Doelgroepen 3
Deel 1: ACEs
Leerdoelen :
1. Je omschrijft ACEs en kent het onderscheid tussen ACEs, Trauma en PACEs
2. Je hebt zicht op de mate waarin ACEs invloed heeft op de ontwikkeling
3. Je kent de epidemiologische gegevens van ACEs en maakt verbinding met andere
delen in de cursus
4. Je verklaart ACEs aan de hand van het bio-psychosociaal model
5. Je weet welke begeleidingsprincipes van belang zijn bij ACEs
6. Je weet wat PACEs en protectieve factoren zijn
7. Je kent enkele belangrijke begeleidingsprogramma's en koppelt dit aan de tendensen
1.1 ACES en PACES als overkoepelend kader
ACE = Adverse Childhood Experiences of ingrijpende jeugdervaringen
➛Biedt mogelijke verklaring over ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende
levensdomeinen bij kind en jongeren op lange en korte termijn.
PACEs = Positive Childhood Experiences
➛ Verwijzen naar beschermende/ondersteunende ervaringen die veerkracht
versterken en negatieve e ecten van ACEs compenseren
Kinderen met relatief veel ACEs hebben meer kans op:
Psychologische problemen
Gedrags-emotionele – en fysieke problemen
➛depressie, angst, verslaving, fysieke
gezondheidsproblemen
!1 persoon kan een groot verschil maken in iemands leven!
1.1 Omschrijving
1.1.1Definiëring ACES
Grondleggers ACES -> Vincent Felitti en Robert Anda
-> Publiceerden het Kaiser onderzoek -> later de
‘ACE – studie’
= onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd en de
interactie met actuele gezondheid en welzijn als volwassene
Om ACEs te begrijpen eerst terug naar de term POS
= Door de betrokkenen als nagenoeg perspectiefloos ervaren
opvoedingssituatie, waarin men zonder hulp van buitenaf er niet in slaagt het
geheel zodanig te veranderen dat het weer perspectief biedend wordt
= Later werd dit VOS
= Situatie waarin de verontrusting schuilt in de ontwikkelingskansen van de
minderjarige die bedreigd zijn of dat de integriteit van de minderjarige aangetast
is
ACES = overkoepelend begrip
• Oorspronkelijke term omvatte kindermishandeling, opgroeien in gezinnen
waar huiselijk geweld is, alcohol – of druggebruik, psychiatrische problemen,
echtscheiding, verlies van ouder, crimineel gedrag bij ouder
-> In later onderzoek uitgebreid naar pesten gedwongen huwelijken,
leven in onveilige buurt, ervaren van racisme, geschiedenis in pleegzorg
Definiëring ACES volgens Nadine Burke Harris
Ingrijpende kind – en jeugdervaringen die impact hebben op verdere
ontwikkeling van kinderen en jongeren, op lange en korte termijn
1.1.1 Tussen ACE en trauma
Trauma
,= Verwijst in het algemeen naar emotionele, fysieke of psychologische gevolgen
die
iemand oploopt ten gevolge v/e ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
-> Komt voort uit ACEs of andere ervaringen (= natuurrampen, oorlog…)
-> Kan op latere leeftijd plaatsvinden
• Wijst concreet naar de persoonlijke reactie die iemand heeft op een
gebeurtenis
Trauma als gevolg van ingrijpende gebeurtenis -> wordt in lichaam opgeslagen
en heeft
e ect op de ontwikkeling v/d hersenen
Verschillende soorten trauma, op basis van frequentie:
Enkelvoudig trauma : eenmalige, onverwachte ingrijpende gebeurtenis met trauma
als gevolg
-> Bv: ernstig verkeersaccident, sterfte v/e
geliefde
Meervoudig trauma : combinatie van verschillende ingrijpende, belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen met trauma als
gevolg
-> Bv: kind dat een broer/zus verliest en nadien zelf ernstig ziek
word
Kleine ‘t’ trauma gebeurtenissen/voorvallen die elk op zichzelf niet acuut zijn
