Hedendaagse periode
Hoofdstuk 1: Bouwstenen
1.1 Globaal perspectief
1.2 Oorzakelijke verbanden
1.3 Moderniteit
Hoofdstuk 2: Revoluties
2.1 Industriële revolutie (ca. 1750)
2.2 Amerikaanse revolutie, ca. 1776-1783
2.3 Franse revolutie: politieke vertegenwoordiging
2.4 Haïtiaanse revolutie
2.4 En elders in de wereld?
Erfenissen van de revoluties
Hoofdstuk 3: Natiestaten en rijken
3.1 Natiestaten
Grenzen en staten omstreeks 1815
Wegen naar nationale onafhankelijkheid en zelfbestuur in de 19e eeuw
Integraal nationalisme
Een inkijk in de West-Europese maatschappij in de 19e eeuw
3.2 Rijken
Machtsontplooiing van Europese staten
Economische uitbuiting
De groeiende macht van het VK
Koloniale expansie in de 19e eeuw
→ Het VK (koloniale expansie door het Britse rijk in India)
→ De VS ( Koloniale expansie in een vestigingskolonie: De Verenigde Staten)
3.3 Besluit
Relatie natiestaten en rijken
Nieuwe historische tendensen
Hoofdstuk 4: Ongelijkheden
4.1 Sociale Ongelijkheid
Leefomstandigheden
Armenzorg in België
Arbeidersbewegingen
Socialisme
Socialistische partij
4.2 Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen
Eerste feministische golf
Hedendaagse periode 1
, Radicalisering
Resultaten
4.3 Verdeel- en heersstrategieën
1. Etnisch hokjesdenken in Belgisch Congo
2. Rekrutering van de Molukkers in Nederlands-Indië
4.4 Epidemisch oriëntalisme
Naar een globale aanpak van ziektes
De rol van de telegraaf
Uitbraak van de pest in India
De pokken en pest in Kaapstad
Hoe dit beleid verklaren?
World Health Organization (1948)
Epidemisch oriëntalisme vandaag
Conclusie: ongelijkheid
Hoofdstuk 5: Kennis
5.1 Lokale kennis
Case study: plantenkennis in West-Indië
5.2 Wetenschap
1) Geneeskunde: gynaecologie
1.1 Hysterie
1.2 Gevolgen: anesthesie
2) Rasdenken in de wetenschap
2.1 Criminele antropologie en Cesare Lombroso
2.2 Criminele antropologie in België: Louis Vervaeck (19-20e eeuw)
2.3 Eugenetica (goed voorplanten)
5.3 Publieke kennis
5.4 Conclusie: kennis
Hoofdstuk 6: Oorlogen
6.1 De Eerste Wereldoorlog
Aan de vooravond
“Slaapwandelaars”
Een ‘totale’ oorlog
Globaal oorlogsgeweld
Gevolgen van de Eerste Wereldoorlog
6.2 Russische revolutie
Vladimir Lenin en het leninisme
De bolsjewieken aan de macht
Economie in de jonge Sovjet-Unie
Industriële ontwikkeling van de Sovjet-Unie
Stalin en het totalitarisme
6.3 Fascisme en nazisme
De wortels van het fascisme
Freikorps en Fasci di Combattimento
Hedendaagse periode 2
, Fascisme, een definitie
Fascisme en moderniteit - een ambigue relatie
Fascisme in Italië
Hitler aan de macht in Duitsland
6.4 De Tweede Wereldoorlog
Tijdspad van de oorlog
De Holocaust
Hoofdstuk 7: Naoorlogse samenleving
7.1 Politieke spanningen
Een einde en een begin
Koude Oorlog
Invloedsferen van de grootmachten
Nieuwe internationale organisaties
De weg naar een Europese Unie
Koude Oorlog en dekolonisatie
Case 1: Indonesië
Case 2: Vietnam
Case 3: Congo en de Congocrisis
De sputterende motor van de Sovjet-Unie
Economische en politieke liberalisering (antwoord van de Sovjet-Unie)
7.2 Emancipatie
De lange “seksuele revolutie”
→ Seksuologie als hefboom
→ Studenten
→ Nalatenschap
Homoseksualiteit en activisme
Tweede feministische golf
→ Simone de Beauvoir
→ Betty Friedan
7.3 Slotbeschouwingen
Hoofdstuk 1: Bouwstenen
1.1 Globaal perspectief
→ Globale eenvormigheid
Hedendaagse periode 3
, Complexe samenlevingen
Opkomst nieuwe beroepen (advocaten, ect..), nieuwe ‘grote’ corporaties,
ect.. ontstaan grote bedrijven
Manieren van denken
Verspreiding van nieuwe ideologieën.
