TERMINOLOGIELIJST
Human Resource Management — Alle Colleges
Prof. dr. Eva Derous — Universiteit Gent — Academiejaar 2024–2025
★ = examenrelevant aangeduid door docent | Gesorteerd per college | Optimaal studiehulpmiddel
★ Studiemethode: dek de rechterkolom af en probeer elke definitie te omschrijven. Werk college per college.
Termen met ★ zijn prioritair voor het examen.
, COLLEGE 1 — Introductie tot HRM | Historiek & Personeelstaken &
Modellen & Ulrich
Historiek van HRM
TERM DEFINITIE / UITLEG
Gilde Beroepsvereniging in de middeleeuwen die bepaalde wie mocht
werken en hoe arbeidsspecialisaties waren ingedeeld. Geen
ondergeschikt verband → geen echt personeelsbeleid.
Leerling → Gezel → De drie stadia van beroepsontwikkeling binnen een gilde. Overgang
Meester via proeven (historische voorloper van de masterproef).
★ Ondergeschikt verband Het rechtsgezag van de werkgever over de werknemer. Vereiste
voorwaarde voor een echte werkgever-werknemerrelatie en voor het
ontstaan van personeelsbeleid.
Industriële Revolutie Periode van technologische omwenteling (stoommachine) waarbij
(18e–19e eeuw) fabrieken en massaproductie de gilden verdrongen. Arbeid werd voor
het eerst opgesplitst in deeltaken.
Arbeidsdeling Opsplitsing van het productieproces in aparte deeltaken uitgevoerd
door verschillende personen. Sleutelelement van de Industriële
Revolutie en het Taylorisme.
Eerstelijnopzichter Leidinggevende op de vroege werkvloer die besliste wie, wanneer en
hoe werkte. Soms ook betrokken bij de woonst van arbeiders.
Voorloper van de HR-manager.
★ Scientific ★ Eerste wetenschappelijke studie van arbeid (Frederick Taylor). Vier
Management / Taylorisme kenmerken: verticale arbeidsdeling, horizontale arbeidsdeling, tijd- &
bewegingstudies, stukloon (extrinsieke motivatie).
★ Verticale arbeidsdeling Strikte scheiding tussen managers (denkers) en arbeiders
(uitvoerders). Het management denkt na over processen; de arbeiders
voeren ze blindeling uit.
★ Horizontale Alle deeltaken in het productieproces zijn op elkaar afgestemd in een
arbeidsdeling efficiënte productiestroom. Elke arbeider voert één specifieke deeltaak
uit.
★ Tijd- en Nauwkeurige analyse en registratie van elke handeling om maximale
bewegingstudies efficiëntie te bereiken. De prikklok is een praktisch instrument.
★ Stukloon / Loon naar Verlonning per geproduceerde eenheid → extrinsieke motivatie.
arbeid Centraal in het Taylorisme.
★ Extrinsieke motivatie Motivatie door externe beloningen zoals loon, bonussen of promotie.
Centraal in het Taylorisme. Tegenstelling: intrinsieke motivatie.
★ Human Relations Beweging na de Hawthorne-experimenten (~1927) die benadrukte dat
beweging sociale/psychologische factoren minstens even belangrijk zijn als
fysieke arbeidsomstandigheden.
Hawthorne-experimenten Onderzoek bij Western Electric Company (Chicago) door Mayo,
Roethlisberger e.a. Manipuleerden arbeidsomstandigheden maar
zagen productiviteit toch onverwacht stijgen → Hawthorne-effect.
★ Hawthorne-effect Fenomeen waarbij medewerkers beter presteren omdat ze weten dat
ze geobserveerd worden en aandacht/waardering krijgen — los van de
feitelijke arbeidsomstandigheden.
, TERM DEFINITIE / UITLEG
★ 'Happy worker = Kernstelling Human Relations: tevredenheid en prestatie zijn positief
productive worker' gerelateerd. Medewerkers die zich gewaardeerd voelen, presteren
beter.
★ Intrinsieke motivatie Motivatie vanuit de inhoud van het werk zelf: interesse, betrokkenheid,
leren, verbondenheid. Centraal in de Human Relations beweging.
Tegenstelling: extrinsieke motivatie.
★ Revisionisme Synthese van Tayloristisch efficiëntiedenken en Human Relations
inzichten: efficiënte organisatie mét aandacht voor
sociale/psychologische noden van medewerkers.
Sociale vrede Doel van de klassieke personeelsdienst (1945–1970): stakingen en
sociale conflicten vermijden door actief arbeidsbeleid.
