2023-2024 SEKSUEEL
GEWELD:
SLACHTOFFERS
EN DADERS
DEEL SLACHTOFFERS –
PROF. VAN ASSCHE
Laurence Claessens
, WAT IS SEKSUEEL GEWELD?
SITUERING SEKSUEEL GEWELD
Bij positieve seksuele interactie is er aanwezigheid van:
- Wederzijdse instemming
- Vrijwilligheid
- Gelijkwaardigheid
Seksuele grensoverschrijding (SGOG)
Elke vorm van seksueel contact waarbij de grenzen van een persoon worden overschreden. Meestal gaat dit
gepaard met gedrag van één persoon waar een andere persoon geen weerstand tegen kan bieden (om welke
reden ook: bewusteloosheid, jong zijn…)
Er zijn verschillende manieren om over grenzen te gaan:
- Fysiek
- Verbaal, manipulatief, gebruik maken…
- → Onderscheid hands on & hands off delicten
Enkele begrippen:
Seksuele grensoverschrijdend ≠ seksueel geweld (SG): gaat meer over dingen die juridisch meer gevolgen
gedrag hebben. Wilt niet zeggen dat het voor het slachtoffer altijd erger is
≠ grensoverschrijdend gedrag: is niet altijd seksueel
SGOG: elke vorm van over de grenzen gaan van iemand, maar we kunnen er
niet altijd strafbaar op reageren (Kleuter heeft bijvoorbeeld nog geen seksuele intentie,
dus het wordt niet gezien als seksueel grensoverschrijdend gedrag. Die gaat bv op
ontdekkingstocht. Er kan wel over grenzen worden gegaan, maar kleuter wordt niet gezien als
dader. Andere wel als slachtoffer.)
Seksueel geweld Ernstige vormen van seksuele grensoverschrijding: penetratie (verkrachting)
of andere seksuele handelingen (aanranding) waarbij geweld is gebruikt,
dreiging met geweld, of gebruik is gemaakt van een situatie of toestand
waardoor iemand niet in staat was te weigeren
Seksueel misbruik Elke vorm van seksueel contact tussen een volwassenen met een kind, of
andere situaties waarbij misbruik wordt gemaakt van een leeftijds, gezag-
of machtsverschil (bv. seks tussen HV en pt)
Seksuele intimidatie Gedrag met een seksuele betekenis dat als doel of gevolg heeft dat de
waardigheid van een persoon wordt aangetast (meestal gebruikt in
werksituaties). In het bijzonder wanneer een bedreigende, vijandige,
beledigende, vernederende of kwetsende situatie wordt gecreëerd.
Grooming Door meerderjarigen via het internet actief benaderen, een relatie
opbouwen en verleiden van minderjarigen met als doel seksueel getinte
contacten realiseren. Vertrouwen winnen om zo misbruik te plegen
Incest Seksueel contact tussen familieleden.
Impliceert niet altijd seksueel grensoverschrijding, want soms is er
toestemming. Als het een groot leeftijdsverschil is, is het wel misbruik
Sexting Verzamelterm voor het versturen van seksueel getinte berichten of
erotische of seksuele foto’s en video’s.
Impliceert niet altijd geweld, er kan instemming zijn. Vooral het verspreiden
ervan is een probleem en is wel seksueel geweld
1
, Wraakporno Tegen de wil van de ander verspreiden van seksueel getinte beelden via
internet met als doel het beschadigen van de ander
Sextortion Een vorm van exploitatie waarbij iemand op een niet-fysieke manier wordt
gechanteerd om seksuele handelingen te verrichten (bv. afdwingen van seksuele
handelingen voor de webcam door dreigen met het versturen van seksuele beelden)
→ Definities maken het moeilijk om goed onderzoek te doen, zoals naar prevalentie. Sommige dingen zijn
logisch dat het om seksueel geweld gaat, andere dingen roepen discussie op. Het is ook cultuur gebonden
→ Daarbij ook vaak andere taal tussen hulpverleners en juridische kant
Wanneer GOG?