MAAR vormen door het dagelijks ervaren een cumulatie
-> Bv: pesterijen, discriminatie, uitsluiting
Ontwikkelingstraum ervaring van meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen,
a vaak in vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
-> Andere namen: hectingstrauma, complex
trauma
Complex trauma: meervoudig trauma waar ook de zorgfiguren mee geïntregreerd
zijn
-> trauma zit verweven met de ontwikkelingstaken
Bv: kind wordt mishandeld, zorgfiguur is niet beschikbaar
omwille vanziekte
ACEs hoeven niet altijd een trauma te zijn/worden dit hangt af van de aanwezige
PACEs
1.1.2 PACES
Protective and Compensatory Childhood Experiences (PACEs) = positieve
ervaringen die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen
en jongeren (-18) en die helpen om de negatieve effecten van ACEs te
verminderen en de veerkracht van kinderen te vergroten
-> positive childhood experiences (PCs) of positieve kind- en jeugdervaringen
-> vooral onderzoek in Amerika
-> Cumulatief effect : hoe meer paces, hoe groter het positief effect
Morris + hays-grudo: 10 soorten paces aan de hand van vragen
onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger,goede relaties met (een)
vriend(en), aanwezigheid van een mentor of
vertrouwenspersoon,vrijwilligerswerk of andere bijdrage aan de gemeenschap,
deel zijn van een sociale groep,een stabiele en duidelijke thuissituatie, een
hygiënische en veilige thuissituatie,betrokkenheid in hobby’s,
lichaamsbeweging of lid van sportverenigingen, duidelijke regelsen routine en
de aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding. Het is van belang om
, tebegrijpen hoe deze ervaringen elkaar kunnen beïnvloeden en hoe zij kunnen
dienen alsprotectieve factor en kunnen inzetten op herstel
1.2Epidemiologie
1.2.1 Algemeen voorkomen ACEs En PACES
-> 55% - 65% v/d bevolking krijgt te maken met 1 ACE
• Meerdere ACEs? -> groter verband met verschillende gezondheids – en sociale
problemen op langere termijn OOK psychosociale problemen
ACEs hebben ook intergenerationeel aspect (wisselwerking tussen generaties)
• Kinderen van iemand die ingrijpende jeugdervaring meemaakte hebben een
verhoogde kans op internaliserende en externaliserende problemen
1.2.2 ACEs bij personen met een verstandelijke beperking
-> mensen met een VBhebben 4x meer risico op het ontwikkelen van psychische
problemen
+ ze zijn extra kwetsbaar voor het ervaren van
trauma
-> Verklaring ligt op verschillende factoren à meest zichbare = mensen met een
verstandelijke beperking & hun omgeving kennen een levensloop met
verschillende negatieve ervaringen
Worden vaak geconfronteerd met breuken in hun levensloop
Worden vaker blootgesteld aan situaties waarin seksueel misbruik OF fysiek
misbruik voorkomt
-> Verstandelijke beperking verhoogt de kwetsbaarheid v/h trauma
• Omwille van beperkingen in intellectueel, adaptieve mogelijkheden verwerken
zijn negatieve ervaringen anders
1.3 Etiologie
ACE-studie van Vincent Felitti toont dat ingrijpende jeugdervaringen
(ACEs) risico verhogen op problemen in hersenontwikkeling, sociaal-
emotioneel functioneren en gezondheid.
Schadelijke gevolgen ontstaan vooral wanneer er weinig beschermende
factoren/PACEs aanwezig zijn.
Verklaring via combinatie van:
o biologische factoren
o omgeving/opvoeding
o intergenerationele overdracht
o genetische en epigenetische factoren
1.3.1 Biologisch verklaringsmodel ACEs
Stressreactie
Elke ingrijpende gebeurtenis activeert stresssysteem.
