SAMENVATTING TAAL2 – JUNI
MINIMUMDOELEN EN DIDACTISCHE PRINCIPES
(LES 1 – MINIMUMDOELEN + DIDACTISCHE PRINCIPES PPT)
ZEVEN DIDACTISCHE PRINCIPES VOOR HET STIMULEREN VAN TAALCOMPETENTIE
Taalkrachtig onderwijs
Positief-talige grondhouding
Contextrijk
Functioneel
(inter)actief
Ondersteuning
Explicitering
Reflectie
2.5 ONDERSTEUNING
Uitdagende doelstellingen behalen met AL je kleuters
2.5.1 ONDERSTEUNING VOOR DE HELE KLAS
Dankzij gerichte ondersteuning de kleuters tot resultaat laten komen
Brede basiszorg: ondersteuning die werkt voor de hele klas
Scaffolding
o Visuele ondersteuning
o Talige ondersteuning
o Goede voorbeelden, stappenplannen
o Voordoen (voordoen/modelleren en modelen)
Verschil modelleren en modelen:
Modelleren: ik doe het voor
Modelen: ik bespreek ook mijn denkproces erachter
o Goede feedback (zie ook interactie)
NEED TO KNOW: ONDERSTEUNING EN EXPLICITERING AANBIEDEN EN AFBOUWEN VIA HET
GRIMM-MODEL
Gradual Release of Responsibility Instruction Model (GRIMM-model) = veelgebruikte didactische aanpak in
onderwijs.
, - Ontwikkeld door Pearson en Gallagher in 1983
- Wordt uitgebreid beschreven in literatuur over effectieve instructiemethoden
- Wordt in verschillende vormen en variaties gebruikt om overgang van meer naar minder
ondersteuning te faciliteren.
2.5.2 (EXTRA) ONDERSTEUNING VOOR BEPAALDE GROEPJES KLEUTERS
Heel gericht voor specifieke kleuters
Voor, tijdens of na activiteiten
o Pre-teaching (voorkennis activeren)
o Hoeveelheid feedback, brugje naar thuistaal
o Herhaling, extra oefenkansen
Klasleerkracht of zorgleerkracht
2.7 REFLECTIE
Kleuters bewustmaken van leerproces:
Expliciteren wat kleuters zullen leren
Goede feedback geven tijdens de activiteit
Nadien nadenken over het al dan niet behalen van de vooropgestelde doelen
Observeren!
Beginsituatie
Ondersteuningsmogelijkheden
Differentiatie
VOOR
Wat weten de kleuters al?
Wat gaan we doen tijdens deze activiteit of dit thema? Hoe wil je dat doen?
TIJDENS
Wat leren ze?
, Hoe pakken ze het aan? Wat levert het op? Waar kan je bijsturen?
Ook reflectie op taal (taalbeschouwing)
NA
Terugblik met beelden, woordenschat herhalen, nadenken over hun rol
Heeft de kleuter het doel bereikt?
FOCUS OP TAAL: GELETTERDE ONTWIKKELING STIMULEREN: WAT, WAAROM, HOE
VERLOOPT DE ONTWIKKELING?
(LES 2 – GELETTERDE ONTWIKKELING STIMULEREN – DEEL 1 PPT)
2.1 WAT IS GELETTERDHEID?
Geletterdheid = de kennis en vaardigheid die nodig is om
Schriftelijk te communiceren
Schriftelijke informatie te verwerken
Met numerieke en grafische gegevens om te gaan
ICT te gebruiken
Cruciaal om deel te nemen aan maatschappij!
Geletterd worden is een proces
Basis: mondelinge vaardigheden
(taal = code van klanken, woorden, zinnen die je hoort of zegt)
Basis: woordenschat
(woorden = wat daarbuiten ligt, gedachten, verhalen, boodschappen)
Nieuw codesysteem: schriftelijke vaardigheden
(taal = code van letters en lettercombinaties)
Mondelinge vaardigheden
Informeel, spontaan
Hier-en-nu, snel reageren
Vluchtig
Schriftelijke vaardigheden
Tijd om na te denken
Zorgvuldiger uitdrukken
Blijven
Nodig:
, o Kennis van wereld en woordenschat
o Kennis van spelling
o Attitude: regels/afspraken (bovenaan beginnen, L-R)
o Natuurlijke nieuwsgierigheid!
2.2 WAAROM IS WERKEN AAN GELETTERDE ONTWIKKELING IN DE KLEUTERKLAS BELANGRIJK?
Kennismaatschappij = lezen en schrijven
Communicatie in volwassen wereld = schriftelijke taal
Vroeger: omgaan met geschreven taal vraagt systematisch onderricht (eerste leerjaar), gesproken taal gaat
zonder instructie.
Nu: omgaan met geschreven taal is (net als bij gesproken taal) een spontaan ontwikkelingsproces
Inzicht hierin ontwikkelen door betekenisvolle situaties zoals
Verhalen voorlezen
Boodschappenlijst maken
Wenskaart sturen
…
En zo de spontane fascinatie voor lezen en schrijven aanwakkeren bij ALLE kleuters!
Want talige kennis, vaardigheden en attitudes zorgen voor schoolsucces én beter functioneren in de
supertalige maatschappij.
2.3 HOE VERLOOPT DE ONTWIKKELING VAN DE GELETTERDHEID BIJ KLEUTERS
Vanaf geboorte: gesproken taal
Voorschoolse fase:
Eerste contact met geschreven taal
Initiatief ligt bij volwassene, die geeft er betekenis aan, voedt de ontwikkeling
Schoolse fase:
Kleuters nemen zelf initiatief om met geschreven taal bezig te zijn.
