2025 -
2026
Algemene psychologie
FUNDAMENTEN VAN DE PSYCHOLOGIE
STERRE ROBBERECHTS
,Algemene psychologie – Sterre Robberechts
1
, Algemene psychologie – Sterre Robberechts
Hoofdstuk 1 – Wat is psychologie
1. Een definitie van psychologie
Psychologen proberen menselijk gedrag te begrijpen, hiervoor zullen ze het gedrag op een systematische manier
observeren en kijken hoe het beïnvloed wordt door gebeurtenissen uit de omgeving. Psychologische vragen om
gedrag te begrijpen;
• Waarom treedt het op en welke processen zijn nodig om het te bewerkstellen
• In hoeverre onderscheid het gedrag van mensen zich van dat van dieren?
Om inzicht in het gedrag te krijgen, moet men het observeren en meten, maar ook theorieën opstellen over de
interne en deel onzichtbare processen en motieven die eraan ten grondslag liggen
Algemene definitie: psychologie is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd
wordt en waarbij de gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die
aan dat gedrag ten grondslag liggen
Net zoals andere wetenschappen proberen psychologen dus door systematische observatie van meetbare
kenmeren (het gedrag) inzicht te krijgen in de processen die niet rechtstreeks te observeren vallen (interne processen)
Psychologie heeft een lange weg afgelegd voordat ze haar huidige status bereikt heeft
• Hermann Ebbinghaus, één van de pioniers van de psychologie, begon zijn werk Über das Gedächtnis
(1885) met de woorden “”Van het oudste onderwerp zullen wij de nieuwste wetenschap maken”
Mensen hebben zich al altijd afgevraagd hoe hun geest werkt en waardoor hun gedrag bepaald wordt
2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
2.1 Rede, intuïtie en geloof
2.1.1 Filosofie in het Oude Griekenland
De 1 invloedrijke geschriften i/d westerse wereld over het functionering v/d mens werden gepubliceerd in de
e
klassieke oudheid, door de Grieksen filosofen Plato en Aristoteles
• Zij stelden zich vragen over het universum en de plaats van de mens erin, typisch aan hun antwoord op
deze vragen was dat deze hun oorsprong vonden binnenin de mens
Mensen waren de enige wezens met een rede en deze rede maakte het mogelijk om de realiteit te begrijpen op
een manier die onmogelijk was voor dieren
Plato maakte een onderscheidt tussen …
• De ware, onzichtbare wereld van onveranderlijke, ideale vormen
• De zichtbare, veranderlijke wereld rondom ons, die een onvolmaakte afspiegeling is van de ware wereld
De menselijke ziel is een deel van de ware, ideale wereld: zij woont tijdelijk in het lichaam en keert na de dood
terug naar de kosmos
• De ziel had kennis van de ideale wereld en de mens kon toegang krijgen tot deze kennis door gebruikt te
maken van de rede
o Observatie was minder belangrijk, want die hand enkel toegang tot de zichtbare, continu
veranderde wereld, waarin ook dieren leefden
• Echte kennis kwam voort uit de menselijke geest
Wiskunde was de hoogste vorm van wijsheid die het dichtst de ideale wereld benaderde, want getallen waren
onveranderlijk en bewerkingen met getallen waren mogelijk zonder referentie naar de concrete, zichtbare wereld
2
, Algemene psychologie – Sterre Robberechts
Aristoteles hechtte meer belang aan observatie dan Plato
• Om echt kennis te hebben diende men te vertrekken vanuit onwrikbare uitgangspunten = axioma’s. Deze
werden door de menselijke ziel intuïtief herkend als zelfevident = “demonstratie”
o Vb. de demonstratie dat aarde en water spontaan naar het centrum van de aarde wilden terwijl
lucht en vuur naar de maan streefden
• Vanuit deze demonstraties kon volgens Aristoteles de rest van de kennis afgeleid worden met behulp van
de menselijke rede
Wiskunde was ook voor Aristoteles de ideale wetenschap, in het bijzonder de meetkunde, omdat alle kennis over
ruimtes afgeleid kon worden vanuit een klein aantal axioma’s
2.1.2 De rooms-katholieke Kerk
Na de val van het Romeinse Rijk was de rooms-katholieke kerk de belangrijkste bron van kennis. Zij vertaalde de
geschriften van Aristoteles en Plato in een kerkelijke leer
• Plato’s wereld van onveranderlijke, ideale vormen waaruit de ziel kwam, stemde overeen met de hemel