PASO-studie Personeelsbeleid en Arbeidsorganisatie in Vlaanderen — grootschalig
onderzoek naar HR-praktijken in Vlaamse organisaties.
Personeelstaken
TERM DEFINITIE / UITLEG
★ Vijf kerntaken HRM ★ 1) Functie- & organisatieanalyse, 2) Instroom (werving & selectie),
3) Prestatiebeoordeling, 4) Training & ontwikkeling, 5) Beloning. In
HRM onderling verbonden via feedbackloops.
★ Performance Appraisal Systematisch beoordelen van prestaties via wetenschappelijk
(Prestatiebeoordeling) onderbouwde instrumenten. Basis voor beslissingen over training,
ontwikkeling en beloning.
HRIS (HR- Geïntegreerd softwaresysteem dat alle personeelsgegevens koppelt
Informatiesysteem) en datagestuurde HR-beslissingen mogelijk maakt (bv. Cornerstone).
AI wordt steeds meer geïntegreerd (EU AI Act 2025–2026).
EU AI Act Europese wetgeving die het gebruik van AI reguleert, ook in HR-
processen (bv. AI-gestuurd sollicitatiebeheer). Uitrol 2025–2026.
Vertrouwenspersoon Verplichte aanstelling in organisaties met 50+ medewerkers
(Belgische wetgeving). Aanspreekpunt bij grensoverschrijdend gedrag.
Loonkloof (gender pay Verschil in gemiddeld loon tussen mannen en vrouwen. Europese
gap) regelgeving dwingt steeds meer transparantie af over loonstructuren.
Fringe benefits Extralegale voordelen bovenop het basissalaris: bedrijfswagen,
maaltijdcheques, hospitalisatieverzekering, gsm, enz. Onderdeel van
het beloningsdomein.
Van Personeelsbeleid naar HRM (Michigan & Harvard)
TERM DEFINITIE / UITLEG
★ HRM (technische De wetenschap en praktijk omtrent de aard van de
definitie — School 1) tewerkstellingsrelatie en alle beslissingen, acties en zaken die met
deze relatie te maken hebben.
★ HRM (strategische Een specifieke benadering van personeelsbeleid die ernaar streeft een
definitie — School 2) voordeel te halen en te behouden door het strategisch inzetten van
sterk betrokken en bekwame medewerkers.
★ Menselijk kapitaal De medewerkers als bron van competitief voordeel — net zoals
Human Resource Management — Alle Colleges
Prof. dr. Eva Derous — Universiteit Gent — Academiejaar 2024–2025
★ = examenrelevant aangeduid door docent | Gesorteerd per college | Optimaal studiehulpmiddel
★ Studiemethode: dek de rechterkolom af en probeer elke definitie te omschrijven. Werk college per college.
Termen met ★ zijn prioritair voor het examen.
, COLLEGE 1 — Introductie tot HRM | Historiek & Personeelstaken &
Modellen & Ulrich
Historiek van HRM
TERM DEFINITIE / UITLEG
Gilde Beroepsvereniging in de middeleeuwen die bepaalde wie mocht
werken en hoe arbeidsspecialisaties waren ingedeeld. Geen
ondergeschikt verband → geen echt personeelsbeleid.
Leerling → Gezel → De drie stadia van beroepsontwikkeling binnen een gilde. Overgang
Meester via proeven (historische voorloper van de masterproef).
★ Ondergeschikt verband Het rechtsgezag van de werkgever over de werknemer. Vereiste
voorwaarde voor een echte werkgever-werknemerrelatie en voor het
ontstaan van personeelsbeleid.
Industriële Revolutie Periode van technologische omwenteling (stoommachine) waarbij
(18e–19e eeuw) fabrieken en massaproductie de gilden verdrongen. Arbeid werd voor
het eerst opgesplitst in deeltaken.
Arbeidsdeling Opsplitsing van het productieproces in aparte deeltaken uitgevoerd
door verschillende personen. Sleutelelement van de Industriële
Revolutie en het Taylorisme.
Eerstelijnopzichter Leidinggevende op de vroege werkvloer die besliste wie, wanneer en
hoe werkte. Soms ook betrokken bij de woonst van arbeiders.
Voorloper van de HR-manager.
★ Scientific ★ Eerste wetenschappelijke studie van arbeid (Frederick Taylor). Vier
Management / Taylorisme kenmerken: verticale arbeidsdeling, horizontale arbeidsdeling, tijd- &
bewegingstudies, stukloon (extrinsieke motivatie).
★ Verticale arbeidsdeling Strikte scheiding tussen managers (denkers) en arbeiders
(uitvoerders). Het management denkt na over processen; de arbeiders
voeren ze blindeling uit.