Vlaggensysteem Sensoa
Goede richtlijn om te kijken
of het over iemand zijn
grenzen gaat, of standaard
nog oké is. Dat wil niet persé
zeggen dat het voor die
persoon nog oké is.
Bv meisje met autisme kan
overstuurd geraken omdat jongen op
de klas zijn hand op haar dij legt. Het
is zeker grensoverschrijdend gedrag,
is het seksueel? Via vlaggensysteem
zou je niet ver geraken met zorg,
terwijl zij wel heel veel zorg nodig
had. Het had een grote impact op
haar
Geweld: 3 perspectieven bepalen de standpunten
van slachtoffer, dader en reactie:
- Maatschappelijk perspectief
o Durf je het naar buiten brengen,
ga je geloofd worden, ga je
uitgelachen worden?
o Kan bv ook cultureel aanvaard zijn dat
oudere mannen dingen met de penis doen
van de jongeren.
- Relationeel perspectief
o Impact op relatie met mensen
- Feitelijk perspectief
o Wat is er echt gebeurt tussen 2 mensen.
o Wat heeft dat psychisch, emotioneel, fysiek, enz gedaan
→ Geweld heeft verschillende dimensies om naar te kijken, ook naar behandeling toe
2
, Juridische definities seksueel geweld:
- Aantasting van de seksuele integriteit: het stellen van een seksuele handeling op een persoon die daar
niet in toestemt, al dan niet met behulp van een derde persoon die daar niet in toestemt, dan wel het
laten stellen van een seksuele handeling door een persoon die daar niet in toestemt
- Verkrachting: elke gestelde daad die bestaat of mede bestaat uit een seksuele penetratie van welke
aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of met behulp van een persoon die daar niet in
toestemt.
Hulpverleningsdefinitie seksueel geweld:
- WHO: élke seksuele daad die tegen iemands wil wordt uitgevoerd. Het kan door eender welke persoon
uitgevoerd worden ongeacht zijn of haar relatie tot het slachtoffer, in gelijk welke omgeving. Bij
seksueel geweld is er geen sprake van een ’geïnformeerde seksuele toestemming
o Heel breed! Het gaat over wat het voor die persoon betekent. Is het over die zijn grenzen,
tegen die zijn wil? Dan is het seksueel geweld.
- Zorgcenturm na seksueel geweld (ZSG): Seksueel geweld omvat iedere vorm van ongewenst seksueel
contact. Als er geen fysiek contact is geweest tussen jou en de pleger, kan er gesproken worden over
hands- off seksueel geweld (bv. seksuele intimidatie). Hands-on seksueel geweld houdt gedragingen in
met fysiek contact, zoals aantasting van de seksuele integriteit of verkrachting
Hulpverlening Justitie
Vertrekpunt Vermoeden Feiten en bewijslast
Wat heb ik meegemaakt Verhaal Getuigenis – Videoverhoor
Het verleden Om beter te begrijpen Om recidive na te gaan
Perspectief Lange termijn antwoorden Korte termijn antwoorden
Werken met Betrokkenheid Distantie
Straf Morele verantwoordelijkheid Sanctie
In de hulpverlening is vermoeden genoeg om te werken met de mensen die voor u zitten. Je moet niet per se
de volledige waarheid en volledig verhaal weten om te hulpverlening te kunnen bieden
Als hulpverlener moet je onderscheid maken tussen intrafamiliale en extrafamiliale daders:
- Intra: je moet niet per se naar justitie gaan.
o Vanuit bescherming voor het kind: anders gevaar dat ze nooit meer gaan spreken. Want de
bekendmaking zet heel veel in gang en kan veel teweeg brengen
- Extra: verplicht om aan te geven
PREVALENTIE VAN SEKSUEEL GEWELD
Onderzoek is niet gemakkelijk door:
- Verschillende definities en perspectieven: moeilijk te vergelijken
- Vaak ook een onderschatting door self-report
o Niet altijd bewust, soms door trauma dat er een bias op zit
- Onderzoek ook nog heel binair (man-vrouw)
3
GEWELD:
SLACHTOFFERS
EN DADERS
DEEL SLACHTOFFERS –
PROF. VAN ASSCHE
Laurence Claessens
, WAT IS SEKSUEEL GEWELD?