Verschil zit in:
o duur , ernst , frequentie , leeftijd waarop gebeurtenis
gebeurt ,PACEs
Toxische stress
Langdurige stress zonder bescherming = toxische stress.
Te veel cortisol en adrenaline aanwezig.
Voorbeeld: dagelijks ernstig gepest worden.
Effect op hersenen
Toxische stress beïnvloedt hersenontwikkeling:
Amygdala
o verhoogde angst/waakzaamheid
o of aangeleerde hulpeloosheid
, Prefrontale cortex
o moeilijkere emotieregulatie
o problemen impulscontrole/planning
Hippocampus
o leer- en geheugenproblemen
→ verklaart gedrags-, emotionele, leer- en sociale problemen.
Epigenetica
ACEs kunnen genwerking veranderen.
Veranderingen soms intergenerationeel overdraagbaar.
Gevolgen op lange termijn
Verhoogde kans op:
middelengebruik
agressie
depressie
angst
hart- en vaatziekten
auto-immuunziekten
gezondheidsproblemen algemeen
Ook impact op:
schoolloopbaan
werk
inkomen
socio-economische status
Rol van PACEs
PACEs:
buffer tegen toxische stress
verminderen cortisol/adrenaline
beschermen ontwikkeling
1.3.2 ACE-piramide en PACE-hartmodel
ACE-piramide
Toont hoe ACEs leiden tot:
1. verstoorde hersenontwikkeling
2. sociaal-emotionele problemen
3. risicogedrag
4. ziekte/sociale problemen
5. vroegtijdige sterfte
Cumulatie-effect
Hoe meer ACEs → hoe groter risico.
4+ ACEs = sterk verhoogd risico.
6 ACEs = gemiddeld 20 jaar kortere levensduur.
Korte termijn gevolgen
concentratieproblemen
schooluitval
agressie/externaliserend gedrag
angst/depressie
psychische problemen
suïcide(pogingen)
veranderingen hersenontwikkeling
Lange termijn gevolgen
angststoornissen
depressie
middelengebruik
criminaliteit
Deel 1: ACEs
Leerdoelen :
1. Je omschrijft ACEs en kent het onderscheid tussen ACEs, Trauma en PACEs
2. Je hebt zicht op de mate waarin ACEs invloed heeft op de ontwikkeling
3. Je kent de epidemiologische gegevens van ACEs en maakt verbinding met andere
delen in de cursus
4. Je verklaart ACEs aan de hand van het bio-psychosociaal model
5. Je weet welke begeleidingsprincipes van belang zijn bij ACEs
6. Je weet wat PACEs en protectieve factoren zijn
7. Je kent enkele belangrijke begeleidingsprogramma's en koppelt dit aan de tendensen
1.1 ACES en PACES als overkoepelend kader
ACE = Adverse Childhood Experiences of ingrijpende jeugdervaringen
➛Biedt mogelijke verklaring over ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende
levensdomeinen bij kind en jongeren op lange en korte termijn.
PACEs = Positive Childhood Experiences
➛ Verwijzen naar beschermende/ondersteunende ervaringen die veerkracht
versterken en negatieve e ecten van ACEs compenseren
Kinderen met relatief veel ACEs hebben meer kans op:
Psychologische problemen
Gedrags-emotionele – en fysieke problemen
➛depressie, angst, verslaving, fysieke
gezondheidsproblemen
!1 persoon kan een groot verschil maken in iemands leven!
