DIVERSITEIT EN INCLUSIE IN HET
ONDERWIJS
Inhoud
1. intro tot diversiteit & inclusie: centrale concepten.........................................................3
1.1. categorie als filter.................................................................................................... 4
1.1.1. Wanneer is het dus OK om categorieën te gebruiken?......................................4
1.1.2. wie maakt de categorieën?................................................................................4
1.2. superdiversiteit – vertovec.......................................................................................5
1.3. enkele theorieën...................................................................................................... 5
1.3.1. difference & differentiation – Davies..................................................................6
1.3.2. kruispuntdenken................................................................................................ 7
1.4. diversiteit in onderwijs: cijfer...................................................................................8
1.4.1. Vlaanderen onder de loep..................................................................................8
1.4.2. Vlaanderen internationaal..................................................................................9
1.5. conclusie................................................................................................................ 10
2. meertaligheid............................................................................................................... 10
2.1. theoretische en praktische relevantie....................................................................10
2.1.1. Maar wat met taal?.......................................................................................... 10
2.1.2. taal, meertaligheid en leren.............................................................................11
2.2. hoe vertaald deze ongelijkheid zich in het onderwijs?...........................................13
2.2.1. wat leren die studies ons?................................................................................13
2.2.2. hoe kan meertaligheid bijdragen aan een inclusieve leeromgeving?...............14
2.3. meertalige praktijken in onze context....................................................................17
2.3.1. hoe aan de slag gaan met functioneel meertalig leren?..................................17
3. conclusie................................................................................................................... 18
3. Inclusie & beperking..................................................................................................... 19
3.1. centrale concepten: inclusie..................................................................................19
3.1.1. (in)equality...................................................................................................... 19
3.1.2. EQUITY............................................................................................................. 20
3.1.3. Justice.............................................................................................................. 20
3.2. diversiteit organiseren...........................................................................................20
3.2.1. exclusie............................................................................................................ 20
3.2.2. segregatie........................................................................................................ 20
3.2.3. integratie......................................................................................................... 21
3.2.4. inclusie............................................................................................................. 21
3.3. beperking............................................................................................................... 23
1
, 3.3.1. medisch VS het sociaal model.........................................................................23
3.3.2. buitengewoon onderwijs..................................................................................23
3.4. de oplossing? inclusief onderwijs...........................................................................24
3.4.1. belgische beleid............................................................................................... 25
3.5. wat is inclusief onderwijs.......................................................................................26
3.5.1. oorzaakanalyse inclusief onderwijs in vlaanderen............................................26
4. SES en etniciteit........................................................................................................... 28
4.1. vlaanderen............................................................................................................. 28
4.2. leerlingen in kansarmoede.....................................................................................28
4.2.1. intersectioneel bekeken...................................................................................29
4.2.2. kapitaal theorie van bordieu............................................................................29
4.3. individueel en familiaal niveau...............................................................................30
4.3.1. taal.................................................................................................................. 30
4.3.2. ondersteuning van ouders...............................................................................31
4.4. peerniveau............................................................................................................. 31
4.5. leerkrachtenniveau................................................................................................31
4.5.1. lagere verwachtingen – pygmalion-studie........................................................31
4.6. systeem/ LK-niveau................................................................................................ 32
4.7. systeemniveau....................................................................................................... 32
4.8. leerlingen met migratie-achtergrond.....................................................................33
4.8.1. individueel en familiaal niveau.........................................................................33
4.8.2. peerniveau....................................................................................................... 34
4.8.3. leerkrachtniveau.............................................................................................. 34
4.8.4. systeemniveau.................................................................................................34
4.9. centrale toetsen..................................................................................................... 35
