie & praktijk
(pp. 3-25). Gent: Academia Press.
Leerstof (grondig, begrijpend)
Roose, R. & Bouverne-De Bie, M. (2008). Forensisch welzijnswerk: meer dan
humane detentie! Panopticon, 2, 1-5.
Kernidee begrijpen, geen (gedateerde) details studeren. Centraal staat de
vraag waarom FWW niet louter een organisatorische kwestie is + wat wordt er
bedoeld met ‘kritische functie van FWW’
“Forentisch welzijnswerk”
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…
Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Voor wie (doelgroep)?
Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)
Door wie?
Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
• Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
• Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
Categoriaal FWW (specifiek voor daders en/of slachtoffers)
• Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams
Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel
Geweld, …
,Autonoom vs. Aan justitie gebonden FWW
Autonoom van justitie georganiseerd
• Eerste lijnsaanbod voor daders, slachtoffers, hun directe omgeving
• Welzijn van de cliënt staat centraal
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van een CAW (niet allemaal:
bijvoorbeeld de Rode Antraciet)
• Voorbeelden: Diensten justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp,
dader-in-zicht, slachtoffer in beeld, teams hulpverlening aan
seksuele delinquenten
Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Welzijnswerk in nauw verband met de uitvoering van strafrechtelijke
beslissingen
• Doel: begeleiding mensen in aanraking met de strafrechtsbedeling,
re-integratie, voorkomen recidive
• Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een justitiële setting (bijv.
gevangenis) of werkt samen met juridische instanties
• Voorbeelden: psychosociale dienst gevangenis, justitiehuizen, enz
+ classeringsinstelling mensen in aanraking met justitie om recidive
voorkomen + re-integreren (Niet persee fysiek – org binnen gevang maar niet
verbonden aan gevang (sport))
Fundamentele verschillen op vlak van finaliteit
Autonoom FWW Aan justitie gebonden FWW
Uitoefening recht op Welzijnswerk onder mandaat;
maatschappelijke hulp- en werkt vnl. i.f.v. justitie
dienstverlening Divers: advies – controle –
Waarom: menswaardig leven – cf. rapportage
OCMW-wet (1976) Opdrachtgever: justitie – BiZa
‘Opdrachtgever’: de cliënt In veel gevallen ook
= kwetsbaarheid beroepsgeheim, maar niet t.o.v.
Individueel (HV) en structureel, opdrachtgever
maatschappelijk en preventief En toch ook: FWW verzoent
perspectief finaliteiten – draagt bij aan
Sociaal beleid i.f.v. voorkomen welzijn individuen en groepen
uitsluiting Illustratief: PSD
Sociale dimensie problemen zichtbaar ~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een
maken rechtsconforme, veilige, humane en
Beroepsgeheim als hulpverlener geïndividualiseerde uitvoering van
En toch: ook welzijnswerk vrijheidsbenemende straffen en
(historisch) instrumentele maatregelen met het oog op een
inpassing in economische en optimale terugkeer in de
sociale controle – gericht op maatschappij’
normalisering Opvolging en begeleiding in functie
van advies en re-integratie
,Autonoom of ingebed FWW?
https://www.vlaanderen.be/agentschap-justitie-en-handhaving/
dienstverlening/videos-enkele-taken-van-een-
justitieassistent#maatschappelijk-onderzoek: Ingebed voorbeeld
Rizome: autonoom; allerlei soorten van hulp die zich verenigen + deel van
OCMW
Derodeanraciet: (vzw binnen gevang – vooral sport binnen muren gevang;
enkel met en in gevang categoriale werking met dubbele positie binnen
beleidsvoering ‘vrijetijsbesteding moet iets opbrengen’)
“Forentisch” welzijnswerk: complexer dan “F +
WW”
1. FWW ≠ strafrechtsbedeling (SR)
o FWW kan niet zomaar ingezet worden om doelen van SR te
realiseren
o Reden:
verschillende logica’s, principes, fataliteiten,
opdrachten/opdrachtgevers
tegenstellingen:
o SR normhandhaving/ normbevestiging
o FWW realisatie van menswaardig bestaan
Spanningsvelden:
o SR: controle, info, veligheid
o FWW: vertrouwen, hulpverlining
FWW mag niet in de schaduw van de strafrechtelijke staat functioneren
2. Betekenis van ‘forensisch welzijnswerk’
o FWW = welzijnsperspectief op verhouding tss Hulpverlening
strafrecht
o Doel: Welzijnsperspectief realiseren in alle fasen van de SR-bedeling
= VOOR/TIJDENS/NA strafrechtelijke interventies
o Centrale kritische vraag:
“was deze strafrechtelijke interventie wel nodig?
