Introductie
We bestuderen het psychisch functioneren vanuit de psychopathologie (=
de studie van ziekten en stoornissen van de menselijke geest en lijden
1.1 psychische problemen, psychische stoornis,
kwetsbaarheid
‘het belangrijkste wat we over psychische klachten kunnen zeggen, is dat
we niet precies weten wat dat zijn’
Vroeger sprak men van krankzinnigheid nu: psychiatrische stoornis,
psychisch probleem, psychische aandoening of mentale ziekte
MAAR nog steeds kwetsbare termen: ervaringsdeskundige gebruiken
psychische kwetsbaarheid
1.1.1 afwijkend gedrag, gedachten en gevoelens
‘hoe je je gedraagt vergelijken ze met regels en normen’
Criteria voor afwijkend gedrag:
Abnormaal:
1. uitzonderlijk: de specifieke gevoelens, gedachten of gedrag komen
slechts bij heel weinig mensen voor in die macro-, meso- of
microcontext.
2. Sociaal afwijkend, ab-normaal, afwijkend van de sociale normen: dit
zijn relatieve maatstaven en geen waarheden
3. Foute waarneming of foute interpretatie van zintuigelijke prikkels:
als iemand prikkels anders interpreteert dan wordt dit afwijkend
genoemd
Verstorend:
4. Aanzienelijk emotioneel lijden van de persoon: als emoties als angst
zeer intens blijven en niet langdurig
kunnen functioneren is dit afwijkend
5. Ongepast of contraproductief gedrag:
gedrag dat onprettige gevoelens
oproept is afwijkend
6. Gevaar: gedrag dat gevaar oplevert
voor de betrokkene en voor anderen is
afwijkend.
,1.1.2 psychische stoornis
om van een psychische stoornis te kunnen spreken moet gedrag,
gedachten en gevoelens aan de volgende 2 criteria beantwoorden:
- afwijkend gedrag vertonen
- lijden, ongemak of een beperking in activiteiten of functioneren
(DSM)
wees bewust dat pychiatrische symptomen frequent voorkomen in
dealgemene bevolking maar niet iedereen heeft psychiatrische
stoornissen
1.1.3 prevalentie van psychische stoornissen en zorggebruik
de helft van de mensen voldoet ooit aan de criteria om afwijkend gedrag
te diagnosticeren 1/5 van de mensen heeft gedurende het afgelopen jaar
afwijkende patronen
dus de actuele prevalentie: 22% heeft afgelopen jaar een psychische
stoornis
lees de rest eens door niet veel extra uitleg
1.2 classificatie van psychische stoornissen
we gaan mensen altijd in hokjes plaatsen menselijke cognitieve
behoeften
1.2.3 de menselijke behoefte aan classificeren
Geeft gevoel van controle en zekerheid
indeling is een kwestie van afspraken maken
1.2.4 classificeren van gedrag, gedachten en gevoelens
Balans vinden tussen aansluiten bij de algemene afgesproken taal
enerzijds en anderzijds om stigmatiserende termen te vervangen
Veel kritiek op de psychiatrische diagnoses van de DSM en hoe we
hiermee omgaan
1.2.5 het nut en de voordelen van de psychiatrische classificatie
Classificatie is een basis van een gemeenschappelijke taal om
wetenschappelijke kennis te kunnen opbouwen (we spreken dan 1
taal)
Ook kunnen we dan juiste behandelingen kiezen, welke past het
beste bij de diagnose
Ook kunnen we de prognose inschatten: hoe gaat het probleem
verder verlopen
Maar ook kunnen we beter onderzoeken naar oorzaken
,1.2.6 classificatiesystemen in de psychiatrie
2 classificatiesystemen om psychiatrische stoornissen:
- DSM: diagnostic and statistical manual of mental disorders
DSM-5 wordt gebruikt en is wel uitgebreid
- ICD: international statistical classification of diseases and related
health problems
van de Wereldgezondheidsorganisatie, is gefocust op de
gezondheid niet op de psyhiatrie
1.3 psychiatrische classificatie met de DSM
1.3.3 evolutie van DSM, DSM-II naar DSM-5-TR
Eerste versie in de jaren 50 als reactie op verwarring van diagnoses
DSM i en DSM II sterk beïnvloed door de psycho-analyse
DSM I beschreef 106 psychiatrische stoornissen zo is de terminologie van
Neurose nog steeds van de DSM I
Steeds meer kritieken DSM-III: van ‘de mens al verhaal’ naar ‘meten is
weten’
veel begrippen zoals neurose werden vervangen en aangescherpt
DSM-III bevat 265 ziektebeelden en DSM-IV ruim 300
Huidige DSM is A-theorethisch: geeft geen theoretische verklaringen voor
stoornissen, het is gwn voor classificatie
Is DSM een goed classificatie instrument zijn 2 voorwaarden belangrijk:
- betrouwbaarheid: komen meerdere professionals tot dezelfde
classificatie als ze allemaal dezelfde onderzoeken?
