EXPERT COLLEGE THEORIE
Klinisch redeneren met de ABCDE methode - Primary
survey en Airway (Hanze)
Hoofdstuk 2: De primary survey en de secundairy survey
Primary survey:
1. ABCDE
2. Treat first what kills first (nodige Interventies)
Secunday survey:
1. Top-teen onderzoek met bijbehorende diagnostiek
2. Niet-levensbedreigende afwijkingen en letsel behandelen
2.2 Voorbereiding voor opvang van een patiënt
Het volgende is van belang:
- Informatie (bijvoorbeeld van de SBAR-melding)
- Beschikbaarheid van een geschikte opvangruimte (bijvoorbeeld
shockroom, traumakamer, CT-kamer)
- Apparatuur voor bewaking en stabilisatie van de luchtweg
- Vloeistoffen voor infusie
- Monitoringapparatuur
- Communicatielijn om snel hulp in te kunnen roepen
- Snel beschikbare diagnostische hulpmiddelen (zoals radiologie,
laboratorium)
- Beschermende materialen voor de zorgverleners (handschoenen,
mondkapjes, schort, beschermbrillen et cetera)
,2.3 Treat first what kills first: opvang volgens ABCDE
Tijdens de primary survey worden levensbedreigende aandoeningen
geïdentificeerd en meteen behandeld. Waar nodig wordt per letter direct
essentiële diagnostiek verricht. Essentieel betekent hier: nodig om
mogelijke levensbedreigende aandoeningen te bevestigen of uit te sluiten.
Airway: Controleren van de luchtweg en ervoor zorgen dat deze vrij is. Bij
een trauma patiënt wordt tegelijk ook gezorgd voor bescherming van de
CWK (cervicale wervelkolom). Dit zijn de zeven halswervels (C1 t/m C7).
Breathing: Controleren van en zorgen voor een goede ventilatie
(=luchtverversing in de longen, aanvoeren van zuurstof en afvoeren van
koolstofdioxide) en oxygenatie (=opname van zuurstof via de longen in
het bloed en weefsels).
Circulation: Controleren van en zorgen voor een goede hemodynamiek
(=bloedstroming binnen het hart- en vaatstelsel).
Disability: Controleren en behandelen van levensbedreigende
neurologische afwijkingen.
Exposure/Environment: Controleren van overige levensbedreigende
aandoeningen (die niet onder de A, B, C of D vallen) zoals hypothermie en
het bestrijden van pijn.
2.4 A (Airway)
Bij de opvang van een mogelijk vitaal bedreigde patient, moet als eerste
de luchtweg worden beoordeeld. Hierbij wordt gelet op:
- Tekenen van een bedreiging van de luchtweg
- Maatregelen om de luchtweg vrij te maken of houden
- Traumapatiënt: bescherming van CWK
Mogelijke oorzaken van een A gerelateerd probleem:
- Een corpus alienum (=iets wat niet in het lichaam thuis hoort zoals
een stukje appel in de luchtpijp)
- Bloed, braaksel of slijm in de mond of bovenste luchtweg
(=neus/neusholte, keel en strottenhoofd)
- Zwelling van trachea, tong of lippen (bijv. bij anafylaxie)
- Trauma van aangezicht of luchtpijp
- Verminderd bewustzijn waardoor de tong naar achter zakt
, EXPERT COLLEGE THEORIE
2.5 Het stabiliseren van de CWK
- Bij bewegingen om de luchtweg te optimaliseren, mag geen
hyperextensie, hyperflexie, of draaiing van het hoofd en de hals van
de patiënt plaatsvinden.
- De wervelkolom van de traumapatiënt moet worden beschermd tot
letsel van de cervicale wervelkolom definitief is uitgesloten door
middel van radiologisch onderzoek (een CT-scan van de nek).
- Bij kinderen moet, ook bij een niet-afwijkende CT-scan van de nek,
het neurologisch onderzoek normaal te zijn voordat de nek mag
worden ‘vrijgegeven’.
SCIWORA: Spinal Cord Injury Without Radiological Abnormalities. Soms
laat de CT-scan een normaal beeld van de wervels zien, terwijl tóch schade
aan het ruggenmerg bestaat.
De CWK wordt in eerste instantie handmatig geïmmobiliseerd. Hierna kan
met behulp van externe stabilisatiematerialen de nek worden
geïmmobiliseerd. Voorbeelden:
- Head blocks
- Zandzakken
2.6 Head tilt + chin-lift manoeuvre en jaw-thrust
manoeuvre
Bij patiënten met een verlaagd bewustzijn kan de tong
naar achteren vallen, waardoor de ademweg wordt
afgesloten, dit kan worden verholpen met de head tilt of
de chin-lift.