SR kan zelf schade veroorzaken
FWW wijst op deze schade en problematiseert SR-interventies
3. Kritische functie van FWW
o FWW = meer dan aanbod van hulp/dienstverlening
o FWW stelt kritische vragen bij:
SR-bedeling, samenlevingsverwachtingen, constructies rond bv. dader en
slachtofferschap
Bezorgdheid om verschuiving:
Van kritische functie tav SR naar louter hulp- en dienstverlening
,De notie forensisch welzijnswerk
Forensisch welzijnswerk: term in 1980 geïntroduceerd door Panopticon,
tijdschrift voor Strafrecht, Criminologie en Forensisch Welzijnswerk
= Scharniermoment vr FWW (maatschappelijk debat komt opgang) als
kantelmoment voor notie
Eerste die hierover spreekt (discussie over): ‘edito’ met als eerst de term FWW
Edito: “Welzijnswerk koppelen aan het forensische (…) zou in
zoverre aanleiding kunnen geven tot misverstanden, dat men ten
onrechte in deze uitdrukking een aprioristische …”
Wijst op het feit dat de relatie tussen strafrecht en welzijn(swerk)
niet evident is!
Hulp en recht spanningsveld
- recht op maatschappelijke dienstverlening, welzijn als doel op zich -
emanciperend gezag t.o.v. macht
- instrumentele inzet welzijnswerk om strafrechtsbedeling te realiseren -
hulpverleningstechnieken ‘mobiliseren’
Historische ontwikkeling
Geschiedenis als achteruitspiegel in heden: van private reclassering (initiatieven
met subsidies van ov) FWW
Meyvis, W., Roose, R. & Vander Laenen, F. (2016). Van private reclassering naar
maatschappelijke dienstverlening aan justitiecliënteel. In Roose, R. et al. (red.).
Handboek Forensisch Welzijnswerk. Ontwikkeling, beleid, organisatie & praktijk
(pp. 27- 45). Gent: Academia Press.
Leerstof (grondig, begrijpend)
Ontwikkeling Private reclassering (//re-integratie)
Wet Lejeune uit 1888 (wet betreffende voorwaardelijke invrijheidstelling
en voorwaardelijke veroordeling) is aanknopingspunt voor
welzijnsinterventies in kader van strafrecht
o Sociaal verweer
Doel: geen hulpverlening, maar nieuw beheersingsinstrument (dus:
consensus!)
o 1ste vorm van participatie van sml aan strafuitvoering
Private reclassering omvat ontwikkeling van drie soorten diensten:
o Beschermingscomités (1888)
o Diensten Sociale Reïntegratie (na WOI)
o Werken der Wederaanpassing (vanaf 1922)
,Beschermingscomités (1888)
Startpunt van private reclassering
Patronage: ‘vrijwillige inzet en weldadigheid van gegoeden ten behoeve
van behoeftigen’
Organisatorisch kader/samenstelling
o 1 per gerechtelijk arrondissement (zeer verschillende werking)
o Invulling is verschillend per arrondissement (met eigen moraal om
over te brengen)
o Vrijwilligerswerk: gegoede burgers (vrouwenemancipatie)
Doelstelling/doelgroepen
Veelal omschreven als moraliserende, paternalistische, individuele
liefdadigheid:
vertaling van smlproblemen in individuele problemen
(bijv. landloperij gebrek aan moraliteit)
Burgerlijke beschavingsoffensief: introductie burgerlijk gezinsmodel
o Gezinsnormen als hoeksteen van sml overbrengen naar anderen
o Kinderbescherming (1912) en gedetineerdenzorg (celbezoek –
nazorg)
“Schaap op het goede pad houden”
Kenmerken werking
Selectiviteit in justitie cliënteel: diegenen die waardig zijn en diegenen
die onwaardig zijn
o Mensen die voor het eerst in gevangenis terecht komen
Recidivisten, beroepslandlopers, beroepsbedelaars, “zedelijk
geperverteerde misdadigers”…
o Is debat tot op vandaag: waardige en onwaardige cliënten
o Groeiende nadruk op kinderbescherming: “meest werkbaar”,
vanuit het idee dat kinderen nog “te redden zijn”
Disciplinering ter bescherming van maatschappij (sociaal verweer) staat
voorop, niet zozeer het welzijn van persoon + preventieve funtie
o Dubbele rol: helpen en controleren (stok achter de deur)
Pour Adolphe Prins, plus important encore que les visites rendues à des détenues
soigneusement sélectionnés ou que le soutien apporté après la libération, est
l’action préventive que peut exercer le patronage des milliers de personnes
charitables, s’occupant chacune de deux ou trois familles pauvres, étudient leurs
besoins, leurs habitudes, les causes de leur misère et de leurs vices, et
communiquent les résultats de cette minutieuse enquête aux pouvoirs publics
afin d’orienter les réformes nécessaires. Un vaste mouvement d’hygiène
physique et morale se serait ainsi déployé pour mener à cette mission préventive
[…] Et cette mission consiste à faire pénétrer un rayon de lumière dans les
ténèbres et les tristesses des cerveaux incultes […] montrer au malheureux
comment ils doivent entretenir leur pauvre chambre, élever, soigner leurs
enfants.”