- Validiteit: verwijst een psychiatrisch label wel naar 1 diagnose
er is nog verbetering in de validiteit nodig op gebied van de
culturele betekenis van symptomen
1.3.4 evaluatie van gebruik van DSM classificatie
Oorspronkelijke bedoeling en functie van de DSM blijft dan ook overeind
duidelijk communiceren over psychische stoornissen
Lees eens goed, geen theorie maar wel interessant
1.3.5 de cirkelredenering en reïficatie van psychiatrische labels
“Het maken van lijsten met gedrag, het plakken van medisch klinkende
etiketten op de mensen die dat gedrag vertonen en vervolgens de
aanwezigheid van dit gedrag gebruiken om te bewijzen dat ze de ziekte
hebben, is wetenschappelijk betekenisloos. Het zegt ons niets over
, oorzaken of oplossingen. Het creëert echter wel het geruststellende gevoel
dat er iets medisch aan de hand is”
Het risico op cirkelredenering!!
zie voorbeeld in cursus
Kan voor een ander probleem zorgen. Namelijk: Reïficatie of verdinglijking
= het beschouwen van labels als objectieve entiteiten
Maar heeft consequenties: verruimen van criteria gebeurt de laatste tijd
veel
Maar ook is er essentialisering: labels worden onterecht beschouwd als
iets dat vastligt in een persoon ipv als een beschrijving van het huidig
functioneren
1.4 psychiatrische diagnostiek
een gevaar bij classificeren in de psychiatrie is dat het gelijk wordt gesteld
aan diagnosticeren
we spreken vaak over een psychiatrische diagnose terwijl we een
psychiatrische classificatie bedoelen
er is nog heel weinig geweten over de precieze oorzaken van stoornissen,
komen vaak niet verder dan classificeren
MAAR EEN NAAM KUNNEN GEVEN IS NIET HETZELFDE ALS HET KUNNEN
BENOEMEN VAN SYMPTOMEN
niveaus van diagnostiek:
1) classificatie: dit op basis van de DSM en ICD
beschrijving van symptomen
2) diagnostiek: vraagt nog meer specialisatie
bevat ook het betekenis geven van de symptomen voor en door
de patiënt
ook kijken naar eventuele comorbiditeit
3) indicatiestelling: proces waarbij de psychiater als medisch expert de
info inbrengt in gesprek
1.5 begeleiding van een cliënt met een psychiatrisch
label
Een psychiatrisch label is meer dan een neutrale beschrijving van
symptomen
draagt sociale betekenis
We bestuderen het psychisch functioneren vanuit de psychopathologie (=
de studie van ziekten en stoornissen van de menselijke geest en lijden
1.1 psychische problemen, psychische stoornis,
kwetsbaarheid
‘het belangrijkste wat we over psychische klachten kunnen zeggen, is dat
we niet precies weten wat dat zijn’
Vroeger sprak men van krankzinnigheid nu: psychiatrische stoornis,
psychisch probleem, psychische aandoening of mentale ziekte
MAAR nog steeds kwetsbare termen: ervaringsdeskundige gebruiken
psychische kwetsbaarheid
1.1.1 afwijkend gedrag, gedachten en gevoelens
‘hoe je je gedraagt vergelijken ze met regels en normen’
Criteria voor afwijkend gedrag:
Abnormaal:
1. uitzonderlijk: de specifieke gevoelens, gedachten of gedrag komen
slechts bij heel weinig mensen voor in die macro-, meso- of
microcontext.
2. Sociaal afwijkend, ab-normaal, afwijkend van de sociale normen: dit
zijn relatieve maatstaven en geen waarheden
3. Foute waarneming of foute interpretatie van zintuigelijke prikkels:
als iemand prikkels anders interpreteert dan wordt dit afwijkend
genoemd
Verstorend:
4. Aanzienelijk emotioneel lijden van de persoon: als emoties als angst
zeer intens blijven en niet langdurig
kunnen functioneren is dit afwijkend
5. Ongepast of contraproductief gedrag:
gedrag dat onprettige gevoelens
oproept is afwijkend
6. Gevaar: gedrag dat gevaar oplevert
voor de betrokkene en voor anderen is
afwijkend.