Head tilt en chin-lift:
- Een hand op het voorhoofd van de patient
- Vingers van de andere hand onder de onderkaak
plaatsen
- Hoofd in retroflexie brengen
- Onderkaak zachtjes optillen om de kin naar voren te brengen
- Met de duim van dezelfde hand de onderlip een beetje naar benden
drukken om de mond te openen (duim kan ook achter onderste
snijtanden worden geplaatst).
, Belangrijk dat er geen hyperextensie van de nek optreedt.
Mag niet worden uitgevoerd bij CWK immobilisatie.
Jaw-thrust:
- Kaakkopjes (=hoeken van de onderkaak) met de wijsvingers van
beide handen naar voren drukken
- Onderkaak wordt automatisch naar voren verplaatsen.
Toepasbaar bij CWK immobilisatie.
Kan goed worden toegepast i.c.m. kapbeademing, omdat dit zorgt voor
een goede aansluiting van de kap op het gezicht.
2.7 Orofaryngeale luchtweg of nasofaryngeale luchtweg
Oropharyngeale luchtweg (Guedel of Mayo-tube): Een hulpmiddel
dat bij bewusteloze patiënten de ademweg vrij maakt en openhoudt, door
de tong weg te halen/houden van de achterwand van de keelholte.
- Moet met behulp van een tongspatel worden ingebracht. Belangrijk
dat de tong tijdens de procedure niet naar achteren wordt gedrukt.
- Ondersteboven inbrengen is achterhaald, kan tijdens draaiing van de
tube letsel van mond en keel veroorzaken.
Stappenplan inbrengen orofaryngeale luchtweg:
1. Zorg voor juiste maat door met de mayotube of
Guedel de afstand te bepalen tussen de
mondhoek en de uitwendige opening van de
gehoorgang.
2. Open de mond d.m.v. de chin-lift.
3. Breng een tongspatel ver genoeg in om de tong naar beneden te
duwen (zonder braakreflex op te wekken).
4. Breng de tube naar achteren door over de kromming van de tong
heen te glijden totdat het mondstuk van de tube op de lippen rust.
5. Verwijder het tongblad.
Klinisch redeneren met de ABCDE methode - Primary
survey en Airway (Hanze)
Hoofdstuk 2: De primary survey en de secundairy survey
Primary survey:
1. ABCDE
2. Treat first what kills first (nodige Interventies)
Secunday survey:
1. Top-teen onderzoek met bijbehorende diagnostiek
2. Niet-levensbedreigende afwijkingen en letsel behandelen
2.2 Voorbereiding voor opvang van een patiënt
Het volgende is van belang:
- Informatie (bijvoorbeeld van de SBAR-melding)
- Beschikbaarheid van een geschikte opvangruimte (bijvoorbeeld
shockroom, traumakamer, CT-kamer)
- Apparatuur voor bewaking en stabilisatie van de luchtweg
- Vloeistoffen voor infusie
- Monitoringapparatuur
- Communicatielijn om snel hulp in te kunnen roepen
- Snel beschikbare diagnostische hulpmiddelen (zoals radiologie,
laboratorium)
- Beschermende materialen voor de zorgverleners (handschoenen,
mondkapjes, schort, beschermbrillen et cetera)
,2.3 Treat first what kills first: opvang volgens ABCDE
Tijdens de primary survey worden levensbedreigende aandoeningen
geïdentificeerd en meteen behandeld. Waar nodig wordt per letter direct
essentiële diagnostiek verricht. Essentieel betekent hier: nodig om
mogelijke levensbedreigende aandoeningen te bevestigen of uit te sluiten.
Airway: Controleren van de luchtweg en ervoor zorgen dat deze vrij is. Bij
een trauma patiënt wordt tegelijk ook gezorgd voor bescherming van de
CWK (cervicale wervelkolom). Dit zijn de zeven halswervels (C1 t/m C7).
Breathing: Controleren van en zorgen voor een goede ventilatie
(=luchtverversing in de longen, aanvoeren van zuurstof en afvoeren van
koolstofdioxide) en oxygenatie (=opname van zuurstof via de longen in
het bloed en weefsels).
Circulation: Controleren van en zorgen voor een goede hemodynamiek
(=bloedstroming binnen het hart- en vaatstelsel).
Disability: Controleren en behandelen van levensbedreigende
neurologische afwijkingen.