, (geciteerd in Meyvis, Roose & Vander Laenen, 2012, p. 30)
Inhoud
Introductie.............................................................................................................. 5
“Forentisch welzijnswerk”................................................................................... 5
Autonoom vs. Aan justitie gebonden FWW..........................................................6
Fundamentele verschillen op vlak van finaliteit...............................................6
Autonoom of ingebed FWW?............................................................................ 7
“Forentisch” welzijnswerk: complexer dan “F + WW”.........................................7
De notie forensisch welzijnswerk......................................................................8
Historische ontwikkeling......................................................................................... 8
Ontwikkeling Private reclassering (//re-integratie)..............................................8
Beschermingscomités (1888)...........................................................................9
Diensten voor sociale re-integratie.................................................................11
Professionalisering van sociaal werk..............................................................11
Welzijnswerk...................................................................................................... 13
Staatshervorming 1980 als scharnierpunt!....................................................13
Evenwicht zoeken.............................................................................................. 17
Ontwikkeling van de overheidsreclassering......................................................18
Overheidsreclassering na WOI........................................................................19
Overheidsreclassering na WOII.......................................................................19
Jaren 1960-1970: groot geloof in wetenschap en in resocialisatie.................20
Jaren 70: What works? (nieuw Realisme)........................................................20
Jaren 1980...................................................................................................... 20
Jaren 1990...................................................................................................... 21
2014............................................................................................................... 22
2017............................................................................................................... 22
2018............................................................................................................... 23
2022............................................................................................................... 23
Modellen, benaderingen, werkwijzen en organisaties binnen FWW......................24
Recente ontwikkelingen en organisatie van intrapenitentiair FWW...................24
1990s............................................................................................................. 24
Strategisch Plan Hulp- en Dienstverlening aan Gedetineerden!.....................24
Evaluaties implementatie SP..........................................................................26
, Vijfjaarlijkse SP’en Voorbeeld STRAP 2020-2025............................................27
Actoren en organisaties intrapenitentiair FWW.................................................28
Hulp- en dienstverlening: actoren in de praktijk.............................................28
Ervaringen van kinderen van gedetineerde ouders........................................31
FGGZ................................................................................................................. 34
Forensische geestelijke gezondheidszorg.......................................................34
Aanbod FGGZ................................................................................................. 34
Forensische geestelijke gezondheidszorg.......................................................36
FPC.................................................................................................................... 37
Patiëntenpopulatie......................................................................................... 39
Therapeutisch assistenten/sociotherapeuten.................................................39
Afdeling.......................................................................................................... 39
Milieutherapie................................................................................................. 39
Basiskaders behandeling & risicomanagement..............................................40
Behandelingaanbod/individueel therapeuten.................................................41
Rol sociotherapie............................................................................................ 41
Spanningsvelden............................................................................................ 41
Conclusie........................................................................................................ 42
Voorbeelden organisaties autonoom (?) FWW...................................................42
Voorbeeld 1: INTER......................................................................................... 42
Voorbeeld 2: gespecialiseerde centra voor opvang en begeleiding van
slachtoffers van mensenhandel......................................................................44
Voorbeeld 3: Villa Voortman...........................................................................49
Overkoepelende kritische vragen...................................................................49
Samenwerkingsverbanden................................................................................ 50
Toegankelijkheid FWW (totstandkoming contact)..........................................50
Samenwerken: case management.................................................................50
Samenwerken: Ketenaanpak..........................................................................51
‘Multiagenccy’, ‘ketenaanpak’, ‘multidiciplinair’, kritisch bevragen...............52
Zorgcentrum na seksueel geweld (ZSG)...........................................................52