Hybride culturele praktijken
Zie foto waar de zevende Nizam van Hyderabad, Osman Ali Khan (1911-
1948) in zijn sherwani met juwelen poseert. Zijn jas in een hybride
kledijstuk waar het stof en de kleuren afkomstig zijn uit India maar de
manier van knopen uit Engeland komt (koloniale impact)
→ Geen homogeniteit! ↔ Eurocentrisme
Deze periode stond bekend voor het maken De hedendaagse periode wordt gekenmerkt
van veel natiestaten die hun eigen identiteit door het idee dat Europa alles ‘uitvindt’ en dat
wouden gaan creëren waarbij het dus de rest van de wereld hierop zou gaan
belangrijk was om verschillend te zijn van reageren. Dit was in realiteit deels zo, maar
anderen. Hierdoor is er geen sprake van andere landen zoals Japan en China zouden
homogeniteit overeen de hele wereld. deze Europese invloed niet ‘accepteren’
→ Macro/micro – geen nevenschikking
In de wereldgeschiedenis zie je zowel:
Macroniveau: grote structuren zoals staten, koloniale rijken, economieën.
Microniveau: lokale culturen, individuen, dagelijks leven.
❗Maar deze niveaus zijn niet gelijkwaardig (geen nevenschikking).
De macrostructuren domineren vaak het micro (bijv. koloniale machten bepalen economie en
politiek).
Toch is het micro niet passief: lokale mensen passen zich aan of verzetten zich, vaak op creatieve
manieren.
→ Bijvoorbeeld: hybride kleding die Europese en lokale invloeden combineert.
De relatie tussen globaal en lokaal is asymmetrisch: macht ligt vooral bij het globale, maar het lokale
reageert actief – niet simpelweg door overname, maar door aanpassing of verzet.
Hedendaagse periode 4
, 1.2 Oorzakelijke verbanden
→ Is de economie dé kracht van verandering? (zoals Hobsbawm stelt)
Hobsbown, The Age of Capital (1975) – dubbele revolutie-these, stelt dat de "dubbele revolutie" – de
Industriële Revolutie én de Franse Revolutie – samen de moderne wereld hebben gevormd.
Volgens hem was de economie (met name de industriële veranderingen) dé drijvende kracht
achter maatschappelijke en politieke veranderingen in de 19e eeuw.
De opkomst van fabrieken, zoals wapenindustrie, liet zien hoe snel en diepgaand deze
economische veranderingen waren.
Maar: sommige historici wijzen op het belang van chronologie (tijdslijn) en continuïteit: niet alles
veranderde ineens, en niet alles kwam door economische factoren. Andere elementen zoals politiek,
ideeën (zoals nationalisme), religie en cultuur speelden ook een rol.
→ Beter gezegd: economie als één kracht van verandering
De Industriële Revolutie was zonder twijfel zeer ingrijpend:
Veranderingen in productie, handel, arbeid, steden en koloniale uitbuiting.
Nieuwe vormen van kapitalisme, globalisering en massaconsumptie.
Maar het was niet de enige factor. Andere krachten (zoals ideologie, macht, politiek) werkten samen
met de economie.
Zelfs in de discours (de manier waarop mensen over de wereld spraken en dachten) zie je economische
veranderingen terug: bijv. in consumptiegewoontes, reclame, en burgerschap.
1.3 Moderniteit
→ Het tijdperk van moderniteit?
Perceptie, hoe zien we modernisering? De inwoners van de 19de eeuw
hadden wellicht het idee dat ze in
Gaat het gepaard met medicalisering, secularisering,
een moderne samenleving
ect… ?
leefden, vroegere periodes zoals
Zou voor het einde van de Ancien Regime hebben de renaissance hadden ook een
gezorgd golf van moderniteit maar de
Snelheid en schaal van veranderingen, was verschillend renaissance wordt in het
van regio tot regio algemeen gezien als de
reconstructie van de klassieke
Waar?
oudheid. De 19de eeuw was in
Hedendaagse periode 5
, Overal ter wereld, op andere momenten maar overal vergelijking met de renaissance
was het gevoel van moderniteit wel herkenbaar heel anders omdat er nieuwe
transport en communicatie
Wordt vaak geassocieerd met Europese en Noord-
systemen ontstonden, nieuwe
Amerikaanse samenlevingen
bestuursvormen, ect…
Hoofdstuk 2: Revoluties
2.1 Industriële revolutie (ca. 1750)
→ Technologische ontwikkelingen die het mogelijk maakten om sneller en goedkoper te produceren
Spinning Jenny Stoommachine
→ Handspinmolen die het mogelijk maakte → Maakte het mogelijk om motorisch te
om 16 draden in 1 keer te spinnen (hogere produceren i.p.v. met de hand (sneller en meer)
productiviteit)
→ Systemen van management en controle
Grondstoffen, konden sneller gemijnd worden Arbeid nam een andere draai, van ambachten
naar arbeiders aan machines, ect…
Transport
Afzetmarkten
→ Obstakels in andere delen van de wereld (waar en wanneer?)