5. gender en LGBTQ+...................................................................................................... 36
5.1. gender in het onderwijs.........................................................................................36
5.2. centrale gender theorieën......................................................................................37
5.2.1. genderbread.................................................................................................... 37
5.3. gender in de wereld...............................................................................................37
5.4. gendernormen....................................................................................................... 38
5.4.1. simonne de beauvoir.......................................................................................38
5.4.2. Michel foucault.................................................................................................38
5.5. kenrconcepten:...................................................................................................... 39
5.6. oorzaakanalyse...................................................................................................... 39
5.6.1. individueel niveau............................................................................................ 39
5.6.2. peerniveau (in scholencontext)........................................................................39
5.6.3. leerkrachtniveau.............................................................................................. 40
2
, 5.6.4. systeemniveau.................................................................................................40
5.7. gender................................................................................................................... 41
5.7.1. individueel niveau............................................................................................ 41
5.7.2. peerniveau....................................................................................................... 43
5.7.3. leerkrachtniveau.............................................................................................. 43
5.7.4. systeemniveau.................................................................................................43
5.7.5. genderbewuste school.....................................................................................44
6. structuren.................................................................................................................... 45
6.1. probleem................................................................................................................ 45
6.2. oplossing: op systeemniveau.................................................................................46
6.2.1. Vlaamse systeem............................................................................................. 46
6.3. op naar faire transities...........................................................................................50
6.4. aangrijpinspunten in het systeem..........................................................................51
7. leer-kracht.................................................................................................................... 51
7.1. attitudes................................................................................................................. 51
7.1.1. attitudes 1: houding tegenover verschillende vormen van diversiteit..............52
7.1.2. attitudes 2: Visie over de rol van onderwijs op vlak van diversiteit..................52
7.2. competentie........................................................................................................... 53
7.2.1. krachtige leeromgeving creeëren....................................................................53
7.2.2. oog hebben voor diversiteit.............................................................................55
7.2.3. leerlingen begeleiden tot kwalitsvolle interacties............................................55
7.2.4. de krachten bundelen met collega’s en externe partners................................56
8. school in context.......................................................................................................... 57
8.1. partnerschappen met ouders.................................................................................57
8.1.1. ouderbetrokkenheid......................................................................................... 57
8.1.2. waarom zou je samenwerken met ouderS?......................................................59
8.1.3. conclusie:......................................................................................................... 61
8.1.4. visie van de school VS van de ouders..............................................................61
8.2. brede school.......................................................................................................... 62
8.2.1. hoe?................................................................................................................. 63
8.2.2. waarom?.......................................................................................................... 63
8.2.3. hoe werken aan een brede leer-en leefomgeving?..........................................65
1. INTRO TOT DIVERSITEIT & INCLUSIE: CENTRALE CONCEPTEN
Diversiteit = alle vormen van menselijk verschil.
3
, Sommige assen worden als extra belangrijk beschouwd, want het hangt samen met
ongelijkheid. Als maatschappij worden deze naar voor geschoven met aandachtspunten,
dus worden hier maatregelen voor genomen anti-discriminatiewetten in België.
1.1. CATEGORIE ALS FILTER
Lens die ons helpt om de realiteit beter te zien daarom focussen op één specifieke
diversiteit. Gerichter op zoek gaan naar ongelijkheden.
Voordelen Nadelen
- Zien in chaos - Creëert & vergroot verschillen
- Verminderen complexiteit - Creëert biases in onze geest
- Noodzakelijk om ongelijkheid op te
sporen
Onderzoek rond leerkrachten bij genderblind gedrag:
- Resulteert in lesgeven naar de norm, het fictief gemiddelde
o Norm die impliciet in de maatschappij aanwezig is
Wit, man, hetereo, …
- Zijn onbewust van biases
1.1.1. WANNEER IS HET DUS OK OM CATEGORIEËN TE GEBRUIKEN?
we moeten er van bewust zijn
- Iedereen doet het
- Ons hoofd werk zo om zaken te ordenen
- Het is een sociale constructie!
o Veranderbaar
o Contextafhankelijk
o Verschil is continu, niet categoriaal
Er wordt een streep getrokken, maar als je kijkt naar de verschillen
die er zijn zie je dat dit verschilt in intensiteit & niet zo afgebakend
is.
Bijvoorbeeld: man en vrouw doorheen de geschiedenis en hoe dit gedefinieerd wordt en
samenhangt met bepaalde rollen (EU in 16de eeuw VS 21ste eeuw).
1.1.2. WIE MAAKT DE CATEGORIEËN?
Agency! Wie was erbij en wie kon beslissen wat een categorie werd en wat niet?