★ Horizontale Alle deeltaken in het productieproces zijn op elkaar afgestemd in een
arbeidsdeling efficiënte productiestroom. Elke arbeider voert één specifieke deeltaak
uit.
★ Tijd- en Nauwkeurige analyse en registratie van elke handeling om maximale
bewegingstudies efficiëntie te bereiken. De prikklok is een praktisch instrument.
★ Stukloon / Loon naar Verlonning per geproduceerde eenheid → extrinsieke motivatie.
arbeid Centraal in het Taylorisme.
★ Extrinsieke motivatie Motivatie door externe beloningen zoals loon, bonussen of promotie.
Centraal in het Taylorisme. Tegenstelling: intrinsieke motivatie.
★ Human Relations Beweging na de Hawthorne-experimenten (~1927) die benadrukte dat
beweging sociale/psychologische factoren minstens even belangrijk zijn als
fysieke arbeidsomstandigheden.
Hawthorne-experimenten Onderzoek bij Western Electric Company (Chicago) door Mayo,
Roethlisberger e.a. Manipuleerden arbeidsomstandigheden maar
zagen productiviteit toch onverwacht stijgen → Hawthorne-effect.
★ Hawthorne-effect Fenomeen waarbij medewerkers beter presteren omdat ze weten dat
ze geobserveerd worden en aandacht/waardering krijgen — los van de
feitelijke arbeidsomstandigheden.
, TERM DEFINITIE / UITLEG
★ 'Happy worker = Kernstelling Human Relations: tevredenheid en prestatie zijn positief
productive worker' gerelateerd. Medewerkers die zich gewaardeerd voelen, presteren
beter.
★ Intrinsieke motivatie Motivatie vanuit de inhoud van het werk zelf: interesse, betrokkenheid,
leren, verbondenheid. Centraal in de Human Relations beweging.
Tegenstelling: extrinsieke motivatie.
★ Revisionisme Synthese van Tayloristisch efficiëntiedenken en Human Relations
inzichten: efficiënte organisatie mét aandacht voor
sociale/psychologische noden van medewerkers.
Sociale vrede Doel van de klassieke personeelsdienst (1945–1970): stakingen en
sociale conflicten vermijden door actief arbeidsbeleid.
PASO-studie Personeelsbeleid en Arbeidsorganisatie in Vlaanderen — grootschalig
onderzoek naar HR-praktijken in Vlaamse organisaties.
Personeelstaken
TERM DEFINITIE / UITLEG
★ Vijf kerntaken HRM ★ 1) Functie- & organisatieanalyse, 2) Instroom (werving & selectie),
3) Prestatiebeoordeling, 4) Training & ontwikkeling, 5) Beloning. In
HRM onderling verbonden via feedbackloops.
★ Performance Appraisal Systematisch beoordelen van prestaties via wetenschappelijk
(Prestatiebeoordeling) onderbouwde instrumenten. Basis voor beslissingen over training,
ontwikkeling en beloning.
HRIS (HR- Geïntegreerd softwaresysteem dat alle personeelsgegevens koppelt
Informatiesysteem) en datagestuurde HR-beslissingen mogelijk maakt (bv. Cornerstone).
AI wordt steeds meer geïntegreerd (EU AI Act 2025–2026).
EU AI Act Europese wetgeving die het gebruik van AI reguleert, ook in HR-
processen (bv. AI-gestuurd sollicitatiebeheer). Uitrol 2025–2026.
Vertrouwenspersoon Verplichte aanstelling in organisaties met 50+ medewerkers
(Belgische wetgeving). Aanspreekpunt bij grensoverschrijdend gedrag.
Loonkloof (gender pay Verschil in gemiddeld loon tussen mannen en vrouwen. Europese
gap) regelgeving dwingt steeds meer transparantie af over loonstructuren.
Fringe benefits Extralegale voordelen bovenop het basissalaris: bedrijfswagen,
maaltijdcheques, hospitalisatieverzekering, gsm, enz. Onderdeel van
het beloningsdomein.
Van Personeelsbeleid naar HRM (Michigan & Harvard)
TERM DEFINITIE / UITLEG
★ HRM (technische De wetenschap en praktijk omtrent de aard van de
definitie — School 1) tewerkstellingsrelatie en alle beslissingen, acties en zaken die met
deze relatie te maken hebben.
★ HRM (strategische Een specifieke benadering van personeelsbeleid die ernaar streeft een
definitie — School 2) voordeel te halen en te behouden door het strategisch inzetten van
sterk betrokken en bekwame medewerkers.
★ Menselijk kapitaal De medewerkers als bron van competitief voordeel — net zoals