Koloniale machtsstructuren, maakten het onmogelijk voor de kolonies om voordelen te halen uit de
industrialisatie die plaats vond in bv: Het Verenigd Koninkrijk
Vrijhandel: Ottomaanse rijk
Vrijhandel in het Ottomaanse Rijk betekende dat
Europese handelaren (HVK) speciale rechten kregen,
zoals lage belastingen en juridische bescherming. Dit
gaf hen voordeel en verzwakte de Ottomaanse
economie. Dit maakte Het Verenigd Koninkrijk
economisch en kapitaal gezien sterker!
Ontstaat ook in een periode waarin denkers zoals Adam
Smith pleiten voor een vrije markt met een zo beperkt
Hedendaagse periode 6
, mogelijke overheidsrol (liberalisme)
Financiële obstakels: China Japan als uitzondering
Heeft financiële obstakels zoals hoge schulden, Zij slagen erin om vroeger en
een vertragende economie, een vastgoedcrisis, sneller te industrialiseren (gunstige
en beperkte buitenlandse investeringen door handelsregime) omdat ze meer
strikte regelgeving en geopolitieke spanningen. geschoolde arbeiders hadden en
Dit zorgde ervoor dat China trager ging gaan zich dus op die manier konden
industrialiseren onderscheiden van anderen
→ Koloniale overheersing (globale wortels)
Inkomsten uit kolonies
Import van voedsel en introductie nieuwe gewassen (calorierijke dieet)
Oorlogsvoering tussen Europese machten (FR-SP) neemt een andere positie, nieuwe oorlogsmateriaal
dus ook meer fabrieken die openen om te voldoen aan de grotere vraag.
→ Nijverheidsrevoluties voorafgaand aan industrialisatie
Op microniveau nemen veel revoluties plaats, deze gaan stilletjes aan de consumentenpatronen
veranderen overheen de hele wereld!
Ontstaan van de consumentvoorbeeld samoerai-zwaard
→ Grote vraag naar de samoerai-zwaard die voor status stond waardoor daar veel vraag naar kwam +
internationale handel waardoor elders dan Azië (globale markt) ook samoerai-zwaarden verkocht
worden
→ Competitieve voordelen (waarom Engeland)
Ongebruikte hulpbronnen Kapitaal voor industriële investeringen (veel onafhankelijke
en steenkoolafzettingen financiële instellingen, wie wou investeren kon terecht bij
(vruchtbare grond) verschillende banken ect…)
Weinig geschoolde Stabiele eigendomsrechten waardoor burgers sneller gemotiveerd
arbeiders tegenover werden om te investeren
andere landen zoals Japan
Snel groeiende stedelijke bevolking
en India
Hedendaagse periode 7
, → Globale economische verhoudingen (reikwijdte en belang)
Groot-Brittannië en India Industrialisatie: Engeland (eind 18e eeuw),
België (ca. 1830), Ruhrgebied en Frankrijk
Kolonies gaan een sleutelrol spelen in de rol
(ca. 1850) VS (eind 19e eeuw) – 1896 Ford
van de industrialisatie, deels worden ze een
afzetmarkt voor de afgewerkte producten en Relatie eigendom en management, familiale
langs de andere kant worden daar vele systemen maakten dit makkelijker en
grondstoffen gehaald handiger!
Verstedelijking en industrialisatie aan België verstedelijking midden 19e eeuw,
verschillende snelheden Kaapstad eind 19e eeuw
2.2 Amerikaanse revolutie, ca. 1776-1783
→ Amerikanen waren niet tevreden met de Britse kroon, ze voelden zich niet gepresenteerd en dit speelde
een grote rol in het ontstaan van de onafhankelijkheidsbeweging!