• De demonstraties van Aristoteles konden perfect gezien worden als goddelijke ingevingen
Doordat God garant stond voor de waarheid, waren de geschriften van de kerkvaders de meest betrouwbare bron
van informatie
Gaandeweg groeide de overtuiging dat de mensheid veel van haar kennis verlopen had en dat de echte geleerden
dus op zoek moesten gaan naar oude geschriften
• Eerst werd dit gelinkt aan de verdrijving van Adam en Eva uit het aardse paradijs waarbij zij veel van hun
kennis verlopen hadden
• In de renaissance gingen geleerden op zoek naar oude Grieksen geschriften omdat kennis hierin veel
uitgebreider was dan wat overgebleven was in de westers wereld na de middelleeuwen
2.2 De wetenschappelijke revolutie
2.2.1 Een nieuwe manier van denken
De overtuiging van de Grieken en de katholieke Kerk dat ware kennis gebaseerd is op nadenken, intuïtief
aanvoelen en goddelijke ingevingen lijkt spontaan te ontstaan
• Maar! In Europa groeide in de 16de – 17de eeuw een andere vorm van kennisvergaring
o De overtuiging dat ware kennis gebaseerd is op systematische observatie en actief ingrijpen in de
wereld = wetenschappelijke revolutie
Factoren die een rol gespeeld hebben bij het ontstaan van de wetenschappelijke revolutie in Europa
• De verminderde macht van de rooms-katholieke kerk
• Een herwaardering van handel en handenarbeid
• De uitvinding van de boekdrukkunst
• De ontdekkingsreizen en de confrontatie v/d westerse wereld met de Islamitische en Chinese beschaving
• De oprichting van universiteiten
• Een periode van relatieve welvaart
2.2.2 De Copernicaanse revolutie
Sinds het Romeinse Rijk had men gebruik gemaakt van de juliaanse kalender, ingevoerd door Julius Caesar
• Deze kalender had 365 dagen en een schrikkeljaar om de vier jaar
o Omdat een echt jaar 365,2425 dagen duurt, onderschatte deze kalender de lengte v/e jaar met 11
minuten, waardoor er om de 134 jaar een dag gemist werd. Daardoor liep de kalender op het
einde v/d 15de eeuw al 10 dagen achter
3
2026
Algemene psychologie
FUNDAMENTEN VAN DE PSYCHOLOGIE
STERRE ROBBERECHTS
,Algemene psychologie – Sterre Robberechts
1
, Algemene psychologie – Sterre Robberechts
Hoofdstuk 1 – Wat is psychologie
1. Een definitie van psychologie
Psychologen proberen menselijk gedrag te begrijpen, hiervoor zullen ze het gedrag op een systematische manier
observeren en kijken hoe het beïnvloed wordt door gebeurtenissen uit de omgeving. Psychologische vragen om
gedrag te begrijpen;
• Waarom treedt het op en welke processen zijn nodig om het te bewerkstellen
• In hoeverre onderscheid het gedrag van mensen zich van dat van dieren?
Om inzicht in het gedrag te krijgen, moet men het observeren en meten, maar ook theorieën opstellen over de
interne en deel onzichtbare processen en motieven die eraan ten grondslag liggen
Algemene definitie: psychologie is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd
wordt en waarbij de gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die
aan dat gedrag ten grondslag liggen
Net zoals andere wetenschappen proberen psychologen dus door systematische observatie van meetbare
kenmeren (het gedrag) inzicht te krijgen in de processen die niet rechtstreeks te observeren vallen (interne processen)
Psychologie heeft een lange weg afgelegd voordat ze haar huidige status bereikt heeft
• Hermann Ebbinghaus, één van de pioniers van de psychologie, begon zijn werk Über das Gedächtnis
(1885) met de woorden “”Van het oudste onderwerp zullen wij de nieuwste wetenschap maken”
Mensen hebben zich al altijd afgevraagd hoe hun geest werkt en waardoor hun gedrag bepaald wordt
2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
2.1 Rede, intuïtie en geloof
2.1.1 Filosofie in het Oude Griekenland
De 1 invloedrijke geschriften i/d westerse wereld over het functionering v/d mens werden gepubliceerd in de
e
klassieke oudheid, door de Grieksen filosofen Plato en Aristoteles
• Zij stelden zich vragen over het universum en de plaats van de mens erin, typisch aan hun antwoord op