Geweld en wetenschappelijke studies............................................................52
Verdrag van de raad van Europa april 2002...................................................52
Seksueel geweld, - grensoverschrijdend gedrag, - misbruik...........................54
Holistische zorg binnen het ZSG.....................................................................54
Doorverwijzing................................................................................................ 55
Cijfers............................................................................................................. 56
, Infrastructuur................................................................................................. 56
’T Pasrel............................................................................................................. 57
Praktijk........................................................................................................... 57
Voor wie?........................................................................................................ 57
Huizen ’t Pasrel............................................................................................... 58
Visie................................................................................................................ 58
2025............................................................................................................... 58
Praktijk........................................................................................................... 58
SHW en FWW..................................................................................................... 59
hoe verhoudt SHW zich tot FWW?..................................................................60
Straathoekwerk.............................................................................................. 61
FWW en netwerken........................................................................................... 64
Forensisch welzijnswerk in brede zin..............................................................64
Netwerken...................................................................................................... 65
Nachtopvang.................................................................................................. 65
Zorgmijders en -missers in relatie tot dader- en slachtofferschap....................66
Context van casussen: Gentse nachtopvang..................................................66
Omschrijving doelgroep.................................................................................. 66
Werken rond hulpnood ipv hulpvraag.............................................................68
Conclusies / take aways................................................................................. 70
Bijzondere vraagstukken...................................................................................... 70
Datafication en AI in FWW................................................................................. 70
Datafication.................................................................................................... 70
Algoritmisering van strafketen en FWW.........................................................71
Nuances?........................................................................................................ 73
Middels of aan rand van strafrecht aan welzijn werken: synthese en reflectie.....73
RNR en GLM....................................................................................................... 73
RNR................................................................................................................ 73
GLM................................................................................................................ 74
RNR en GLM.................................................................................................... 76
Psychiatrie en gerecht....................................................................................... 76
Wat is een psychiater?................................................................................... 76
DSM (diagnostic and statistical manual of mental disorders).........................77
Psychopathie.................................................................................................. 77
Collocatie = gedwongen opname...................................................................78
, Internering...................................................................................................... 78
Politie en psychiatrie (veiligheid en behandeling)..........................................79
Instroom......................................................................................................... 79
Fasen in het verblijf........................................................................................ 80
Risicotaxatie................................................................................................... 80
Delictanalyse.................................................................................................. 80
Focus psychiater in FPC.................................................................................. 81
Kamer voor bescherming van maatschappij (KBM)........................................81
Uitstroom........................................................................................................ 82
Synthese............................................................................................................ 82
,Introductie
Vander Laenen, F., Vander Beken, T. & Bouverne-De Bie, M. (2016). Strafrecht en
welzijnswerk. In Roose, R., Vander Laenen, F., Aertsen, I. & van Garsse, L. (Eds.).
Handboek Forensisch Welzijnswerk. Ontwikkeling, beleid, organisatie & praktijk
(pp. 3-25). Gent: Academia Press.
Leerstof (grondig, begrijpend)
Roose, R. & Bouverne-De Bie, M. (2008). Forensisch welzijnswerk: meer dan
humane detentie! Panopticon, 2, 1-5.
Kernidee begrijpen, geen (gedateerde) details studeren. Centraal staat de
vraag waarom FWW niet louter een organisatorische kwestie is + wat wordt er
bedoeld met ‘kritische functie van FWW’
“Forentisch welzijnswerk”
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…
Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Voor wie (doelgroep)?
Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)
Door wie?
Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
• Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
• Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
Categoriaal FWW (specifiek voor daders en/of slachtoffers)
• Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams
Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel
Geweld, …
,Autonoom vs. Aan justitie gebonden FWW
Autonoom van justitie georganiseerd
• Eerste lijnsaanbod voor daders, slachtoffers, hun directe omgeving
• Welzijn van de cliënt staat centraal
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van een CAW (niet allemaal:
bijvoorbeeld de Rode Antraciet)
• Voorbeelden: Diensten justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp,
dader-in-zicht, slachtoffer in beeld, teams hulpverlening aan
seksuele delinquenten
Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Welzijnswerk in nauw verband met de uitvoering van strafrechtelijke
beslissingen
• Doel: begeleiding mensen in aanraking met de strafrechtsbedeling,
re-integratie, voorkomen recidive
• Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een justitiële setting (bijv.
gevangenis) of werkt samen met juridische instanties
• Voorbeelden: psychosociale dienst gevangenis, justitiehuizen, enz
+ classeringsinstelling mensen in aanraking met justitie om recidive
voorkomen + re-integreren (Niet persee fysiek – org binnen gevang maar niet
verbonden aan gevang (sport))
Fundamentele verschillen op vlak van finaliteit
Autonoom FWW Aan justitie gebonden FWW
Uitoefening recht op Welzijnswerk onder mandaat;
maatschappelijke hulp- en werkt vnl. i.f.v. justitie
dienstverlening Divers: advies – controle –
Waarom: menswaardig leven – cf. rapportage
OCMW-wet (1976) Opdrachtgever: justitie – BiZa
‘Opdrachtgever’: de cliënt In veel gevallen ook
= kwetsbaarheid beroepsgeheim, maar niet t.o.v.
Individueel (HV) en structureel, opdrachtgever
maatschappelijk en preventief En toch ook: FWW verzoent
perspectief finaliteiten – draagt bij aan
Sociaal beleid i.f.v. voorkomen welzijn individuen en groepen
uitsluiting Illustratief: PSD
Sociale dimensie problemen zichtbaar ~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een
maken rechtsconforme, veilige, humane en
Beroepsgeheim als hulpverlener geïndividualiseerde uitvoering van
En toch: ook welzijnswerk vrijheidsbenemende straffen en
(historisch) instrumentele maatregelen met het oog op een
inpassing in economische en optimale terugkeer in de
sociale controle – gericht op maatschappij’
normalisering Opvolging en begeleiding in functie
van advies en re-integratie
,Autonoom of ingebed FWW?
https://www.vlaanderen.be/agentschap-justitie-en-handhaving/
dienstverlening/videos-enkele-taken-van-een-
justitieassistent#maatschappelijk-onderzoek: Ingebed voorbeeld
Rizome: autonoom; allerlei soorten van hulp die zich verenigen + deel van
OCMW
Derodeanraciet: (vzw binnen gevang – vooral sport binnen muren gevang;
enkel met en in gevang categoriale werking met dubbele positie binnen
beleidsvoering ‘vrijetijsbesteding moet iets opbrengen’)
“Forentisch” welzijnswerk: complexer dan “F +
WW”
1. FWW ≠ strafrechtsbedeling (SR)
o FWW kan niet zomaar ingezet worden om doelen van SR te
realiseren
o Reden:
verschillende logica’s, principes, fataliteiten,
opdrachten/opdrachtgevers
tegenstellingen:
o SR normhandhaving/ normbevestiging
o FWW realisatie van menswaardig bestaan
Spanningsvelden:
o SR: controle, info, veligheid
o FWW: vertrouwen, hulpverlining
FWW mag niet in de schaduw van de strafrechtelijke staat functioneren
2. Betekenis van ‘forensisch welzijnswerk’
o FWW = welzijnsperspectief op verhouding tss Hulpverlening
strafrecht
o Doel: Welzijnsperspectief realiseren in alle fasen van de SR-bedeling
= VOOR/TIJDENS/NA strafrechtelijke interventies
o Centrale kritische vraag:
“was deze strafrechtelijke interventie wel nodig?
SR kan zelf schade veroorzaken
FWW wijst op deze schade en problematiseert SR-interventies
3. Kritische functie van FWW
o FWW = meer dan aanbod van hulp/dienstverlening
o FWW stelt kritische vragen bij:
SR-bedeling, samenlevingsverwachtingen, constructies rond bv. dader en
slachtofferschap
Bezorgdheid om verschuiving:
Van kritische functie tav SR naar louter hulp- en dienstverlening
,De notie forensisch welzijnswerk
Forensisch welzijnswerk: term in 1980 geïntroduceerd door Panopticon,
tijdschrift voor Strafrecht, Criminologie en Forensisch Welzijnswerk
= Scharniermoment vr FWW (maatschappelijk debat komt opgang) als
kantelmoment voor notie
Eerste die hierover spreekt (discussie over): ‘edito’ met als eerst de term FWW
Edito: “Welzijnswerk koppelen aan het forensische (…) zou in
zoverre aanleiding kunnen geven tot misverstanden, dat men ten
onrechte in deze uitdrukking een aprioristische …”
Wijst op het feit dat de relatie tussen strafrecht en welzijn(swerk)
niet evident is!