1765: “No taxation without 1775-1783 Militaire confrontatie tussen 13 kolonies
representation”, de Britten voerden en Britse kroon
belastingen in op de Amerikaanse
1779: Sloten Spanje en Frankrijk zich aan bij de
kolonisten, maar de kolonisten hadden
oorlog tegen Groot-Brittannië, deze steun was
geen zetels in het Britse parlement
militair doorslaggevend: zonder deze hulp hadden
1776: onafhankelijkheidsverklaring de Amerikanen waarschijnlijk niet gewonnen.
waar de basis van de VS werd gelegd!
1788 Grondwet werd geschreven met George
Washington als eerste president
→ Declaration of Independence
‘We hold these truths to be self- He [George III] has waged cruel war against human nature
evident, that all men are created itself, violating its most sacred rights of life & liberty in the
equal, that they are endowed by persons of a distant people who never offended him,
their Creator with certain captivating & carrying them into slavery in another
Hedendaagse periode 8
, unalienable Rights, that among hemisphere or to incur miserable death in their
these are Life, Liberty and the transportation thither.
pursuit of Happiness.’
Hypocrisie – Hoewel Jefferson slavernij veroordeelde,
Dit is heel controversieel was hij zelf een slaafhouder, net als veel andere
wetend dat de schrijvers ondertekenaars van de verklaring.
(1/3) van de Declaration of
Verantwoordelijkheid – De passage geeft de Britse
independence zelf in hun
koning de schuld van slavernij, terwijl de Amerikaanse
bezit slaven hadden die dus
kolonisten zelf actief profiteerden van de trans-
onvrij waren, ‘all men are
Atlantische slavenhandel.
created equal’ zijn dus holle
woorden!
→ Impact
Veranderingen in Britse imperiale beleid (verzwakking)
Frankrijk in de ban van de Amerikaanse revolutie
2.3 Franse revolutie: politieke vertegenwoordiging
→ Standenmaatschappij → Politieke vertegenwoordiging via Staten
Aristocraten, hadden veel privileges die ze Provinciale raden
wouden beschermen!
Koninklijk absolutisme, koning stond aan het
Geestelijken hoofd en verwachtte van al haar inwoners
gehoorzaamheid en mocht dus over alles en
3e stand (ongeveer 95% van de bevolking)
alles alleen beslissen (koning > wet)
→ Spanningen die uiteindelijk zullen leiden tot de Franse Revolutie:
Oppositie tegen nieuwe belastingen die werden opgelegd omdat het staatskas leeg was
Staten-generaal: 1788 – 1789 werd bij elkaar opgeroepen om de spanningen te beslissen
De periode voor de laatste Staten-generaal zal zeer chaotisch zijn, er zullen veel vragen spoken bij de
bevolking en bij de media! Er komen verschillende vragen naar boven naar de stemrechten, ect…
Na de samenkomst van de Staten-generaal wordt weinig beslist maar wordt het Nationale
vergadering wel opgericht waarbij de 3de stand vertegenwoordigt zou worden, dit wordt door de
twee hogere standen geaccepteerd en deze zal uiteindelijk de standen vergadering vervangen!
→ Verklaring van de rechten van de mens en de burger (1789) → wat wordt er beslist?
Hedendaagse periode 9
, Afschaffing van privileges → Art 11: “De vrije uitwisseling van gedachten en meningen is een van
de meest kostbare rechten van de mens; iedere burger kan dus vrijelijk
Volkssoevereiniteit
spreken, schrijven en drukken, behoudens en bij de wet omschreven
Vrijheden en rechten gevallen, waarin hij van deze vrijheid misbruik maakt.”
→ Chronologie
Jaar Gebeurtenis Uitleg
Verklaring van de rechten Belangrijk revolutionair document met ideeën over vrijheid,
1789
van de mens en de burger gelijkheid en broederschap. Einde van het absolutisme in theorie.
Frankrijk werd een constitutionele monarchie: de macht van de
1791 Nieuwe grondwet
koning werd beperkt.
Onder leiding van Maximilien Robespierre: veel tegenstanders van
Schrikbewind (La
1792–1794 de revolutie werden geëxecuteerd (guillotine), o.a. aristocraten en
Terreur)
priesters.
Executie van Lodewijk Symbool van het einde van de monarchie. Koning werd onthoofd
1793
XVI en Marie-Antoinette wegens "verraad tegen het volk".
Periode van instabiele regering door een groep bestuurders. Geen
1795–1799 Directoire
koning, maar ook geen echte democratie.
Pleegde een staatsgreep in 1799. Riep zichzelf later uit tot keizer.
1799–1814/1815 Napoleon Bonaparte Eindigde de revolutie, maar behield veel ideeën zoals de Code
Napoléon (wetboek met gelijkheidsprincipes).