1.1 Omschrijving
1.1.1Definiëring ACES
Grondleggers ACES -> Vincent Felitti en Robert Anda
-> Publiceerden het Kaiser onderzoek -> later de
‘ACE – studie’
= onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd en de
interactie met actuele gezondheid en welzijn als volwassene
Om ACEs te begrijpen eerst terug naar de term POS
= Door de betrokkenen als nagenoeg perspectiefloos ervaren
opvoedingssituatie, waarin men zonder hulp van buitenaf er niet in slaagt het
geheel zodanig te veranderen dat het weer perspectief biedend wordt
= Later werd dit VOS
= Situatie waarin de verontrusting schuilt in de ontwikkelingskansen van de
minderjarige die bedreigd zijn of dat de integriteit van de minderjarige aangetast
is
ACES = overkoepelend begrip
• Oorspronkelijke term omvatte kindermishandeling, opgroeien in gezinnen
waar huiselijk geweld is, alcohol – of druggebruik, psychiatrische problemen,
echtscheiding, verlies van ouder, crimineel gedrag bij ouder
-> In later onderzoek uitgebreid naar pesten gedwongen huwelijken,
leven in onveilige buurt, ervaren van racisme, geschiedenis in pleegzorg
Definiëring ACES volgens Nadine Burke Harris
Ingrijpende kind – en jeugdervaringen die impact hebben op verdere
ontwikkeling van kinderen en jongeren, op lange en korte termijn
1.1.1 Tussen ACE en trauma
Trauma
,= Verwijst in het algemeen naar emotionele, fysieke of psychologische gevolgen
die
iemand oploopt ten gevolge v/e ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
-> Komt voort uit ACEs of andere ervaringen (= natuurrampen, oorlog…)
-> Kan op latere leeftijd plaatsvinden
• Wijst concreet naar de persoonlijke reactie die iemand heeft op een
gebeurtenis
Trauma als gevolg van ingrijpende gebeurtenis -> wordt in lichaam opgeslagen
en heeft
e ect op de ontwikkeling v/d hersenen
Verschillende soorten trauma, op basis van frequentie:
Enkelvoudig trauma : eenmalige, onverwachte ingrijpende gebeurtenis met trauma
als gevolg
-> Bv: ernstig verkeersaccident, sterfte v/e
geliefde
Meervoudig trauma : combinatie van verschillende ingrijpende, belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen met trauma als
gevolg
-> Bv: kind dat een broer/zus verliest en nadien zelf ernstig ziek
word
Kleine ‘t’ trauma gebeurtenissen/voorvallen die elk op zichzelf niet acuut zijn
MAAR vormen door het dagelijks ervaren een cumulatie
-> Bv: pesterijen, discriminatie, uitsluiting
Ontwikkelingstraum ervaring van meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen,
a vaak in vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
-> Andere namen: hectingstrauma, complex
trauma
Complex trauma: meervoudig trauma waar ook de zorgfiguren mee geïntregreerd
zijn
-> trauma zit verweven met de ontwikkelingstaken
Bv: kind wordt mishandeld, zorgfiguur is niet beschikbaar
omwille vanziekte
ACEs hoeven niet altijd een trauma te zijn/worden dit hangt af van de aanwezige
PACEs
1.1.2 PACES
Protective and Compensatory Childhood Experiences (PACEs) = positieve
ervaringen die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen
en jongeren (-18) en die helpen om de negatieve effecten van ACEs te
verminderen en de veerkracht van kinderen te vergroten
-> positive childhood experiences (PCs) of positieve kind- en jeugdervaringen
-> vooral onderzoek in Amerika
-> Cumulatief effect : hoe meer paces, hoe groter het positief effect
Morris + hays-grudo: 10 soorten paces aan de hand van vragen
onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger,goede relaties met (een)
vriend(en), aanwezigheid van een mentor of
vertrouwenspersoon,vrijwilligerswerk of andere bijdrage aan de gemeenschap,
deel zijn van een sociale groep,een stabiele en duidelijke thuissituatie, een