deze vragen was dat deze hun oorsprong vonden binnenin de mens
Mensen waren de enige wezens met een rede en deze rede maakte het mogelijk om de realiteit te begrijpen op
een manier die onmogelijk was voor dieren
Plato maakte een onderscheidt tussen …
• De ware, onzichtbare wereld van onveranderlijke, ideale vormen
• De zichtbare, veranderlijke wereld rondom ons, die een onvolmaakte afspiegeling is van de ware wereld
De menselijke ziel is een deel van de ware, ideale wereld: zij woont tijdelijk in het lichaam en keert na de dood
terug naar de kosmos
• De ziel had kennis van de ideale wereld en de mens kon toegang krijgen tot deze kennis door gebruikt te
maken van de rede
o Observatie was minder belangrijk, want die hand enkel toegang tot de zichtbare, continu
veranderde wereld, waarin ook dieren leefden
• Echte kennis kwam voort uit de menselijke geest
Wiskunde was de hoogste vorm van wijsheid die het dichtst de ideale wereld benaderde, want getallen waren
onveranderlijk en bewerkingen met getallen waren mogelijk zonder referentie naar de concrete, zichtbare wereld
2
, Algemene psychologie – Sterre Robberechts
Aristoteles hechtte meer belang aan observatie dan Plato
• Om echt kennis te hebben diende men te vertrekken vanuit onwrikbare uitgangspunten = axioma’s. Deze
werden door de menselijke ziel intuïtief herkend als zelfevident = “demonstratie”
o Vb. de demonstratie dat aarde en water spontaan naar het centrum van de aarde wilden terwijl
lucht en vuur naar de maan streefden
• Vanuit deze demonstraties kon volgens Aristoteles de rest van de kennis afgeleid worden met behulp van
de menselijke rede
Wiskunde was ook voor Aristoteles de ideale wetenschap, in het bijzonder de meetkunde, omdat alle kennis over
ruimtes afgeleid kon worden vanuit een klein aantal axioma’s
2.1.2 De rooms-katholieke Kerk
Na de val van het Romeinse Rijk was de rooms-katholieke kerk de belangrijkste bron van kennis. Zij vertaalde de
geschriften van Aristoteles en Plato in een kerkelijke leer
• Plato’s wereld van onveranderlijke, ideale vormen waaruit de ziel kwam, stemde overeen met de hemel
• De demonstraties van Aristoteles konden perfect gezien worden als goddelijke ingevingen
Doordat God garant stond voor de waarheid, waren de geschriften van de kerkvaders de meest betrouwbare bron
van informatie
Gaandeweg groeide de overtuiging dat de mensheid veel van haar kennis verlopen had en dat de echte geleerden
dus op zoek moesten gaan naar oude geschriften
• Eerst werd dit gelinkt aan de verdrijving van Adam en Eva uit het aardse paradijs waarbij zij veel van hun
kennis verlopen hadden
• In de renaissance gingen geleerden op zoek naar oude Grieksen geschriften omdat kennis hierin veel
uitgebreider was dan wat overgebleven was in de westers wereld na de middelleeuwen
2.2 De wetenschappelijke revolutie
2.2.1 Een nieuwe manier van denken
De overtuiging van de Grieken en de katholieke Kerk dat ware kennis gebaseerd is op nadenken, intuïtief
aanvoelen en goddelijke ingevingen lijkt spontaan te ontstaan
• Maar! In Europa groeide in de 16de – 17de eeuw een andere vorm van kennisvergaring
o De overtuiging dat ware kennis gebaseerd is op systematische observatie en actief ingrijpen in de
wereld = wetenschappelijke revolutie
Factoren die een rol gespeeld hebben bij het ontstaan van de wetenschappelijke revolutie in Europa
• De verminderde macht van de rooms-katholieke kerk
• Een herwaardering van handel en handenarbeid
• De uitvinding van de boekdrukkunst
• De ontdekkingsreizen en de confrontatie v/d westerse wereld met de Islamitische en Chinese beschaving
• De oprichting van universiteiten
• Een periode van relatieve welvaart
2.2.2 De Copernicaanse revolutie
Sinds het Romeinse Rijk had men gebruik gemaakt van de juliaanse kalender, ingevoerd door Julius Caesar
• Deze kalender had 365 dagen en een schrikkeljaar om de vier jaar
o Omdat een echt jaar 365,2425 dagen duurt, onderschatte deze kalender de lengte v/e jaar met 11
minuten, waardoor er om de 134 jaar een dag gemist werd. Daardoor liep de kalender op het
einde v/d 15de eeuw al 10 dagen achter
3