2.4 Haïtiaanse revolutie
Hedendaagse periode 10
Hoofdstuk 1: Bouwstenen
1.1 Globaal perspectief
1.2 Oorzakelijke verbanden
1.3 Moderniteit
Hoofdstuk 2: Revoluties
2.1 Industriële revolutie (ca. 1750)
2.2 Amerikaanse revolutie, ca. 1776-1783
2.3 Franse revolutie: politieke vertegenwoordiging
2.4 Haïtiaanse revolutie
2.4 En elders in de wereld?
Erfenissen van de revoluties
Hoofdstuk 3: Natiestaten en rijken
3.1 Natiestaten
Grenzen en staten omstreeks 1815
Wegen naar nationale onafhankelijkheid en zelfbestuur in de 19e eeuw
Integraal nationalisme
Een inkijk in de West-Europese maatschappij in de 19e eeuw
3.2 Rijken
Machtsontplooiing van Europese staten
Economische uitbuiting
De groeiende macht van het VK
Koloniale expansie in de 19e eeuw
→ Het VK (koloniale expansie door het Britse rijk in India)
→ De VS ( Koloniale expansie in een vestigingskolonie: De Verenigde Staten)
3.3 Besluit
Relatie natiestaten en rijken
Nieuwe historische tendensen
Hoofdstuk 4: Ongelijkheden
4.1 Sociale Ongelijkheid
Leefomstandigheden
Armenzorg in België
Arbeidersbewegingen
Socialisme
Socialistische partij
4.2 Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen
Eerste feministische golf
Hedendaagse periode 1
, Radicalisering
Resultaten
4.3 Verdeel- en heersstrategieën
1. Etnisch hokjesdenken in Belgisch Congo
2. Rekrutering van de Molukkers in Nederlands-Indië
4.4 Epidemisch oriëntalisme
Naar een globale aanpak van ziektes
De rol van de telegraaf
Uitbraak van de pest in India
De pokken en pest in Kaapstad
Hoe dit beleid verklaren?
World Health Organization (1948)
Epidemisch oriëntalisme vandaag
Conclusie: ongelijkheid
Hoofdstuk 5: Kennis
5.1 Lokale kennis
Case study: plantenkennis in West-Indië
5.2 Wetenschap
1) Geneeskunde: gynaecologie
1.1 Hysterie
1.2 Gevolgen: anesthesie
2) Rasdenken in de wetenschap
2.1 Criminele antropologie en Cesare Lombroso
2.2 Criminele antropologie in België: Louis Vervaeck (19-20e eeuw)
2.3 Eugenetica (goed voorplanten)
5.3 Publieke kennis
5.4 Conclusie: kennis
Hoofdstuk 6: Oorlogen
6.1 De Eerste Wereldoorlog
Aan de vooravond
“Slaapwandelaars”
Een ‘totale’ oorlog
Globaal oorlogsgeweld
Gevolgen van de Eerste Wereldoorlog
6.2 Russische revolutie
Vladimir Lenin en het leninisme
De bolsjewieken aan de macht
Economie in de jonge Sovjet-Unie
Industriële ontwikkeling van de Sovjet-Unie
Stalin en het totalitarisme
6.3 Fascisme en nazisme
De wortels van het fascisme
Freikorps en Fasci di Combattimento
Hedendaagse periode 2
, Fascisme, een definitie
Fascisme en moderniteit - een ambigue relatie
Fascisme in Italië
Hitler aan de macht in Duitsland
6.4 De Tweede Wereldoorlog
Tijdspad van de oorlog
De Holocaust
Hoofdstuk 7: Naoorlogse samenleving
7.1 Politieke spanningen
Een einde en een begin
Koude Oorlog
Invloedsferen van de grootmachten
Nieuwe internationale organisaties
De weg naar een Europese Unie
Koude Oorlog en dekolonisatie
Case 1: Indonesië
Case 2: Vietnam
Case 3: Congo en de Congocrisis
De sputterende motor van de Sovjet-Unie
Economische en politieke liberalisering (antwoord van de Sovjet-Unie)
7.2 Emancipatie
De lange “seksuele revolutie”
→ Seksuologie als hefboom
→ Studenten
→ Nalatenschap
Homoseksualiteit en activisme
Tweede feministische golf
→ Simone de Beauvoir
→ Betty Friedan
7.3 Slotbeschouwingen
Hoofdstuk 1: Bouwstenen
1.1 Globaal perspectief
→ Globale eenvormigheid
Hedendaagse periode 3
, Complexe samenlevingen
Opkomst nieuwe beroepen (advocaten, ect..), nieuwe ‘grote’ corporaties,
ect.. ontstaan grote bedrijven
Manieren van denken
Verspreiding van nieuwe ideologieën.
