P0W97A THEMA’S UIT DE ORTHOPEDAGOGIEK:
HANDICAP EN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Doelstellingen
• wetenschappelijk onderbouwde visies en werkmodellen binnen de orthopedagogische hulpverlening aan
personen met een beperking k toepassen naar aanleiding van diverse vraagstellingen
• onderzoeksliteratuur betreffende het vakgebied k interpreteren, beoordelen en vertalen nr de
handelingspraktijk
• een kritische en persoonlijke attitude aannemen tav specifieke vraagstellingen inzake mensen met beperking
• orthopedagogische interventies kunnen uitvoeren tav personen met een beperking of hun omgeving
DIDACTISCH TEAM
• Bea Maes, Ilse Noens, Evy Meys
INHOUD
• Module 1. Gedrags- en psychische problemen bij personen met een VB en/of ASS (Bea Maes)
o Kader voor brede beeldvorming (eerste les)
o Begeleiding- en behandelingsstrategieën
o Oefeningen en casuïstiek
• Module 2. Sociale inclusie (Evy Meys)
o Bevorderen van sociale relaties en netwerken
o Methodisch werken aan sociale inclusie
o Aansluitend bij dit thema: praktijkopdracht – toelichting door Evy Meys
• Module 3. Autisme en neurodiversiteit (Ilse Noens)
o Autisme als uitdrukking van neurodiversiteit
o Autisme: diagnostiek en interventies
o Ondersteunende communicatie
• Module 4. Specifieke werkvormen en thema’s doorheen de levensloop
o Ouder wordende personen met een verstandelijke beperking
o Personen met ernstige meervoudige beperkingen
o Seksualiteit bij personen met een beperking
o Ouders met een licht verstandelijke beperking
AANPAK
• Live college – planning zie studiewijzer – nog enkele data te bepalen
o De sessies worden opgenomen en op Toledo geplaatst (m.u.v. vertrouwelijk casusmateriaal)
STUDIEMATERIAAL
• Slides en opnames op Toledo
• Teksten (worden wekelijks ter beschikking gesteld via Toledo)
• Op het einde van het semester zal een overzicht van het studiemateriaal op toledo geplaatst worden.
EVALUATIE
• Opdracht op 5 punten
• Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding op 15 punten in Juni ➔Open boek examen: sociale inclusie ook!!!
o 3 kwartier voorbereiden, normaal 2 grote vragen
• Geslaagd zijn op beide onderdelen – indien geslaagd voor opdracht zijn punten wel overdraagbaar naar volgende
zittijd
• Begripsvragen rond visies (neurodivergentie), concepten (vgl, toepassen, …), modellen,…
• Toepassingsvragen ahv casus (casus rond probleemgedrag, communicatie, seksualiteitsvragen,…)
• Analyse of synthesevragen: concepten/modellen/visies vgl met elkaar
• Kritische reflectievragen: wat is eigen standpunt vr bepaald thema en wat is argumentatie daarvoor
1
,2
,INHOUDSTAFEL HANDICAP EN ONTWSTOORNISSEN
module 1: Analyse en aanpak van probleemgedrag bij mensen met verstandelijke en meervoudige beperkingen
.............................................................................................................................................................. 11
situering en visie .................................................................................................................................. 11
probleemgedrag / challenging behavior Embregts et al., 2019; Emerson, 1995 ...................................... 11
visie ................................................................................................................................................. 12
1. probleemgedrag is betekenisvol gedrag ................................................................................................... 12
2. probleemgedrag is interactioneel ............................................................................................................ 12
3. probleemgedrag heeft een nefaste impact op levenskwaliteit .................................................................. 13
4. focus op krachten in essentieel !!!!........................................................................................................... 13
5. een systematische en multifactoriële benadering is nodig..................................................................... 13
analysekader (zie tekst HL embrechts als leiddraad in omgang met pmb) + casus .................................... 13
stap 1: herkenning en definiëring van probleemgedrag (Embregts et al., 2019) ...................................... 14
stap 2: leren van de voorgeschiedenis ................................................................................................ 14
stap 3: analyse van factoren die verband houden met probleemgedrag Bron: Došen et al., 2008 ............ 14
1) probleemgedrag beschrijven .................................................................................................................... 15
2) psychiatrische stoornissen: ...................................................................................................................... 15
3) diagnostiek .............................................................................................................................................. 16
4) ontwikkelingsfactoren .............................................................................................................................. 18
→belang van ontwikkelingsprofiel (versch redenen): ........................................................................................ 19
5) biologische en medische factoren ............................................................................................................ 20
6) psychologische factoren .......................................................................................................................... 21
verhoogde kwetsbaarheid voor stress - Schuengel & Janssen (2005):................................................................ 21
7) omgevings (sociale) factoren .................................................................................................................... 21
A) kenmerken van de leefsituatie .............................................................................................................. 22
B) kenmerken van begeleiders .................................................................................................................. 22
C) impact van opvoeding .......................................................................................................................... 23
8) condities .................................................................................................................................................. 24
Mogelijke bekrachtigers van probleemgedrag ................................................................................................... 24
Functionele gedragsanalyse ............................................................................................................................ 24
casus mara ......................................................................................................................................................... 26