SITUERING SEKSUEEL GEWELD
Bij positieve seksuele interactie is er aanwezigheid van:
- Wederzijdse instemming
- Vrijwilligheid
- Gelijkwaardigheid
Seksuele grensoverschrijding (SGOG)
Elke vorm van seksueel contact waarbij de grenzen van een persoon worden overschreden. Meestal gaat dit
gepaard met gedrag van één persoon waar een andere persoon geen weerstand tegen kan bieden (om welke
reden ook: bewusteloosheid, jong zijn…)
Er zijn verschillende manieren om over grenzen te gaan:
- Fysiek
- Verbaal, manipulatief, gebruik maken…
- → Onderscheid hands on & hands off delicten
Enkele begrippen:
Seksuele grensoverschrijdend ≠ seksueel geweld (SG): gaat meer over dingen die juridisch meer gevolgen
gedrag hebben. Wilt niet zeggen dat het voor het slachtoffer altijd erger is
≠ grensoverschrijdend gedrag: is niet altijd seksueel
SGOG: elke vorm van over de grenzen gaan van iemand, maar we kunnen er
niet altijd strafbaar op reageren (Kleuter heeft bijvoorbeeld nog geen seksuele intentie,
dus het wordt niet gezien als seksueel grensoverschrijdend gedrag. Die gaat bv op
ontdekkingstocht. Er kan wel over grenzen worden gegaan, maar kleuter wordt niet gezien als
dader. Andere wel als slachtoffer.)
Seksueel geweld Ernstige vormen van seksuele grensoverschrijding: penetratie (verkrachting)
of andere seksuele handelingen (aanranding) waarbij geweld is gebruikt,
dreiging met geweld, of gebruik is gemaakt van een situatie of toestand
waardoor iemand niet in staat was te weigeren
Seksueel misbruik Elke vorm van seksueel contact tussen een volwassenen met een kind, of
andere situaties waarbij misbruik wordt gemaakt van een leeftijds, gezag-
of machtsverschil (bv. seks tussen HV en pt)
Seksuele intimidatie Gedrag met een seksuele betekenis dat als doel of gevolg heeft dat de
waardigheid van een persoon wordt aangetast (meestal gebruikt in
werksituaties). In het bijzonder wanneer een bedreigende, vijandige,
beledigende, vernederende of kwetsende situatie wordt gecreëerd.
Grooming Door meerderjarigen via het internet actief benaderen, een relatie
opbouwen en verleiden van minderjarigen met als doel seksueel getinte
contacten realiseren. Vertrouwen winnen om zo misbruik te plegen
Incest Seksueel contact tussen familieleden.
Impliceert niet altijd seksueel grensoverschrijding, want soms is er
toestemming. Als het een groot leeftijdsverschil is, is het wel misbruik
Sexting Verzamelterm voor het versturen van seksueel getinte berichten of
erotische of seksuele foto’s en video’s.
Impliceert niet altijd geweld, er kan instemming zijn. Vooral het verspreiden
ervan is een probleem en is wel seksueel geweld
1
, Wraakporno Tegen de wil van de ander verspreiden van seksueel getinte beelden via
internet met als doel het beschadigen van de ander
Sextortion Een vorm van exploitatie waarbij iemand op een niet-fysieke manier wordt
gechanteerd om seksuele handelingen te verrichten (bv. afdwingen van seksuele
handelingen voor de webcam door dreigen met het versturen van seksuele beelden)
→ Definities maken het moeilijk om goed onderzoek te doen, zoals naar prevalentie. Sommige dingen zijn
logisch dat het om seksueel geweld gaat, andere dingen roepen discussie op. Het is ook cultuur gebonden
→ Daarbij ook vaak andere taal tussen hulpverleners en juridische kant
Wanneer GOG?