Hybride culturele praktijken
Zie foto waar de zevende Nizam van Hyderabad, Osman Ali Khan (1911-
1948) in zijn sherwani met juwelen poseert. Zijn jas in een hybride
kledijstuk waar het stof en de kleuren afkomstig zijn uit India maar de
manier van knopen uit Engeland komt (koloniale impact)
→ Geen homogeniteit! ↔ Eurocentrisme
Deze periode stond bekend voor het maken De hedendaagse periode wordt gekenmerkt
van veel natiestaten die hun eigen identiteit door het idee dat Europa alles ‘uitvindt’ en dat
wouden gaan creëren waarbij het dus de rest van de wereld hierop zou gaan
belangrijk was om verschillend te zijn van reageren. Dit was in realiteit deels zo, maar
anderen. Hierdoor is er geen sprake van andere landen zoals Japan en China zouden
homogeniteit overeen de hele wereld. deze Europese invloed niet ‘accepteren’
→ Macro/micro – geen nevenschikking
In de wereldgeschiedenis zie je zowel:
Macroniveau: grote structuren zoals staten, koloniale rijken, economieën.
Microniveau: lokale culturen, individuen, dagelijks leven.
❗Maar deze niveaus zijn niet gelijkwaardig (geen nevenschikking).
De macrostructuren domineren vaak het micro (bijv. koloniale machten bepalen economie en
politiek).
Toch is het micro niet passief: lokale mensen passen zich aan of verzetten zich, vaak op creatieve
manieren.
→ Bijvoorbeeld: hybride kleding die Europese en lokale invloeden combineert.
De relatie tussen globaal en lokaal is asymmetrisch: macht ligt vooral bij het globale, maar het lokale
reageert actief – niet simpelweg door overname, maar door aanpassing of verzet.
Hedendaagse periode 4
, 1.2 Oorzakelijke verbanden
→ Is de economie dé kracht van verandering? (zoals Hobsbawm stelt)
Hobsbown, The Age of Capital (1975) – dubbele revolutie-these, stelt dat de "dubbele revolutie" – de
Industriële Revolutie én de Franse Revolutie – samen de moderne wereld hebben gevormd.
Volgens hem was de economie (met name de industriële veranderingen) dé drijvende kracht
achter maatschappelijke en politieke veranderingen in de 19e eeuw.
De opkomst van fabrieken, zoals wapenindustrie, liet zien hoe snel en diepgaand deze
economische veranderingen waren.
Maar: sommige historici wijzen op het belang van chronologie (tijdslijn) en continuïteit: niet alles
veranderde ineens, en niet alles kwam door economische factoren. Andere elementen zoals politiek,
ideeën (zoals nationalisme), religie en cultuur speelden ook een rol.
→ Beter gezegd: economie als één kracht van verandering
De Industriële Revolutie was zonder twijfel zeer ingrijpend:
Veranderingen in productie, handel, arbeid, steden en koloniale uitbuiting.
Nieuwe vormen van kapitalisme, globalisering en massaconsumptie.
Maar het was niet de enige factor. Andere krachten (zoals ideologie, macht, politiek) werkten samen
met de economie.
Zelfs in de discours (de manier waarop mensen over de wereld spraken en dachten) zie je economische
veranderingen terug: bijv. in consumptiegewoontes, reclame, en burgerschap.
1.3 Moderniteit
→ Het tijdperk van moderniteit?
Perceptie, hoe zien we modernisering? De inwoners van de 19de eeuw
hadden wellicht het idee dat ze in
Gaat het gepaard met medicalisering, secularisering,
een moderne samenleving
ect… ?
leefden, vroegere periodes zoals
Zou voor het einde van de Ancien Regime hebben de renaissance hadden ook een
gezorgd golf van moderniteit maar de
Snelheid en schaal van veranderingen, was verschillend renaissance wordt in het
van regio tot regio algemeen gezien als de
reconstructie van de klassieke
Waar?
oudheid. De 19de eeuw was in
Hedendaagse periode 5
, Overal ter wereld, op andere momenten maar overal vergelijking met de renaissance
was het gevoel van moderniteit wel herkenbaar heel anders omdat er nieuwe
transport en communicatie
Wordt vaak geassocieerd met Europese en Noord-
systemen ontstonden, nieuwe
Amerikaanse samenlevingen
bestuursvormen, ect…
Hoofdstuk 2: Revoluties
2.1 Industriële revolutie (ca. 1750)
→ Technologische ontwikkelingen die het mogelijk maakten om sneller en goedkoper te produceren
Spinning Jenny Stoommachine
→ Handspinmolen die het mogelijk maakte → Maakte het mogelijk om motorisch te
om 16 draden in 1 keer te spinnen (hogere produceren i.p.v. met de hand (sneller en meer)
productiviteit)
→ Systemen van management en controle
Grondstoffen, konden sneller gemijnd worden Arbeid nam een andere draai, van ambachten
naar arbeiders aan machines, ect…
Transport
Afzetmarkten
→ Obstakels in andere delen van de wereld (waar en wanneer?)