Interesse in letters, verhalen, klanken, krabbelschrift…
MINIMUMDOELEN EN DIDACTISCHE PRINCIPES
(LES 1 – MINIMUMDOELEN + DIDACTISCHE PRINCIPES PPT)
ZEVEN DIDACTISCHE PRINCIPES VOOR HET STIMULEREN VAN TAALCOMPETENTIE
Taalkrachtig onderwijs
Positief-talige grondhouding
Contextrijk
Functioneel
(inter)actief
Ondersteuning
Explicitering
Reflectie
2.5 ONDERSTEUNING
Uitdagende doelstellingen behalen met AL je kleuters
2.5.1 ONDERSTEUNING VOOR DE HELE KLAS
Dankzij gerichte ondersteuning de kleuters tot resultaat laten komen
Brede basiszorg: ondersteuning die werkt voor de hele klas
Scaffolding
o Visuele ondersteuning
o Talige ondersteuning
o Goede voorbeelden, stappenplannen
o Voordoen (voordoen/modelleren en modelen)
Verschil modelleren en modelen:
Modelleren: ik doe het voor
Modelen: ik bespreek ook mijn denkproces erachter
o Goede feedback (zie ook interactie)
NEED TO KNOW: ONDERSTEUNING EN EXPLICITERING AANBIEDEN EN AFBOUWEN VIA HET
GRIMM-MODEL
Gradual Release of Responsibility Instruction Model (GRIMM-model) = veelgebruikte didactische aanpak in
onderwijs.
, - Ontwikkeld door Pearson en Gallagher in 1983
- Wordt uitgebreid beschreven in literatuur over effectieve instructiemethoden
- Wordt in verschillende vormen en variaties gebruikt om overgang van meer naar minder
ondersteuning te faciliteren.
2.5.2 (EXTRA) ONDERSTEUNING VOOR BEPAALDE GROEPJES KLEUTERS
Heel gericht voor specifieke kleuters
Voor, tijdens of na activiteiten
o Pre-teaching (voorkennis activeren)
o Hoeveelheid feedback, brugje naar thuistaal
o Herhaling, extra oefenkansen
Klasleerkracht of zorgleerkracht
2.7 REFLECTIE
Kleuters bewustmaken van leerproces:
Expliciteren wat kleuters zullen leren
Goede feedback geven tijdens de activiteit
Nadien nadenken over het al dan niet behalen van de vooropgestelde doelen
Observeren!
Beginsituatie
Ondersteuningsmogelijkheden
Differentiatie
VOOR
Wat weten de kleuters al?
Wat gaan we doen tijdens deze activiteit of dit thema? Hoe wil je dat doen?
TIJDENS
Wat leren ze?
, Hoe pakken ze het aan? Wat levert het op? Waar kan je bijsturen?
Ook reflectie op taal (taalbeschouwing)
NA
Terugblik met beelden, woordenschat herhalen, nadenken over hun rol
Heeft de kleuter het doel bereikt?
FOCUS OP TAAL: GELETTERDE ONTWIKKELING STIMULEREN: WAT, WAAROM, HOE
VERLOOPT DE ONTWIKKELING?
(LES 2 – GELETTERDE ONTWIKKELING STIMULEREN – DEEL 1 PPT)
2.1 WAT IS GELETTERDHEID?
Geletterdheid = de kennis en vaardigheid die nodig is om
Schriftelijk te communiceren
Schriftelijke informatie te verwerken
Met numerieke en grafische gegevens om te gaan
ICT te gebruiken
Cruciaal om deel te nemen aan maatschappij!
Geletterd worden is een proces
Basis: mondelinge vaardigheden
(taal = code van klanken, woorden, zinnen die je hoort of zegt)
Basis: woordenschat
(woorden = wat daarbuiten ligt, gedachten, verhalen, boodschappen)
Nieuw codesysteem: schriftelijke vaardigheden
(taal = code van letters en lettercombinaties)
Mondelinge vaardigheden
Informeel, spontaan
Hier-en-nu, snel reageren
Vluchtig
Schriftelijke vaardigheden
Tijd om na te denken
Zorgvuldiger uitdrukken
Blijven
Nodig:
, o Kennis van wereld en woordenschat
o Kennis van spelling
o Attitude: regels/afspraken (bovenaan beginnen, L-R)
o Natuurlijke nieuwsgierigheid!
2.2 WAAROM IS WERKEN AAN GELETTERDE ONTWIKKELING IN DE KLEUTERKLAS BELANGRIJK?
Kennismaatschappij = lezen en schrijven
Communicatie in volwassen wereld = schriftelijke taal
Vroeger: omgaan met geschreven taal vraagt systematisch onderricht (eerste leerjaar), gesproken taal gaat
zonder instructie.
Nu: omgaan met geschreven taal is (net als bij gesproken taal) een spontaan ontwikkelingsproces
Inzicht hierin ontwikkelen door betekenisvolle situaties zoals
Verhalen voorlezen
Boodschappenlijst maken
Wenskaart sturen
…
En zo de spontane fascinatie voor lezen en schrijven aanwakkeren bij ALLE kleuters!
Want talige kennis, vaardigheden en attitudes zorgen voor schoolsucces én beter functioneren in de
supertalige maatschappij.
2.3 HOE VERLOOPT DE ONTWIKKELING VAN DE GELETTERDHEID BIJ KLEUTERS
Vanaf geboorte: gesproken taal
Voorschoolse fase:
Eerste contact met geschreven taal
Initiatief ligt bij volwassene, die geeft er betekenis aan, voedt de ontwikkeling
Schoolse fase:
Kleuters nemen zelf initiatief om met geschreven taal bezig te zijn.
Interesse in letters, verhalen, klanken, krabbelschrift…