stap 4: analyse omzetten naar interventies ......................................................................................... 27
1- Medicatie ................................................................................................................................................. 28
2- Inwerken op antecedenten en gevolgen van probleemgedrag .................................................................... 28
3- Individugerichte interventies..................................................................................................................... 28
4- Aanpassen van de leefomgeving ............................................................................................................... 30
5- Interventies gericht op ouders .................................................................................................................. 30
6- Interventies gericht op begeleiders ........................................................................................................... 31
3
, →Effectiviteit interventies .................................................................................................................................. 32
casus Mara .......................................................................................................................................... 32
casus Carla ......................................................................................................................................... 33
voorbeeld examenvragen ...................................................................................................................... 34
Module 2: sociale inclusie ........................................................................................................................ 35
conceptualisering ................................................................................................................................ 35
bredere context ................................................................................................................................ 35
Sociale inclusie ................................................................................................................................ 35
community participation (Bigby, 2008) ~sociale inclusie ...................................................................................... 36
voor iedereen hetzelfde? ................................................................................................................... 36
beleving van beïnvloedende factoren ..................................................................................................... 37
objectief .......................................................................................................................................... 37
➔Sterk beïnvloed door subjectieve interpersoonlijke ervaringen ......................................................... 38
volgens persoon met beperking (Meys, Lambreghts, & Maes, Manuscript in preparation) ..................................... 38
belonging ........................................................................................................................................................ 38
positieve emoties ............................................................................................................................................ 38
negatieve emoties ........................................................................................................................................... 38
volgens anderen (buren, professionals, toevallige passant, brussen, vrienden,…) ................................................ 38
negatieve emoties ........................................................................................................................................... 38
positieve emoties ............................................................................................................................................ 38
positieve attitudes tav mensen met een handicap ............................................................................................ 38
negatieve attitudes .......................................................................................................................................... 38
gedrag ............................................................................................................................................................. 38
interventies - strategieën ...................................................................................................................... 39
persoonsgericht ............................................................................................................................... 39
Gericht op netwerkversterking (zie ook sociale netwerken – les in maart) ............................................................. 39
Focus op relaties (Bigby, Anderson, & Cameron (2017) ........................................................................................ 39
Persoonsgerichte planningsmethodieken ............................................................................................................ 39
Rolversterkend werken ........................................................................................................................................ 39
Focus op activiteiten Bigby, Anderson, & Cameron (2017) .................................................................................... 40
Inclusief wonen, werken en vrije tijd besteden (onderzoek) .................................................................. 40
Focus op plaats (Bigby, Anderson, & Cameron (2017) .......................................................................................... 40
Woonmatrix (Bertrands, 2020) ............................................................................................................................. 40
Wonen in samenleving (Bredewold et al., 2020) ................................................................................................... 40
Inclusief wonen met ondersteuning ..................................................................................................................... 41
inclusief werken .................................................................................................................................................. 41
samenlevingsgericht ......................................................................................................................... 41
Community building ............................................................................................................................................ 41
wijk- en buurtgericht werken ............................................................................................................................... 41