Hulp en recht spanningsveld
- recht op maatschappelijke dienstverlening, welzijn als doel op zich -
emanciperend gezag t.o.v. macht
- instrumentele inzet welzijnswerk om strafrechtsbedeling te realiseren -
hulpverleningstechnieken ‘mobiliseren’
Historische ontwikkeling
Geschiedenis als achteruitspiegel in heden: van private reclassering (initiatieven
met subsidies van ov) FWW
Meyvis, W., Roose, R. & Vander Laenen, F. (2016). Van private reclassering naar
maatschappelijke dienstverlening aan justitiecliënteel. In Roose, R. et al. (red.).
Handboek Forensisch Welzijnswerk. Ontwikkeling, beleid, organisatie & praktijk
(pp. 27- 45). Gent: Academia Press.
Leerstof (grondig, begrijpend)
Ontwikkeling Private reclassering (//re-integratie)
Wet Lejeune uit 1888 (wet betreffende voorwaardelijke invrijheidstelling
en voorwaardelijke veroordeling) is aanknopingspunt voor
welzijnsinterventies in kader van strafrecht
o Sociaal verweer
Doel: geen hulpverlening, maar nieuw beheersingsinstrument (dus:
consensus!)
o 1ste vorm van participatie van sml aan strafuitvoering
Private reclassering omvat ontwikkeling van drie soorten diensten:
o Beschermingscomités (1888)
o Diensten Sociale Reïntegratie (na WOI)
o Werken der Wederaanpassing (vanaf 1922)
,Beschermingscomités (1888)
Startpunt van private reclassering
Patronage: ‘vrijwillige inzet en weldadigheid van gegoeden ten behoeve
van behoeftigen’
Organisatorisch kader/samenstelling
o 1 per gerechtelijk arrondissement (zeer verschillende werking)
o Invulling is verschillend per arrondissement (met eigen moraal om
over te brengen)
o Vrijwilligerswerk: gegoede burgers (vrouwenemancipatie)
Doelstelling/doelgroepen
Veelal omschreven als moraliserende, paternalistische, individuele
liefdadigheid:
vertaling van smlproblemen in individuele problemen
(bijv. landloperij gebrek aan moraliteit)
Burgerlijke beschavingsoffensief: introductie burgerlijk gezinsmodel
o Gezinsnormen als hoeksteen van sml overbrengen naar anderen
o Kinderbescherming (1912) en gedetineerdenzorg (celbezoek –
nazorg)
“Schaap op het goede pad houden”
Kenmerken werking
Selectiviteit in justitie cliënteel: diegenen die waardig zijn en diegenen
die onwaardig zijn
o Mensen die voor het eerst in gevangenis terecht komen
Recidivisten, beroepslandlopers, beroepsbedelaars, “zedelijk
geperverteerde misdadigers”…
o Is debat tot op vandaag: waardige en onwaardige cliënten
o Groeiende nadruk op kinderbescherming: “meest werkbaar”,
vanuit het idee dat kinderen nog “te redden zijn”
Disciplinering ter bescherming van maatschappij (sociaal verweer) staat
voorop, niet zozeer het welzijn van persoon + preventieve funtie
o Dubbele rol: helpen en controleren (stok achter de deur)
Pour Adolphe Prins, plus important encore que les visites rendues à des détenues
soigneusement sélectionnés ou que le soutien apporté après la libération, est
l’action préventive que peut exercer le patronage des milliers de personnes
charitables, s’occupant chacune de deux ou trois familles pauvres, étudient leurs
besoins, leurs habitudes, les causes de leur misère et de leurs vices, et
communiquent les résultats de cette minutieuse enquête aux pouvoirs publics
afin d’orienter les réformes nécessaires. Un vaste mouvement d’hygiène
physique et morale se serait ainsi déployé pour mener à cette mission préventive
[…] Et cette mission consiste à faire pénétrer un rayon de lumière dans les
ténèbres et les tristesses des cerveaux incultes […] montrer au malheureux
comment ils doivent entretenir leur pauvre chambre, élever, soigner leurs
enfants.”
, (geciteerd in Meyvis, Roose & Vander Laenen, 2012, p. 30)
