toelatingsexamen biologie
MODULE 5: DE CELCYCLUS
1. de celcyclus
= de georganiseerde manier waarop de cel groeit en deelt
- steeds opnieuw herhaald
mitose = deling vd celkern & het DNA
cytokinese = opsplitsen vh cytoplasma
waardoor 2 dochtercellen ontstaan
G1: cel groeit, kopieert organellen,
maakt bouwstenen voor volgende fases
-> meer transciptie & translatie dan
anders
G0: rustfase, cel die G1 verlaat en niet
meer deelt (spiercellen, …)
S: DNA-synthese / replicatie
G2: celgroei, aanmaakt eiwitten &
organellen, reorganisatie v inhoud
(=voorbereiding op mitose)
controlepunten: momenten in celcyclus
waarin cel inwendige omstandigheden
& omgevingsfactoren controleert en
hiermee beslist: verdergaan met
celdeling / niet
2. DNA-replicatie
= kopiëren vh cellulair DNA
- tijdens synthese-fase
- basismechanisme DNA-replicatie: gelijkaardig bij alle organismen
- semi-conservatief: elke streng v dubbele DNA-helix = een voorbeeld voor een
nieuwe streng bij replicatie
, 1. waterstofbruggen tussen 2 strengen verbroken door eiwit DNA-helicase
- DNA-replicatie begint in adenine- en thymine-rijke regio’s omdat ze maar 2
waterstofbruggen aanmaken en dus makkelijker te breken zijn
- replicatie bidirectioneel: strengen splitsen in beide richtingen op / replicatielus
w in beide richtingen tegelijk groter
- replicatie start op meerdere plekken tegelijk (duurt anders te lang)
- begin & einde ve replicatielus = replicatievork
2. aanmaak v/e nieuwe streng voor beide strengen door DNA-polymerase
- snelle streng/leiding strand: continu & beweegt naar replicatievork
- trage streng/legging strand: beweegt weg v replicatievork -> telkens moet
nieuwe primer w aangemaakt, dus discontinu
- Okazaki-fragmenten: afzonderlijke stukjes vd discontinue steng
- DNA-polymerase: hecht nieuwe nucleotiden aan aan uiteinden v nieuw
gevormde streng
- kan geen nieuwe streng aanmaken, enkel een bestaande verlengen
- > primase: zorgt ervoor dat eerst een kort RNA fragmentje / de primer w
aangemaakt
- primer = steeds complementair aan DNA-streng
- primer = antiparallel-> aan beide strengen in andere richting gericht
3. aaneenkoppelen v stukjes vd trage streng door DNA-ligas
MODULE 5: DE CELCYCLUS
1. de celcyclus
= de georganiseerde manier waarop de cel groeit en deelt
- steeds opnieuw herhaald
mitose = deling vd celkern & het DNA
cytokinese = opsplitsen vh cytoplasma
waardoor 2 dochtercellen ontstaan
G1: cel groeit, kopieert organellen,
maakt bouwstenen voor volgende fases
-> meer transciptie & translatie dan
anders
G0: rustfase, cel die G1 verlaat en niet
meer deelt (spiercellen, …)
S: DNA-synthese / replicatie
G2: celgroei, aanmaakt eiwitten &
organellen, reorganisatie v inhoud
(=voorbereiding op mitose)
controlepunten: momenten in celcyclus
waarin cel inwendige omstandigheden
& omgevingsfactoren controleert en
hiermee beslist: verdergaan met
celdeling / niet
2. DNA-replicatie
= kopiëren vh cellulair DNA
- tijdens synthese-fase
- basismechanisme DNA-replicatie: gelijkaardig bij alle organismen
- semi-conservatief: elke streng v dubbele DNA-helix = een voorbeeld voor een
nieuwe streng bij replicatie
, 1. waterstofbruggen tussen 2 strengen verbroken door eiwit DNA-helicase
- DNA-replicatie begint in adenine- en thymine-rijke regio’s omdat ze maar 2
waterstofbruggen aanmaken en dus makkelijker te breken zijn
- replicatie bidirectioneel: strengen splitsen in beide richtingen op / replicatielus
w in beide richtingen tegelijk groter
- replicatie start op meerdere plekken tegelijk (duurt anders te lang)
- begin & einde ve replicatielus = replicatievork
2. aanmaak v/e nieuwe streng voor beide strengen door DNA-polymerase
- snelle streng/leiding strand: continu & beweegt naar replicatievork
- trage streng/legging strand: beweegt weg v replicatievork -> telkens moet
nieuwe primer w aangemaakt, dus discontinu
- Okazaki-fragmenten: afzonderlijke stukjes vd discontinue steng
- DNA-polymerase: hecht nieuwe nucleotiden aan aan uiteinden v nieuw
gevormde streng
- kan geen nieuwe streng aanmaken, enkel een bestaande verlengen
- > primase: zorgt ervoor dat eerst een kort RNA fragmentje / de primer w
aangemaakt
- primer = steeds complementair aan DNA-streng
- primer = antiparallel-> aan beide strengen in andere richting gericht
3. aaneenkoppelen v stukjes vd trage streng door DNA-ligas