Koloniale machtsstructuren, maakten het onmogelijk voor de kolonies om voordelen te halen uit de
industrialisatie die plaats vond in bv: Het Verenigd Koninkrijk
Vrijhandel: Ottomaanse rijk
Vrijhandel in het Ottomaanse Rijk betekende dat
Europese handelaren (HVK) speciale rechten kregen,
zoals lage belastingen en juridische bescherming. Dit
gaf hen voordeel en verzwakte de Ottomaanse
economie. Dit maakte Het Verenigd Koninkrijk
economisch en kapitaal gezien sterker!
Ontstaat ook in een periode waarin denkers zoals Adam
Smith pleiten voor een vrije markt met een zo beperkt
Hedendaagse periode 6
, mogelijke overheidsrol (liberalisme)
Financiële obstakels: China Japan als uitzondering
Heeft financiële obstakels zoals hoge schulden, Zij slagen erin om vroeger en
een vertragende economie, een vastgoedcrisis, sneller te industrialiseren (gunstige
en beperkte buitenlandse investeringen door handelsregime) omdat ze meer
strikte regelgeving en geopolitieke spanningen. geschoolde arbeiders hadden en
Dit zorgde ervoor dat China trager ging gaan zich dus op die manier konden
industrialiseren onderscheiden van anderen
→ Koloniale overheersing (globale wortels)
Inkomsten uit kolonies
Import van voedsel en introductie nieuwe gewassen (calorierijke dieet)
Oorlogsvoering tussen Europese machten (FR-SP) neemt een andere positie, nieuwe oorlogsmateriaal
dus ook meer fabrieken die openen om te voldoen aan de grotere vraag.
→ Nijverheidsrevoluties voorafgaand aan industrialisatie
Op microniveau nemen veel revoluties plaats, deze gaan stilletjes aan de consumentenpatronen
veranderen overheen de hele wereld!
Ontstaan van de consumentvoorbeeld samoerai-zwaard
→ Grote vraag naar de samoerai-zwaard die voor status stond waardoor daar veel vraag naar kwam +
internationale handel waardoor elders dan Azië (globale markt) ook samoerai-zwaarden verkocht
worden
→ Competitieve voordelen (waarom Engeland)
Ongebruikte hulpbronnen Kapitaal voor industriële investeringen (veel onafhankelijke
en steenkoolafzettingen financiële instellingen, wie wou investeren kon terecht bij
(vruchtbare grond) verschillende banken ect…)
Weinig geschoolde Stabiele eigendomsrechten waardoor burgers sneller gemotiveerd
arbeiders tegenover werden om te investeren
andere landen zoals Japan
Snel groeiende stedelijke bevolking
en India
Hedendaagse periode 7
, → Globale economische verhoudingen (reikwijdte en belang)
Groot-Brittannië en India Industrialisatie: Engeland (eind 18e eeuw),
België (ca. 1830), Ruhrgebied en Frankrijk
Kolonies gaan een sleutelrol spelen in de rol
(ca. 1850) VS (eind 19e eeuw) – 1896 Ford
van de industrialisatie, deels worden ze een
afzetmarkt voor de afgewerkte producten en Relatie eigendom en management, familiale
langs de andere kant worden daar vele systemen maakten dit makkelijker en
grondstoffen gehaald handiger!
Verstedelijking en industrialisatie aan België verstedelijking midden 19e eeuw,
verschillende snelheden Kaapstad eind 19e eeuw
2.2 Amerikaanse revolutie, ca. 1776-1783
→ Amerikanen waren niet tevreden met de Britse kroon, ze voelden zich niet gepresenteerd en dit speelde
een grote rol in het ontstaan van de onafhankelijkheidsbeweging!