4
HANDICAP EN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Doelstellingen
• wetenschappelijk onderbouwde visies en werkmodellen binnen de orthopedagogische hulpverlening aan
personen met een beperking k toepassen naar aanleiding van diverse vraagstellingen
• onderzoeksliteratuur betreffende het vakgebied k interpreteren, beoordelen en vertalen nr de
handelingspraktijk
• een kritische en persoonlijke attitude aannemen tav specifieke vraagstellingen inzake mensen met beperking
• orthopedagogische interventies kunnen uitvoeren tav personen met een beperking of hun omgeving
DIDACTISCH TEAM
• Bea Maes, Ilse Noens, Evy Meys
INHOUD
• Module 1. Gedrags- en psychische problemen bij personen met een VB en/of ASS (Bea Maes)
o Kader voor brede beeldvorming (eerste les)
o Begeleiding- en behandelingsstrategieën
o Oefeningen en casuïstiek
• Module 2. Sociale inclusie (Evy Meys)
o Bevorderen van sociale relaties en netwerken
o Methodisch werken aan sociale inclusie
o Aansluitend bij dit thema: praktijkopdracht – toelichting door Evy Meys
• Module 3. Autisme en neurodiversiteit (Ilse Noens)
o Autisme als uitdrukking van neurodiversiteit
o Autisme: diagnostiek en interventies
o Ondersteunende communicatie
• Module 4. Specifieke werkvormen en thema’s doorheen de levensloop
o Ouder wordende personen met een verstandelijke beperking
o Personen met ernstige meervoudige beperkingen
o Seksualiteit bij personen met een beperking
o Ouders met een licht verstandelijke beperking
AANPAK
• Live college – planning zie studiewijzer – nog enkele data te bepalen
o De sessies worden opgenomen en op Toledo geplaatst (m.u.v. vertrouwelijk casusmateriaal)
STUDIEMATERIAAL
• Slides en opnames op Toledo
• Teksten (worden wekelijks ter beschikking gesteld via Toledo)
• Op het einde van het semester zal een overzicht van het studiemateriaal op toledo geplaatst worden.
EVALUATIE
• Opdracht op 5 punten
• Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding op 15 punten in Juni ➔Open boek examen: sociale inclusie ook!!!
o 3 kwartier voorbereiden, normaal 2 grote vragen
• Geslaagd zijn op beide onderdelen – indien geslaagd voor opdracht zijn punten wel overdraagbaar naar volgende
zittijd
• Begripsvragen rond visies (neurodivergentie), concepten (vgl, toepassen, …), modellen,…
• Toepassingsvragen ahv casus (casus rond probleemgedrag, communicatie, seksualiteitsvragen,…)
• Analyse of synthesevragen: concepten/modellen/visies vgl met elkaar
• Kritische reflectievragen: wat is eigen standpunt vr bepaald thema en wat is argumentatie daarvoor
1
,2
,INHOUDSTAFEL HANDICAP EN ONTWSTOORNISSEN
module 1: Analyse en aanpak van probleemgedrag bij mensen met verstandelijke en meervoudige beperkingen
.............................................................................................................................................................. 11
situering en visie .................................................................................................................................. 11
probleemgedrag / challenging behavior Embregts et al., 2019; Emerson, 1995 ...................................... 11
visie ................................................................................................................................................. 12
1. probleemgedrag is betekenisvol gedrag ................................................................................................... 12
2. probleemgedrag is interactioneel ............................................................................................................ 12
3. probleemgedrag heeft een nefaste impact op levenskwaliteit .................................................................. 13
4. focus op krachten in essentieel !!!!........................................................................................................... 13
5. een systematische en multifactoriële benadering is nodig..................................................................... 13
analysekader (zie tekst HL embrechts als leiddraad in omgang met pmb) + casus .................................... 13
stap 1: herkenning en definiëring van probleemgedrag (Embregts et al., 2019) ...................................... 14
stap 2: leren van de voorgeschiedenis ................................................................................................ 14
stap 3: analyse van factoren die verband houden met probleemgedrag Bron: Došen et al., 2008 ............ 14
1) probleemgedrag beschrijven .................................................................................................................... 15
2) psychiatrische stoornissen: ...................................................................................................................... 15
3) diagnostiek .............................................................................................................................................. 16
4) ontwikkelingsfactoren .............................................................................................................................. 18
→belang van ontwikkelingsprofiel (versch redenen): ........................................................................................ 19
5) biologische en medische factoren ............................................................................................................ 20
6) psychologische factoren .......................................................................................................................... 21
verhoogde kwetsbaarheid voor stress - Schuengel & Janssen (2005):................................................................ 21
7) omgevings (sociale) factoren .................................................................................................................... 21
A) kenmerken van de leefsituatie .............................................................................................................. 22
B) kenmerken van begeleiders .................................................................................................................. 22
C) impact van opvoeding .......................................................................................................................... 23
8) condities .................................................................................................................................................. 24
Mogelijke bekrachtigers van probleemgedrag ................................................................................................... 24
Functionele gedragsanalyse ............................................................................................................................ 24
casus mara ......................................................................................................................................................... 26
