Bedrijfskunde samenvatting 1e GEM bach| 2025/26

H1: een bedrijf is geen vanzelfsprekendheid
1.1 wat is een bedrijf?
Betekenis 1
 ‘Elke organisatie die zakendoet, een organisatie die voor haar continuïteit afhankelijk is van
wisselwerking met een markt.’
o Een organisatie die gericht is op leveren van producten aan derden
o Verplicht bedrijven om ‘economisch rationeel’ te zijn, een bedrijf kan niet permanent verlies maken
 Permanently failing organisations: verkwisten haast permanent geld
o Organisatie haast permanent leeggeplunderd, maar ze blijven toch bestaan

o Bv. Amerikaanse gezondheidszorg -> duur en betwistbare efficiëntie
 Gesubsidieerde sectoren ontsnappen aan de ‘norms of rationality’
o ‘too big to fail’ -> wnr marktmechanismen niet in staat zijn problemen op te vangen en de overheid
het moet overnemen
 Gedrag is eerder politieke dan economische rationaliteit
 Processen zijn machtsgericht ipv marktgericht
Betekenis 2
 Aparte juridische economische entiteit met specifieke rechten en plichten
o Beperken het risico
o Beperkte aansprakelijkheid: ‘limited liability corporation’

 Bedrijven moeten er voor zorgen dat hun gesprekspartners zich niet te sterk bewust worden
van die beperkte aansprakelijkheid
o Kwestie van vertrouwen
o Geen garantie dat het bedrijf nog zal bestaan op het moment van bv. je bestelling
 Wnr het bedrijf failliet gaat ben je je geld kwijt en er kan niks aan veranderd worden
Beide betekenissen vallen samen in een moderne samenleving
 Niet het geval? => overgangsfase
o Bv. peer-to-peernetwerken zoals Youtube, Facebook…
Een bedrijf starten is erg risicovol
 Groot economisch risico
o Mensen zijn erg feilbare besluitvormers: de meeste economische beslissingen zijn te moeilijk
o Vroeger nog geen aparte entiteiten -> bedrijf failliet => heel de familie blut
o => Vandaar de risicobeperking tot bv. kapitaalinbreng
Bedrijven zijn ‘mixed blessings’
 Bedrijven kunnen op sociaal, ecologisch en democratisch vlak geen al te fraaie getuigschriften voorleggen
o Bv. management van Eternit
o Bv. Volkswagen met Dieselgate (sjoemelsoftware)


1.2 waarom bestaan bedrijven?
 Waarom sluit de ondernemer niet gewoon een marktcontract af met elke werknemer afzonderlijk?
o Door transactiekosten: afspraken moeten worden gemaakt, die afspraken moeten worden
bewaakt enz.
o Soms is het veel goedkoper die transacties te laten plaatsvinden in een marktrelatie
 Als individu marktrelaties vervangen door hiërarchische relaties is zelden rendabel
o Bedrijven doen het echter voortdurend omdat het voor hen wél goedkoper is
o Vaste secretaresse is goedkoper dan elke week nieuwe uitzendkracht
In principe zijn marktrelaties economisch rationeler, waarom toch bedrijven?
 De theories of the firm
o Bv. Outsourcing, beheerscontracten met de overheid, stijging van de uitzendmarkt…




Lize V. A. 1|Pagina

,1.3 een bedrijf als een bundel relationele contracten
 Een relationeel contract is een vorm van samenwerking of coördinatie die door de partijen via de
samenwerking zelf in stand wordt gehouden
 Een relationeel contract is een contract tussen partijen dat via de uitoefening ervan zichzelf versterkt
o Ze zijn de basis van elke vorm van samenleven, samenwerken en maatschappelijke ordening
o Opletten in sommige landen: andere betekenissen aan relationele contracten

 Probleem in 2000-2007: financiële sector georganiseerd alsof alleen de contractuele financiële relaties
belangrijk waren
o Vertrouwen verdween (tussen banken)
o Gevolg: grootste economische crisis sinds 1930 => verdwenen hoofdkwartieren, dure juristen en
bankier verloren vertrouwen van een groot publiek
o Gevolg: opkomst blockchaintechnologie, technology of trust
 Vertrouwen in financiële transacties te garanderen door nieuwe technologie


1.4 stakeholders versus stockholders
Stakeholders: belangrijkste groepen met wie bedrijven relationele contracten onderhouden
 Aandeelhouders
 Leveranciers
 Klanten
 Medewerkers
 Management
 Gemeenschap in de ruimste zin van het woord

Indeling stakeholders: onderscheid belangrijk als het gaat over wie invloed kan uitoefenen
 Primaire stakeholders: direct belang in de organisatie
o Aandeelhouders, werknemers, klanten, leveranciers, lokale gemeenschap
 Secundaire stakeholders: indirect belang
o Overheid, vakbonden, ngo’s, media, academici
Discussie stakeholdermodel vs. stockholdermodel
 Stockholdermodel legt het primaat bij de aandeelhouders
o ‘Primum vivere deinde filosofari’-argument: “Wie zal die stakeholders betalen?”
 Stakeholdermodel legt het primaat bij de belanghebbers, de stakeholders
o Argument: eenzijdig accent op winst heeft afschuwelijke gevolgen voor de zwakken, de natuur, de
democratie
Governance
 Is het geheel van activiteiten van een onderneming ‘onder controle’?
 Corporate governance- actueel sinds 1980
 Doel: de besluitvorming efficiënter te organiseren, doorzichtiger te maken en te objectiveren
 Oorsprong in een aantal schandalen

