KUNSTEDUCATIE INTEGREREN
DEEL 1: HERHALING BOUWSTENEN
1 BOUWSTENEN KUNSTEDUCATIE
Muziek Beeld
• Ritme • Lijn
• Melodie • Licht
• Harmonie (samenklank) • Textuur
• Vorm • Kleur
• Klankkleur (timbre) • Ruimte
• Klanksterkte (dynamiek) • Vorm
• Compositie
Drama Dans
• Rol • Tijd
• Handeling en taal • Kracht
• Tijd • Vorm
• Ruimte • Ruimte
• Samenspel • Structuur
• Relatie
DEEL 2: OVER WAT EN WAAROM VAN INTEGREREN
1 WAT IS INTEGREREN?
Integratie betekent iets tot een eenheid maken, aanvullen of verfrissen. We spreken dus van
zinvolle integratie alleen wanneer het iets toevoegt, opfrist of samenbrengt tot een geheel.
2 WAAROM INTEGREREN?
2.1 21-EEUWSE VAARDIGHEDEN
21e-eeuwse vaardigheden zijn competenties die nodig zijn om goed te functioneren in een
voortdurend veranderende samenleving. Binnen deze vaardigheden vormen de 4C’s
(communicatie, kritisch denken, creatief denken en samenwerking) de kern waarop onderwijs
verder bouwt.
Wanneer leerinhouden geïntegreerd worden aangeboden, worden leerlingen gestimuleerd om 21e-
eeuwse vaardigheden te gebruiken. Integratie is pas echt zinvol wanneer het kritisch en creatief
denken activeert.
2.2 DE WERELD MET ZIJN UITDAGINGEN
De wereld kent veel uitdagingen, die verder gaan dan alleen de 21e-eeuwse vaardigheden en dus
ook vragen om zelfkennis en kennis over de wereld. Integratie in kunsteducatie maakt het mogelijk
om persoonlijke ervaringen en de realiteit van de wereld in de klas te brengen. Door kunst te
verbinden met andere leergebieden wordt de complexe wereld concreet en tastbaar, zodat
leerlingen abstracte inhouden beter kunnen begrijpen en de wereld vanuit meerdere perspectieven
kunnen bekijken.
2.3 TOT DIEPER LEREN KOMEN
Door de sensorische aanpak die kunsteducatie heeft, krijgen de hersenen input op verschillende
manieren. Dit helpt om leerinhouden vast te zetten in het geheugen en tot dieper leren te komen.
1
, Door beweging, beeld, geluid en denken te combineren, worden hersenverbindingen gelegd, wat
associatievermogen, creativiteit en executieve functies stimuleert.
EJectief gebruik van kunsteducatie vraagt van leerkrachten:
• Te zoeken naar balans tussen verwachting en verrassing, tussen datgene dat het kind al kent en
het onbekende, tussen orde en chaos.
§ Laat leerlingen falen en begeleid hen om hier goed mee om te gaan en leerkansen te ontdekken.
§ Laat leerlingen openstaan voor de chaos, het onbekende (attitudevorming).
§ Laat leerlingen experimenteren
Kortom wil dit zeggen dat kunsteducatie niet enkel ‘leuk’ is, maar dat het met goede, gerichte
opdrachten net je hersenen sterk aan het werk zet.
2.4 LEERPUNT
Het kenniscentrum Leerpunt verzamelt en vertaalt wetenschappelijk onderwijsonderzoek naar
praktijkvoorbeelden om een evidence-informed aanpak in het Vlaamse onderwijs te stimuleren.
Volgens Leerpunt heeft kunsteducatie (cultuureducatie) een positief eJect op de leerresultaten in
lezen en wiskunde. Daarnaast kan kunsteducatie geïntegreerd worden met andere leergebieden,
waardoor de impact op de leerinhouden van die vakken wordt versterkt.
3 REDEN TOT INTEGRATIE BINNEN KUNSTEDUCATIE
Integratie binnen kunsteducatie versterkt het leren door verschillende kunstvormen (muziek,
beeld, dans, drama) met elkaar te verbinden. Dit sluit aan bij de natuurlijke creativiteit van
kinderen, die van nature verbanden leggen tussen domeinen, en helpt om het muzische aanbod
als één samenhangend leergebied te ervaren. Door domeinen te integreren, worden
overkoepelende bouwstenen sterker beleefd en wordt de blik op kunst verruimd.
Bovendien weerspiegelt deze aanpak de hedendaagse kunst, waarin kunstenaars vaak meerdere
kunstvormen tegelijk gebruiken om een idee krachtiger over te brengen en de ervaring zintuiglijk te
maken.
DEEL 3: INTEGRATIE DOMEINEN KUNSTEDUCATIE
1 HOE INTEGREREN?
Bij het ontwikkelen van een geïntegreerde activiteit volg je enkele stappen:
a. Observeren/verdiepen
Je bestudeert de inspiratiebron grondig door te observeren, informatie op te zoeken en te
brainstormen. Daarbij raadpleeg je meerdere bronnen en verzamel je notities om je
inhoudelijke kennis over het kunstwerk te verdiepen.
b. Associëren
Na het verdiepen in de inspiratiebron maak je associaties met andere kunstdomeinen.
Vertrekkend van de bouwsteen (bijvoorbeeld beeld) uit vorige fase zoek je linken met de andere
domeinen (bijvoorbeeld dans, drama en muziek). Je formuleert het best per bouwsteen korte
lesideeën.
c. Bisociëren/keuze maken
Na het verkennen van verschillende mogelijkheden, kies je één idee dat het meest logisch of
inspirerend aanvoelt (een soort AHA-moment). Je maakt daarbij een unieke combinatie tussen
de inspiratiebron en een kunstdomein.