stap 4: analyse omzetten naar interventies ......................................................................................... 27
1- Medicatie ................................................................................................................................................. 28
2- Inwerken op antecedenten en gevolgen van probleemgedrag .................................................................... 28
3- Individugerichte interventies..................................................................................................................... 28
4- Aanpassen van de leefomgeving ............................................................................................................... 30
5- Interventies gericht op ouders .................................................................................................................. 30
6- Interventies gericht op begeleiders ........................................................................................................... 31
3
, →Effectiviteit interventies .................................................................................................................................. 32
casus Mara .......................................................................................................................................... 32
casus Carla ......................................................................................................................................... 33
voorbeeld examenvragen ...................................................................................................................... 34
Module 2: sociale inclusie ........................................................................................................................ 35
conceptualisering ................................................................................................................................ 35
bredere context ................................................................................................................................ 35
Sociale inclusie ................................................................................................................................ 35
community participation (Bigby, 2008) ~sociale inclusie ...................................................................................... 36
voor iedereen hetzelfde? ................................................................................................................... 36
beleving van beïnvloedende factoren ..................................................................................................... 37
objectief .......................................................................................................................................... 37
➔Sterk beïnvloed door subjectieve interpersoonlijke ervaringen ......................................................... 38
volgens persoon met beperking (Meys, Lambreghts, & Maes, Manuscript in preparation) ..................................... 38
belonging ........................................................................................................................................................ 38
positieve emoties ............................................................................................................................................ 38
negatieve emoties ........................................................................................................................................... 38
volgens anderen (buren, professionals, toevallige passant, brussen, vrienden,…) ................................................ 38
negatieve emoties ........................................................................................................................................... 38
positieve emoties ............................................................................................................................................ 38
positieve attitudes tav mensen met een handicap ............................................................................................ 38
negatieve attitudes .......................................................................................................................................... 38
gedrag ............................................................................................................................................................. 38
interventies - strategieën ...................................................................................................................... 39
persoonsgericht ............................................................................................................................... 39
Gericht op netwerkversterking (zie ook sociale netwerken – les in maart) ............................................................. 39
Focus op relaties (Bigby, Anderson, & Cameron (2017) ........................................................................................ 39
Persoonsgerichte planningsmethodieken ............................................................................................................ 39
Rolversterkend werken ........................................................................................................................................ 39
Focus op activiteiten Bigby, Anderson, & Cameron (2017) .................................................................................... 40
Inclusief wonen, werken en vrije tijd besteden (onderzoek) .................................................................. 40
Focus op plaats (Bigby, Anderson, & Cameron (2017) .......................................................................................... 40
Woonmatrix (Bertrands, 2020) ............................................................................................................................. 40
Wonen in samenleving (Bredewold et al., 2020) ................................................................................................... 40
Inclusief wonen met ondersteuning ..................................................................................................................... 41
inclusief werken .................................................................................................................................................. 41
samenlevingsgericht ......................................................................................................................... 41
Community building ............................................................................................................................................ 41
wijk- en buurtgericht werken ............................................................................................................................... 41
4