1765: “No taxation without 1775-1783 Militaire confrontatie tussen 13 kolonies
representation”, de Britten voerden en Britse kroon
belastingen in op de Amerikaanse
1779: Sloten Spanje en Frankrijk zich aan bij de
kolonisten, maar de kolonisten hadden
oorlog tegen Groot-Brittannië, deze steun was
geen zetels in het Britse parlement
militair doorslaggevend: zonder deze hulp hadden
1776: onafhankelijkheidsverklaring de Amerikanen waarschijnlijk niet gewonnen.
waar de basis van de VS werd gelegd!
1788 Grondwet werd geschreven met George
Washington als eerste president
→ Declaration of Independence
‘We hold these truths to be self- He [George III] has waged cruel war against human nature
evident, that all men are created itself, violating its most sacred rights of life & liberty in the
equal, that they are endowed by persons of a distant people who never offended him,
their Creator with certain captivating & carrying them into slavery in another
Hedendaagse periode 8
, unalienable Rights, that among hemisphere or to incur miserable death in their
these are Life, Liberty and the transportation thither.
pursuit of Happiness.’
Hypocrisie – Hoewel Jefferson slavernij veroordeelde,
Dit is heel controversieel was hij zelf een slaafhouder, net als veel andere
wetend dat de schrijvers ondertekenaars van de verklaring.
(1/3) van de Declaration of
Verantwoordelijkheid – De passage geeft de Britse
independence zelf in hun
koning de schuld van slavernij, terwijl de Amerikaanse
bezit slaven hadden die dus
kolonisten zelf actief profiteerden van de trans-
onvrij waren, ‘all men are
Atlantische slavenhandel.
created equal’ zijn dus holle
woorden!
→ Impact
Veranderingen in Britse imperiale beleid (verzwakking)
Frankrijk in de ban van de Amerikaanse revolutie
2.3 Franse revolutie: politieke vertegenwoordiging
→ Standenmaatschappij → Politieke vertegenwoordiging via Staten
Aristocraten, hadden veel privileges die ze Provinciale raden
wouden beschermen!
Koninklijk absolutisme, koning stond aan het
Geestelijken hoofd en verwachtte van al haar inwoners
gehoorzaamheid en mocht dus over alles en
3e stand (ongeveer 95% van de bevolking)
alles alleen beslissen (koning > wet)
→ Spanningen die uiteindelijk zullen leiden tot de Franse Revolutie:
Oppositie tegen nieuwe belastingen die werden opgelegd omdat het staatskas leeg was
Staten-generaal: 1788 – 1789 werd bij elkaar opgeroepen om de spanningen te beslissen
De periode voor de laatste Staten-generaal zal zeer chaotisch zijn, er zullen veel vragen spoken bij de
bevolking en bij de media! Er komen verschillende vragen naar boven naar de stemrechten, ect…
Na de samenkomst van de Staten-generaal wordt weinig beslist maar wordt het Nationale
vergadering wel opgericht waarbij de 3de stand vertegenwoordigt zou worden, dit wordt door de
twee hogere standen geaccepteerd en deze zal uiteindelijk de standen vergadering vervangen!
→ Verklaring van de rechten van de mens en de burger (1789) → wat wordt er beslist?
Hedendaagse periode 9
, Afschaffing van privileges → Art 11: “De vrije uitwisseling van gedachten en meningen is een van
de meest kostbare rechten van de mens; iedere burger kan dus vrijelijk
Volkssoevereiniteit
spreken, schrijven en drukken, behoudens en bij de wet omschreven
Vrijheden en rechten gevallen, waarin hij van deze vrijheid misbruik maakt.”
→ Chronologie
Jaar Gebeurtenis Uitleg
Verklaring van de rechten Belangrijk revolutionair document met ideeën over vrijheid,
1789
van de mens en de burger gelijkheid en broederschap. Einde van het absolutisme in theorie.
Frankrijk werd een constitutionele monarchie: de macht van de
1791 Nieuwe grondwet
koning werd beperkt.
Onder leiding van Maximilien Robespierre: veel tegenstanders van
Schrikbewind (La
1792–1794 de revolutie werden geëxecuteerd (guillotine), o.a. aristocraten en
Terreur)
priesters.
Executie van Lodewijk Symbool van het einde van de monarchie. Koning werd onthoofd
1793
XVI en Marie-Antoinette wegens "verraad tegen het volk".
Periode van instabiele regering door een groep bestuurders. Geen
1795–1799 Directoire
koning, maar ook geen echte democratie.
Pleegde een staatsgreep in 1799. Riep zichzelf later uit tot keizer.
1799–1814/1815 Napoleon Bonaparte Eindigde de revolutie, maar behield veel ideeën zoals de Code
Napoléon (wetboek met gelijkheidsprincipes).
2.4 Haïtiaanse revolutie
Hedendaagse periode 10