4
ONDERWIJS
Inhoud
1. intro tot diversiteit & inclusie: centrale concepten.........................................................3
1.1. categorie als filter.................................................................................................... 4
1.1.1. Wanneer is het dus OK om categorieën te gebruiken?......................................4
1.1.2. wie maakt de categorieën?................................................................................4
1.2. superdiversiteit – vertovec.......................................................................................5
1.3. enkele theorieën...................................................................................................... 5
1.3.1. difference & differentiation – Davies..................................................................6
1.3.2. kruispuntdenken................................................................................................ 7
1.4. diversiteit in onderwijs: cijfer...................................................................................8
1.4.1. Vlaanderen onder de loep..................................................................................8
1.4.2. Vlaanderen internationaal..................................................................................9
1.5. conclusie................................................................................................................ 10
2. meertaligheid............................................................................................................... 10
2.1. theoretische en praktische relevantie....................................................................10
2.1.1. Maar wat met taal?.......................................................................................... 10
2.1.2. taal, meertaligheid en leren.............................................................................11
2.2. hoe vertaald deze ongelijkheid zich in het onderwijs?...........................................13
2.2.1. wat leren die studies ons?................................................................................13
2.2.2. hoe kan meertaligheid bijdragen aan een inclusieve leeromgeving?...............14
2.3. meertalige praktijken in onze context....................................................................17
2.3.1. hoe aan de slag gaan met functioneel meertalig leren?..................................17
3. conclusie................................................................................................................... 18
3. Inclusie & beperking..................................................................................................... 19
3.1. centrale concepten: inclusie..................................................................................19
3.1.1. (in)equality...................................................................................................... 19
3.1.2. EQUITY............................................................................................................. 20
3.1.3. Justice.............................................................................................................. 20
3.2. diversiteit organiseren...........................................................................................20
3.2.1. exclusie............................................................................................................ 20
3.2.2. segregatie........................................................................................................ 20
3.2.3. integratie......................................................................................................... 21
3.2.4. inclusie............................................................................................................. 21
3.3. beperking............................................................................................................... 23
1
, 3.3.1. medisch VS het sociaal model.........................................................................23
3.3.2. buitengewoon onderwijs..................................................................................23
3.4. de oplossing? inclusief onderwijs...........................................................................24
3.4.1. belgische beleid............................................................................................... 25
3.5. wat is inclusief onderwijs.......................................................................................26
3.5.1. oorzaakanalyse inclusief onderwijs in vlaanderen............................................26
4. SES en etniciteit........................................................................................................... 28
4.1. vlaanderen............................................................................................................. 28
4.2. leerlingen in kansarmoede.....................................................................................28
4.2.1. intersectioneel bekeken...................................................................................29
4.2.2. kapitaal theorie van bordieu............................................................................29
4.3. individueel en familiaal niveau...............................................................................30
4.3.1. taal.................................................................................................................. 30
4.3.2. ondersteuning van ouders...............................................................................31
4.4. peerniveau............................................................................................................. 31
4.5. leerkrachtenniveau................................................................................................31
4.5.1. lagere verwachtingen – pygmalion-studie........................................................31
4.6. systeem/ LK-niveau................................................................................................ 32
4.7. systeemniveau....................................................................................................... 32
4.8. leerlingen met migratie-achtergrond.....................................................................33
4.8.1. individueel en familiaal niveau.........................................................................33
4.8.2. peerniveau....................................................................................................... 34
4.8.3. leerkrachtniveau.............................................................................................. 34
4.8.4. systeemniveau.................................................................................................34
4.9. centrale toetsen..................................................................................................... 35