Code Buysse (niet-beursgenoteerde ondernemingen)
 Beveelt aan de visie en de missie van de onderneming duidelijk vast te stellen
 Geeft richtlijnen over de taak en de werking van de raad van bestuur
o Belang van niet-uitvoerende of externe bestuurders
o Regelmatig vergaderen (min. 4 keer per jaar)
o Benoemingscomité
o Remuneratiecomité
 Beklemtoont het nut van adviserende comités (auditcomité, remuneratiecomité,...), ter aanvulling
van de raad van bestuur
 Beklemtoont het belang van een performant senior management

Lize V. A. 2|Pagina

,1.5 stakeholders. Wie zijn zij?
Bedrijf heeft in de eerste plaats relationeel contract met de maatschappij
 Deze geeft het bedrijf een licence to operate
o Vb. niet bedrijven die kinderpornografie op het internet zetten, heroïne verspreiden
 Bedrijven verliezen deze licence to operate dagelijks door bv. schandalen
o Maatschappelijke normen bepalen wel degelijk wat bedrijven wel en niet kunnen en
welke bedrijven een licence to operate krijgen
o De publieke opinie kan zo veel druk uitoefenen dat verder werken onmogelijk wordt


Ook de overheid is vaak de eerste belanghebber van elk bedrijf
 Maar ook omgekeerd: het bedrijf heeft de overheid nodig om de ingewikkelde
transacties uit te voeren die typisch zijn voor het moderne bedrijfsleven
o Vb. een spelling standaardiseren, achttienjarigen tot ingenieur opleiden, musea oprichten…
 Bedrijven hebben een franchise from society nodig
o Maatschappij moet elk bedrijf legitimeren
o In vrijemarkteconomie gebeurt dit 99% via economisch succes
 Wie geen economische meerwaarde heeft is gedoemd om te verdwijnen
 Kan uiteraard de exploitatievergunning weigeren
 Publieke opinie kan zoveel druk uitvoeren dat verder werken onmogelijk is
o Maatschappelijke normen bepalen wat bedrijven wel en niet kunnen

De primaire stakeholders: bedrijf heeft hiermee erg zichtbare relationele contracten naast fundamenteel contract
met overheid
 Kapitaalverschaffers (stockholders, shareholders)
 Personeel
 Klanten
 Leveranciers
 (ook soms omwonenden)
De haast eindeloze lijst secundaire stakeholders
 Concurrenten, journalisten van zakenbladen, professoren…
Sommige van deze relationele contracten worden vastgelegd met juridische contracten
 Vb. relatie tussen topmanagement en de aandeelhouders
 Vb. relatie werkgever en werknemer
 Vb. milieuwetgeving
In Angelsaksische omgevingen (vooral VS): zeer verregaand eigendomsrecht
 Waarom zou een eigenaar van een bedrijf niet naar eigen inzicht mogen beschikken over zijn eigendom?
 Plicht overheid: ervoor zorgen dat niemand buiten het economisch systeem valt => economische versie
van The American Dream
o Sociale uitkering laag -> niemand zal zich in werkloosheid nestelen
o Belastingen en minimumlonen laag -> lagere kost voor bedrijven om mensen aan te
nemen
o Economische benadering van The American Dream is in de grond geboord -> je
wordt niet rijk door hard te werken
 De Europese benadering legt meer de nadruk op de maatschappelijke inbedding van bedrijven: het
Rijnlandmodel
o Nadruk op maatschappelijke inbedding van bedrijven
o Problemen worden opgelost via maatschappelijk debat en niet via ‘de markt’, afspraken worden niet
afgedwongen
o Sluit goed aan bij stakeholdermodel




Lize V. A. 3|Pagina

, 1.6 waarom kennen we nog maar enkele tientallen jaren bedrijven?
Ondernemerschap is van alle tijden
 Tijd van Marco Polo (13e /14e E): ontdekkingsreizigers
o Ondernemer/ avonturier neem fysieke en emotionele risico’s
o Financier neemt financiële risico’s
 Middeleeuwen: personen verantwoordelijk voor bouw kastelen, abdijen… (maar: geen risico)
 17e E: hofleverancier -> persoon die contract afsluit met overheid
 18e E; industrialisatie: ondernemers geassocieerd met uitvinders
 19e E: ondernemer als innovator beschouwd
Bedrijven zoals de dag van vandaag: eerder recent: verklaringen?
Verklaring uit de aanbodszijde (bij de machine)
o Organisaties ontstaan wanneer een technologie gehanteerd moet worden die een individu of
familie niet aankan
o 1830: stoommachines, spoorwegen, hoogovens
o Technologie werd zo sterk -> aantal ondernemers dat deze dure technologie wil hanteren
neemt toe
 => moderne bedrijf was geboren
 Verklaringen uit de vraagzijde (Shoshana Zuboff)
o Rond 1850: sociologische verschuiving in de rol van de vrouw + daling kindersterfte
o Plots psychologisch en economisch investeren in een kind zinvol
o De ‘consument’ is geboren
o Dit vormde een vruchtbare voedingsbodem voor ‘het bedrijf’
 Mogelijkheid tot een apart juridisch statuut
o Aparte rechtspersoonlijkheid die risico beperkt
o Je bouwt geen economische welvaart meer op een mesthoop van corruptie




Lize V. A. 4|Pagina