,1.1.2 psychische stoornis
om van een psychische stoornis te kunnen spreken moet gedrag,
gedachten en gevoelens aan de volgende 2 criteria beantwoorden:
- afwijkend gedrag vertonen
- lijden, ongemak of een beperking in activiteiten of functioneren
(DSM)
wees bewust dat pychiatrische symptomen frequent voorkomen in
dealgemene bevolking maar niet iedereen heeft psychiatrische
stoornissen
1.1.3 prevalentie van psychische stoornissen en zorggebruik
de helft van de mensen voldoet ooit aan de criteria om afwijkend gedrag
te diagnosticeren 1/5 van de mensen heeft gedurende het afgelopen jaar
afwijkende patronen
dus de actuele prevalentie: 22% heeft afgelopen jaar een psychische
stoornis
lees de rest eens door niet veel extra uitleg
1.2 classificatie van psychische stoornissen
we gaan mensen altijd in hokjes plaatsen menselijke cognitieve
behoeften
1.2.3 de menselijke behoefte aan classificeren
Geeft gevoel van controle en zekerheid
indeling is een kwestie van afspraken maken
1.2.4 classificeren van gedrag, gedachten en gevoelens
Balans vinden tussen aansluiten bij de algemene afgesproken taal
enerzijds en anderzijds om stigmatiserende termen te vervangen
Veel kritiek op de psychiatrische diagnoses van de DSM en hoe we
hiermee omgaan
1.2.5 het nut en de voordelen van de psychiatrische classificatie
Classificatie is een basis van een gemeenschappelijke taal om
wetenschappelijke kennis te kunnen opbouwen (we spreken dan 1
taal)
Ook kunnen we dan juiste behandelingen kiezen, welke past het
beste bij de diagnose
Ook kunnen we de prognose inschatten: hoe gaat het probleem
verder verlopen
Maar ook kunnen we beter onderzoeken naar oorzaken
,1.2.6 classificatiesystemen in de psychiatrie
2 classificatiesystemen om psychiatrische stoornissen:
- DSM: diagnostic and statistical manual of mental disorders
DSM-5 wordt gebruikt en is wel uitgebreid
- ICD: international statistical classification of diseases and related
health problems
van de Wereldgezondheidsorganisatie, is gefocust op de
gezondheid niet op de psyhiatrie
1.3 psychiatrische classificatie met de DSM
1.3.3 evolutie van DSM, DSM-II naar DSM-5-TR
Eerste versie in de jaren 50 als reactie op verwarring van diagnoses
DSM i en DSM II sterk beïnvloed door de psycho-analyse
DSM I beschreef 106 psychiatrische stoornissen zo is de terminologie van
Neurose nog steeds van de DSM I
Steeds meer kritieken DSM-III: van ‘de mens al verhaal’ naar ‘meten is
weten’
veel begrippen zoals neurose werden vervangen en aangescherpt
DSM-III bevat 265 ziektebeelden en DSM-IV ruim 300
Huidige DSM is A-theorethisch: geeft geen theoretische verklaringen voor
stoornissen, het is gwn voor classificatie
Is DSM een goed classificatie instrument zijn 2 voorwaarden belangrijk:
- betrouwbaarheid: komen meerdere professionals tot dezelfde
classificatie als ze allemaal dezelfde onderzoeken?
- Validiteit: verwijst een psychiatrisch label wel naar 1 diagnose
er is nog verbetering in de validiteit nodig op gebied van de
culturele betekenis van symptomen
1.3.4 evaluatie van gebruik van DSM classificatie
Oorspronkelijke bedoeling en functie van de DSM blijft dan ook overeind
duidelijk communiceren over psychische stoornissen
Lees eens goed, geen theorie maar wel interessant
1.3.5 de cirkelredenering en reïficatie van psychiatrische labels
“Het maken van lijsten met gedrag, het plakken van medisch klinkende
etiketten op de mensen die dat gedrag vertonen en vervolgens de
aanwezigheid van dit gedrag gebruiken om te bewijzen dat ze de ziekte
hebben, is wetenschappelijk betekenisloos. Het zegt ons niets over
, oorzaken of oplossingen. Het creëert echter wel het geruststellende gevoel
dat er iets medisch aan de hand is”
Het risico op cirkelredenering!!
zie voorbeeld in cursus
Kan voor een ander probleem zorgen. Namelijk: Reïficatie of verdinglijking
= het beschouwen van labels als objectieve entiteiten
Maar heeft consequenties: verruimen van criteria gebeurt de laatste tijd
veel
Maar ook is er essentialisering: labels worden onterecht beschouwd als
iets dat vastligt in een persoon ipv als een beschrijving van het huidig
functioneren
1.4 psychiatrische diagnostiek
een gevaar bij classificeren in de psychiatrie is dat het gelijk wordt gesteld
aan diagnosticeren
we spreken vaak over een psychiatrische diagnose terwijl we een
psychiatrische classificatie bedoelen
er is nog heel weinig geweten over de precieze oorzaken van stoornissen,
komen vaak niet verder dan classificeren
MAAR EEN NAAM KUNNEN GEVEN IS NIET HETZELFDE ALS HET KUNNEN
BENOEMEN VAN SYMPTOMEN
niveaus van diagnostiek:
1) classificatie: dit op basis van de DSM en ICD
beschrijving van symptomen
2) diagnostiek: vraagt nog meer specialisatie
bevat ook het betekenis geven van de symptomen voor en door
de patiënt
ook kijken naar eventuele comorbiditeit
3) indicatiestelling: proces waarbij de psychiater als medisch expert de
info inbrengt in gesprek
1.5 begeleiding van een cliënt met een psychiatrisch
label
Een psychiatrisch label is meer dan een neutrale beschrijving van
symptomen
draagt sociale betekenis