5. gender en LGBTQ+...................................................................................................... 36
5.1. gender in het onderwijs.........................................................................................36
5.2. centrale gender theorieën......................................................................................37
5.2.1. genderbread.................................................................................................... 37
5.3. gender in de wereld...............................................................................................37
5.4. gendernormen....................................................................................................... 38
5.4.1. simonne de beauvoir.......................................................................................38
5.4.2. Michel foucault.................................................................................................38
5.5. kenrconcepten:...................................................................................................... 39
5.6. oorzaakanalyse...................................................................................................... 39
5.6.1. individueel niveau............................................................................................ 39
5.6.2. peerniveau (in scholencontext)........................................................................39
5.6.3. leerkrachtniveau.............................................................................................. 40
2
, 5.6.4. systeemniveau.................................................................................................40
5.7. gender................................................................................................................... 41
5.7.1. individueel niveau............................................................................................ 41
5.7.2. peerniveau....................................................................................................... 43
5.7.3. leerkrachtniveau.............................................................................................. 43
5.7.4. systeemniveau.................................................................................................43
5.7.5. genderbewuste school.....................................................................................44
6. structuren.................................................................................................................... 45
6.1. probleem................................................................................................................ 45
6.2. oplossing: op systeemniveau.................................................................................46
6.2.1. Vlaamse systeem............................................................................................. 46
6.3. op naar faire transities...........................................................................................50
6.4. aangrijpinspunten in het systeem..........................................................................51
7. leer-kracht.................................................................................................................... 51
7.1. attitudes................................................................................................................. 51
7.1.1. attitudes 1: houding tegenover verschillende vormen van diversiteit..............52
7.1.2. attitudes 2: Visie over de rol van onderwijs op vlak van diversiteit..................52
7.2. competentie........................................................................................................... 53
7.2.1. krachtige leeromgeving creeëren....................................................................53
7.2.2. oog hebben voor diversiteit.............................................................................55
7.2.3. leerlingen begeleiden tot kwalitsvolle interacties............................................55
7.2.4. de krachten bundelen met collega’s en externe partners................................56
8. school in context.......................................................................................................... 57
8.1. partnerschappen met ouders.................................................................................57
8.1.1. ouderbetrokkenheid......................................................................................... 57
8.1.2. waarom zou je samenwerken met ouderS?......................................................59
8.1.3. conclusie:......................................................................................................... 61
8.1.4. visie van de school VS van de ouders..............................................................61
8.2. brede school.......................................................................................................... 62
8.2.1. hoe?................................................................................................................. 63
8.2.2. waarom?.......................................................................................................... 63
8.2.3. hoe werken aan een brede leer-en leefomgeving?..........................................65
1. INTRO TOT DIVERSITEIT & INCLUSIE: CENTRALE CONCEPTEN
Diversiteit = alle vormen van menselijk verschil.
3
, Sommige assen worden als extra belangrijk beschouwd, want het hangt samen met
ongelijkheid. Als maatschappij worden deze naar voor geschoven met aandachtspunten,
dus worden hier maatregelen voor genomen anti-discriminatiewetten in België.
1.1. CATEGORIE ALS FILTER
Lens die ons helpt om de realiteit beter te zien daarom focussen op één specifieke
diversiteit. Gerichter op zoek gaan naar ongelijkheden.
Voordelen Nadelen
- Zien in chaos - Creëert & vergroot verschillen
- Verminderen complexiteit - Creëert biases in onze geest
- Noodzakelijk om ongelijkheid op te
sporen
Onderzoek rond leerkrachten bij genderblind gedrag:
- Resulteert in lesgeven naar de norm, het fictief gemiddelde
o Norm die impliciet in de maatschappij aanwezig is
Wit, man, hetereo, …
- Zijn onbewust van biases
1.1.1. WANNEER IS HET DUS OK OM CATEGORIEËN TE GEBRUIKEN?
we moeten er van bewust zijn
- Iedereen doet het
- Ons hoofd werk zo om zaken te ordenen
- Het is een sociale constructie!
o Veranderbaar
o Contextafhankelijk
o Verschil is continu, niet categoriaal
Er wordt een streep getrokken, maar als je kijkt naar de verschillen
die er zijn zie je dat dit verschilt in intensiteit & niet zo afgebakend
is.
Bijvoorbeeld: man en vrouw doorheen de geschiedenis en hoe dit gedefinieerd wordt en
samenhangt met bepaalde rollen (EU in 16de eeuw VS 21ste eeuw).
1.1.2. WIE MAAKT DE CATEGORIEËN?
Agency! Wie was erbij en wie kon beslissen wat een categorie werd en wat niet?
4