2
DEEL 1: HERHALING BOUWSTENEN
1 BOUWSTENEN KUNSTEDUCATIE
Muziek Beeld
• Ritme • Lijn
• Melodie • Licht
• Harmonie (samenklank) • Textuur
• Vorm • Kleur
• Klankkleur (timbre) • Ruimte
• Klanksterkte (dynamiek) • Vorm
• Compositie
Drama Dans
• Rol • Tijd
• Handeling en taal • Kracht
• Tijd • Vorm
• Ruimte • Ruimte
• Samenspel • Structuur
• Relatie
DEEL 2: OVER WAT EN WAAROM VAN INTEGREREN
1 WAT IS INTEGREREN?
Integratie betekent iets tot een eenheid maken, aanvullen of verfrissen. We spreken dus van
zinvolle integratie alleen wanneer het iets toevoegt, opfrist of samenbrengt tot een geheel.
2 WAAROM INTEGREREN?
2.1 21-EEUWSE VAARDIGHEDEN
21e-eeuwse vaardigheden zijn competenties die nodig zijn om goed te functioneren in een
voortdurend veranderende samenleving. Binnen deze vaardigheden vormen de 4C’s
(communicatie, kritisch denken, creatief denken en samenwerking) de kern waarop onderwijs
verder bouwt.
Wanneer leerinhouden geïntegreerd worden aangeboden, worden leerlingen gestimuleerd om 21e-
eeuwse vaardigheden te gebruiken. Integratie is pas echt zinvol wanneer het kritisch en creatief
denken activeert.
2.2 DE WERELD MET ZIJN UITDAGINGEN
De wereld kent veel uitdagingen, die verder gaan dan alleen de 21e-eeuwse vaardigheden en dus
ook vragen om zelfkennis en kennis over de wereld. Integratie in kunsteducatie maakt het mogelijk
om persoonlijke ervaringen en de realiteit van de wereld in de klas te brengen. Door kunst te
verbinden met andere leergebieden wordt de complexe wereld concreet en tastbaar, zodat
leerlingen abstracte inhouden beter kunnen begrijpen en de wereld vanuit meerdere perspectieven
kunnen bekijken.
2.3 TOT DIEPER LEREN KOMEN
Door de sensorische aanpak die kunsteducatie heeft, krijgen de hersenen input op verschillende
manieren. Dit helpt om leerinhouden vast te zetten in het geheugen en tot dieper leren te komen.
1
, Door beweging, beeld, geluid en denken te combineren, worden hersenverbindingen gelegd, wat
associatievermogen, creativiteit en executieve functies stimuleert.
EJectief gebruik van kunsteducatie vraagt van leerkrachten:
• Te zoeken naar balans tussen verwachting en verrassing, tussen datgene dat het kind al kent en
het onbekende, tussen orde en chaos.
§ Laat leerlingen falen en begeleid hen om hier goed mee om te gaan en leerkansen te ontdekken.
§ Laat leerlingen openstaan voor de chaos, het onbekende (attitudevorming).
§ Laat leerlingen experimenteren
Kortom wil dit zeggen dat kunsteducatie niet enkel ‘leuk’ is, maar dat het met goede, gerichte
opdrachten net je hersenen sterk aan het werk zet.
2.4 LEERPUNT
Het kenniscentrum Leerpunt verzamelt en vertaalt wetenschappelijk onderwijsonderzoek naar
praktijkvoorbeelden om een evidence-informed aanpak in het Vlaamse onderwijs te stimuleren.
Volgens Leerpunt heeft kunsteducatie (cultuureducatie) een positief eJect op de leerresultaten in
lezen en wiskunde. Daarnaast kan kunsteducatie geïntegreerd worden met andere leergebieden,
waardoor de impact op de leerinhouden van die vakken wordt versterkt.
3 REDEN TOT INTEGRATIE BINNEN KUNSTEDUCATIE
Integratie binnen kunsteducatie versterkt het leren door verschillende kunstvormen (muziek,
beeld, dans, drama) met elkaar te verbinden. Dit sluit aan bij de natuurlijke creativiteit van
kinderen, die van nature verbanden leggen tussen domeinen, en helpt om het muzische aanbod
als één samenhangend leergebied te ervaren. Door domeinen te integreren, worden
overkoepelende bouwstenen sterker beleefd en wordt de blik op kunst verruimd.
Bovendien weerspiegelt deze aanpak de hedendaagse kunst, waarin kunstenaars vaak meerdere
kunstvormen tegelijk gebruiken om een idee krachtiger over te brengen en de ervaring zintuiglijk te
maken.
DEEL 3: INTEGRATIE DOMEINEN KUNSTEDUCATIE
1 HOE INTEGREREN?
Bij het ontwikkelen van een geïntegreerde activiteit volg je enkele stappen:
a. Observeren/verdiepen
Je bestudeert de inspiratiebron grondig door te observeren, informatie op te zoeken en te
brainstormen. Daarbij raadpleeg je meerdere bronnen en verzamel je notities om je
inhoudelijke kennis over het kunstwerk te verdiepen.
b. Associëren
Na het verdiepen in de inspiratiebron maak je associaties met andere kunstdomeinen.
Vertrekkend van de bouwsteen (bijvoorbeeld beeld) uit vorige fase zoek je linken met de andere
domeinen (bijvoorbeeld dans, drama en muziek). Je formuleert het best per bouwsteen korte
lesideeën.
c. Bisociëren/keuze maken
Na het verkennen van verschillende mogelijkheden, kies je één idee dat het meest logisch of
inspirerend aanvoelt (een soort AHA-moment). Je maakt daarbij een unieke combinatie tussen
de inspiratiebron en een kunstdomein.
2