Exposure/Environment: Controleren van overige levensbedreigende
aandoeningen (die niet onder de A, B, C of D vallen) zoals hypothermie en
het bestrijden van pijn.
2.4 A (Airway)
Bij de opvang van een mogelijk vitaal bedreigde patient, moet als eerste
de luchtweg worden beoordeeld. Hierbij wordt gelet op:
- Tekenen van een bedreiging van de luchtweg
- Maatregelen om de luchtweg vrij te maken of houden
- Traumapatiënt: bescherming van CWK
Mogelijke oorzaken van een A gerelateerd probleem:
- Een corpus alienum (=iets wat niet in het lichaam thuis hoort zoals
een stukje appel in de luchtpijp)
- Bloed, braaksel of slijm in de mond of bovenste luchtweg
(=neus/neusholte, keel en strottenhoofd)
- Zwelling van trachea, tong of lippen (bijv. bij anafylaxie)
- Trauma van aangezicht of luchtpijp
- Verminderd bewustzijn waardoor de tong naar achter zakt
, EXPERT COLLEGE THEORIE
2.5 Het stabiliseren van de CWK
- Bij bewegingen om de luchtweg te optimaliseren, mag geen
hyperextensie, hyperflexie, of draaiing van het hoofd en de hals van
de patiënt plaatsvinden.
- De wervelkolom van de traumapatiënt moet worden beschermd tot
letsel van de cervicale wervelkolom definitief is uitgesloten door
middel van radiologisch onderzoek (een CT-scan van de nek).
- Bij kinderen moet, ook bij een niet-afwijkende CT-scan van de nek,
het neurologisch onderzoek normaal te zijn voordat de nek mag
worden ‘vrijgegeven’.
SCIWORA: Spinal Cord Injury Without Radiological Abnormalities. Soms
laat de CT-scan een normaal beeld van de wervels zien, terwijl tóch schade
aan het ruggenmerg bestaat.
De CWK wordt in eerste instantie handmatig geïmmobiliseerd. Hierna kan
met behulp van externe stabilisatiematerialen de nek worden
geïmmobiliseerd. Voorbeelden:
- Head blocks
- Zandzakken
2.6 Head tilt + chin-lift manoeuvre en jaw-thrust
manoeuvre
Bij patiënten met een verlaagd bewustzijn kan de tong
naar achteren vallen, waardoor de ademweg wordt
afgesloten, dit kan worden verholpen met de head tilt of
de chin-lift.
Head tilt en chin-lift:
- Een hand op het voorhoofd van de patient
- Vingers van de andere hand onder de onderkaak
plaatsen
- Hoofd in retroflexie brengen
- Onderkaak zachtjes optillen om de kin naar voren te brengen
- Met de duim van dezelfde hand de onderlip een beetje naar benden
drukken om de mond te openen (duim kan ook achter onderste
snijtanden worden geplaatst).
, Belangrijk dat er geen hyperextensie van de nek optreedt.
Mag niet worden uitgevoerd bij CWK immobilisatie.
Jaw-thrust:
- Kaakkopjes (=hoeken van de onderkaak) met de wijsvingers van
beide handen naar voren drukken
- Onderkaak wordt automatisch naar voren verplaatsen.
Toepasbaar bij CWK immobilisatie.
Kan goed worden toegepast i.c.m. kapbeademing, omdat dit zorgt voor
een goede aansluiting van de kap op het gezicht.
2.7 Orofaryngeale luchtweg of nasofaryngeale luchtweg
Oropharyngeale luchtweg (Guedel of Mayo-tube): Een hulpmiddel
dat bij bewusteloze patiënten de ademweg vrij maakt en openhoudt, door
de tong weg te halen/houden van de achterwand van de keelholte.
- Moet met behulp van een tongspatel worden ingebracht. Belangrijk
dat de tong tijdens de procedure niet naar achteren wordt gedrukt.
- Ondersteboven inbrengen is achterhaald, kan tijdens draaiing van de
tube letsel van mond en keel veroorzaken.
Stappenplan inbrengen orofaryngeale luchtweg:
1. Zorg voor juiste maat door met de mayotube of
Guedel de afstand te bepalen tussen de
mondhoek en de uitwendige opening van de
gehoorgang.
2. Open de mond d.m.v. de chin-lift.
3. Breng een tongspatel ver genoeg in om de tong naar beneden te
duwen (zonder braakreflex op te wekken).
4. Breng de tube naar achteren door over de kromming van de tong
heen te glijden totdat het mondstuk van de tube op de lippen rust.
5. Verwijder het tongblad.