Vlaggensysteem Sensoa
Goede richtlijn om te kijken
of het over iemand zijn
grenzen gaat, of standaard
nog oké is. Dat wil niet persé
zeggen dat het voor die
persoon nog oké is.
Bv meisje met autisme kan
overstuurd geraken omdat jongen op
de klas zijn hand op haar dij legt. Het
is zeker grensoverschrijdend gedrag,
is het seksueel? Via vlaggensysteem
zou je niet ver geraken met zorg,
terwijl zij wel heel veel zorg nodig
had. Het had een grote impact op
haar
Geweld: 3 perspectieven bepalen de standpunten
van slachtoffer, dader en reactie:
- Maatschappelijk perspectief
o Durf je het naar buiten brengen,
ga je geloofd worden, ga je
uitgelachen worden?
o Kan bv ook cultureel aanvaard zijn dat
oudere mannen dingen met de penis doen
van de jongeren.
- Relationeel perspectief
o Impact op relatie met mensen
- Feitelijk perspectief
o Wat is er echt gebeurt tussen 2 mensen.
o Wat heeft dat psychisch, emotioneel, fysiek, enz gedaan
→ Geweld heeft verschillende dimensies om naar te kijken, ook naar behandeling toe
2
, Juridische definities seksueel geweld:
- Aantasting van de seksuele integriteit: het stellen van een seksuele handeling op een persoon die daar
niet in toestemt, al dan niet met behulp van een derde persoon die daar niet in toestemt, dan wel het
laten stellen van een seksuele handeling door een persoon die daar niet in toestemt
- Verkrachting: elke gestelde daad die bestaat of mede bestaat uit een seksuele penetratie van welke
aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of met behulp van een persoon die daar niet in
toestemt.
Hulpverleningsdefinitie seksueel geweld:
- WHO: élke seksuele daad die tegen iemands wil wordt uitgevoerd. Het kan door eender welke persoon
uitgevoerd worden ongeacht zijn of haar relatie tot het slachtoffer, in gelijk welke omgeving. Bij
seksueel geweld is er geen sprake van een ’geïnformeerde seksuele toestemming
o Heel breed! Het gaat over wat het voor die persoon betekent. Is het over die zijn grenzen,
tegen die zijn wil? Dan is het seksueel geweld.
- Zorgcenturm na seksueel geweld (ZSG): Seksueel geweld omvat iedere vorm van ongewenst seksueel
contact. Als er geen fysiek contact is geweest tussen jou en de pleger, kan er gesproken worden over
hands- off seksueel geweld (bv. seksuele intimidatie). Hands-on seksueel geweld houdt gedragingen in
met fysiek contact, zoals aantasting van de seksuele integriteit of verkrachting
Hulpverlening Justitie
Vertrekpunt Vermoeden Feiten en bewijslast
Wat heb ik meegemaakt Verhaal Getuigenis – Videoverhoor
Het verleden Om beter te begrijpen Om recidive na te gaan
Perspectief Lange termijn antwoorden Korte termijn antwoorden
Werken met Betrokkenheid Distantie
Straf Morele verantwoordelijkheid Sanctie
In de hulpverlening is vermoeden genoeg om te werken met de mensen die voor u zitten. Je moet niet per se
de volledige waarheid en volledig verhaal weten om te hulpverlening te kunnen bieden
Als hulpverlener moet je onderscheid maken tussen intrafamiliale en extrafamiliale daders:
- Intra: je moet niet per se naar justitie gaan.
o Vanuit bescherming voor het kind: anders gevaar dat ze nooit meer gaan spreken. Want de
bekendmaking zet heel veel in gang en kan veel teweeg brengen
- Extra: verplicht om aan te geven
PREVALENTIE VAN SEKSUEEL GEWELD
Onderzoek is niet gemakkelijk door:
- Verschillende definities en perspectieven: moeilijk te vergelijken
- Vaak ook een onderschatting door self-report
o Niet altijd bewust, soms door trauma dat er een bias op zit
- Onderzoek ook nog heel binair (man-vrouw)
3