hygiënische en veilige thuissituatie,betrokkenheid in hobby’s,
lichaamsbeweging of lid van sportverenigingen, duidelijke regelsen routine en
de aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding. Het is van belang om
, tebegrijpen hoe deze ervaringen elkaar kunnen beïnvloeden en hoe zij kunnen
dienen alsprotectieve factor en kunnen inzetten op herstel
1.2Epidemiologie
1.2.1 Algemeen voorkomen ACEs En PACES
-> 55% - 65% v/d bevolking krijgt te maken met 1 ACE
• Meerdere ACEs? -> groter verband met verschillende gezondheids – en sociale
problemen op langere termijn OOK psychosociale problemen
ACEs hebben ook intergenerationeel aspect (wisselwerking tussen generaties)
• Kinderen van iemand die ingrijpende jeugdervaring meemaakte hebben een
verhoogde kans op internaliserende en externaliserende problemen
1.2.2 ACEs bij personen met een verstandelijke beperking
-> mensen met een VBhebben 4x meer risico op het ontwikkelen van psychische
problemen
+ ze zijn extra kwetsbaar voor het ervaren van
trauma
-> Verklaring ligt op verschillende factoren à meest zichbare = mensen met een
verstandelijke beperking & hun omgeving kennen een levensloop met
verschillende negatieve ervaringen
Worden vaak geconfronteerd met breuken in hun levensloop
Worden vaker blootgesteld aan situaties waarin seksueel misbruik OF fysiek
misbruik voorkomt
-> Verstandelijke beperking verhoogt de kwetsbaarheid v/h trauma
• Omwille van beperkingen in intellectueel, adaptieve mogelijkheden verwerken
zijn negatieve ervaringen anders
1.3 Etiologie
ACE-studie van Vincent Felitti toont dat ingrijpende jeugdervaringen
(ACEs) risico verhogen op problemen in hersenontwikkeling, sociaal-
emotioneel functioneren en gezondheid.
Schadelijke gevolgen ontstaan vooral wanneer er weinig beschermende
factoren/PACEs aanwezig zijn.
Verklaring via combinatie van:
o biologische factoren
o omgeving/opvoeding
o intergenerationele overdracht
o genetische en epigenetische factoren
1.3.1 Biologisch verklaringsmodel ACEs
Stressreactie
Elke ingrijpende gebeurtenis activeert stresssysteem.
Verschil zit in:
o duur , ernst , frequentie , leeftijd waarop gebeurtenis
gebeurt ,PACEs
Toxische stress
Langdurige stress zonder bescherming = toxische stress.
Te veel cortisol en adrenaline aanwezig.
Voorbeeld: dagelijks ernstig gepest worden.
Effect op hersenen
Toxische stress beïnvloedt hersenontwikkeling:
Amygdala
o verhoogde angst/waakzaamheid
o of aangeleerde hulpeloosheid
, Prefrontale cortex
o moeilijkere emotieregulatie
o problemen impulscontrole/planning
Hippocampus
o leer- en geheugenproblemen
→ verklaart gedrags-, emotionele, leer- en sociale problemen.
Epigenetica
ACEs kunnen genwerking veranderen.
Veranderingen soms intergenerationeel overdraagbaar.
Gevolgen op lange termijn
Verhoogde kans op:
middelengebruik
agressie
depressie
angst
hart- en vaatziekten
auto-immuunziekten
gezondheidsproblemen algemeen
Ook impact op:
schoolloopbaan
werk
inkomen
socio-economische status
Rol van PACEs
PACEs:
buffer tegen toxische stress
verminderen cortisol/adrenaline
beschermen ontwikkeling
1.3.2 ACE-piramide en PACE-hartmodel
ACE-piramide
Toont hoe ACEs leiden tot:
1. verstoorde hersenontwikkeling
2. sociaal-emotionele problemen
3. risicogedrag
4. ziekte/sociale problemen
5. vroegtijdige sterfte
Cumulatie-effect
Hoe meer ACEs → hoe groter risico.
4+ ACEs = sterk verhoogd risico.
6 ACEs = gemiddeld 20 jaar kortere levensduur.
Korte termijn gevolgen
concentratieproblemen
schooluitval
agressie/externaliserend gedrag
angst/depressie
psychische problemen
suïcide(pogingen)
veranderingen hersenontwikkeling
Lange termijn gevolgen
angststoornissen
depressie
middelengebruik
criminaliteit
