Samenvatting
ontwikkelingspsychologie - deel 1
Dit is Nederlandstalige samenvatting van het vak ontwikkelingspsychologie deel 1 gegeven
door Prof. Bijttebier. Dit document bevat alle hoorcolleges en eventuele aanvullingen van het
werkcollege indien dit nodig was.
Ik behaalde met deze samenvatting een 16/20.
Inhoudstafel
1. DEEL 1
1.1. Kennismaking en historiek…………………………………………………………2
1.2. Theoretische perspectieven………………………………………………………..7
1.3. Onderzoeksmethoden…………………………………………………………….14
2. DEEL 2
2.1. Gen-omgevingssamenspel……………………………………………………….17
2.2. Conceptie en prenatale ontwikkeling…………………………………………….23
2.3. Geboorte……………………………………………………………………………30
3. DEEL 3
3.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in babytijd………………………………...35
3.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in babytijd……………………….43
3.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in babytijd…………………………………….63
4. DEEL 4
4.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in peuter- en kleutertijd…………………71
4.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in peuter- en kleutertijd………..77
4.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in peuter- en kleutertijd……………………..85
5. DEEL 5
5.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in schooltijd………………………………94
5.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in schooltijd……………………..96
5.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in schooltijd…………………………………101
6. DEEL 6
6.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in adolescentie…………………………107
6.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in adolescentie………………...111
6.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in adolescentie……………………………..114
1
, DEEL I: KENNISMAKING
Thema 1: Kennismaking en historiek
Kennismaking
❖ definitie ontwikkelingspsychologie
➢ wetenschappelijke studie vn patronen vn groei, verandering en stabiliteit
■ dus ook bv. achteruitgang
➢ “developmental science”
❖ kenmerken
➢ van conceptie tot hoge ouderdom
➢ in verschillende ontwikkelingsdomeinen
■ fysiek
■ cognitief
■ sociaal-economisch
➢ vak als enge term
■ niet enkel psychologische fenomenen (bv. ook biologisch)
❖ ontwikkelingsfasen
➢ prenataal
➢ babytijd
➢ peuter-kleutertijd
➢ schooltijd
➢ adolescentie
➢ opkomende volwassenheid
➢ ouderdom
❖ MAAR nuancering nodig
➢ sociale constructies veelal gebaseerd op onderzoek in WEIRD SL
■ Western Educated Industrialized Rich Democratic
➢ sterke individuele verschillen
Historiek
“Standing on the shoulders of giants” (Newton)
1. De ontdekking vh kind
❖ Philippe Aries
➢ “De ontdekking van het kind” – begin 17e eeuw
➢ cultuurhistorische studie over kind en kindertijd adhv afbeeldingen en
dagboeken
➢ onderscheid kind-volwassene niet enkel kwantitatief maar ook kwalitatief
➢ breuk met me → kinderen als minivolwassenen gezien
■ enkel formaat verschilde
➢ later genuanceerd
■ geen radicale breuk
2
, ■ wel geleidelijke verkinderlijking (bv. in schilderijen geleidelijk andere
voorstellingen)
➢ nieuwe visie op het kind (als versch vd volwassene)
■ brengt vragen over
● hoe kinderen zich ontwikkelen
● wat ze nodig hebben
➢ niet langer zonder overgang in wereld van volwassenen
➢ nood aan bijzondere behandeling / periode van afzondering voor
voorbereiding op volwassen leven
➢ ontstaan verschillende visies over hoe opvoeding, vorming best aangepakt
worden
■ oa bij Verlichtingsfilosofen
❖ John Locke (1632 - 1704) – empirisme
➢ mens geboren als onbeschreven blad (tabula rasa) zonder aangeboren
tendenzen
■ we beginnen allemaal gelijk
➢ kinderen kunnen tot eender wat gevormd worden
➢ alle versch tss mensen → toe te schrijven aan versch omgevingen/ervaringen
■ als passieve ontvanger vd omgeving
➢ zintuiglijke waarneming centraal
➢ invloed omgeving → sterkst in vroege kinderjaren
■ want geest dan meest kneedbaar
➢ doel opvoeding/onderwijs
■ zelfcontrole verwerven
■ gepast gedrag ontwikkelen
➢ belang training en gewoontevorming
➢ lag ten grondslag aan latere behavioristische theorieën
❖ Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778) – nativisme
➢ kinderen
■ geen lege ‘containers’
■ geboren met inherent potentieel en talenten (aangeboren goedheid)
■ hebben eigen manier vn voelen/denken want ze groeien op volgens
plan vd natuur
■ dit plan → in versch fasen versch capaciteiten en modaliteiten
ontwikkelen
■ fasen ontvouwen zich bij ieder ind op dezelfde manier
■ spontane ervaring
● niet interfereren bij ontvouwing vd aanleg
● omgeving heeft minimale rol
➢ ze bereiken vanzelf hun volle potentieel wnr goed verzorgd/beschermd
■ ontvouwen dingen die al bij geboorte aanwezig zijn
■ wel: mens als actief wezen → gaat op zoek nr hoe natuur zich het
best kan ontvouwen
■ opvoeding → aangepast worden aan fase waarin kind is (“Emile”)
● voorloper vd ontwikkelingstaken
➢ bij frustratie bij het ontwikkelen vd aangeboren goedheid →
ontwikkelingsuitkomst is negatief
➢ ten grondslag aan latere rijpingstheorieën
3
, 2. Start vd wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie
❖ criteria vr start wetenschappelijke discipline (voldaan rond einde 19e eeuw) (Koops)
➢ inspirerend theoretisch idee (a)
➢ empirische mentaliteit (b)
➢ methodologie (c)
❖ (a) evolutionair denken en meer specifiek recapitulatietheorie
❖ (b) ontstaan empirische mentaliteit
➢ babybiografieën
■ oa Tiedemann (1787), Darwin (1877), Preyer (1882)
❖ (c) ontwikkeling vn geëigende onderzoeksmethoden
➢ enquêtes vr grote groepen, gestandaardiseerde observatiesettings,
ontwikkelingsschalen
➢ statistische methoden om data beter te ordenen + tot meer verantwoorde
conclusies komen
■ oa Pearson correlatie
2.1. evolutionair denken en recapitulatietheorie
❖ Charles Darwin (1809 - 1882)
➢ 1859: publicatie “The Origin of Species”
➢ evolutietheorie als verklaring vr ontstaan vn soorten (ook de mens)
➢ survival of the fittest
➢ observatie: prenatale ontwikkeling bij veel soorten gelijkaardig
❖ Ernst Haeckel (1834 - 1919)
➢ verspreidde, populariseerde ideeën vn Darwin
➢ formuleerde recapitulatietheorie
■ ontwikkeling individuen binnen soort (ontogenese) is versnelde
recapitulatie vn hoe de soort zich zelf ontwikkeld heeft (fylogenese)
➢ theorie dmv illustraties vd ontwikkeling vn embryo’s in versch soorten
➢ MAAR tekeningen klopten niet
■ wetenschapsfraude
➢ DUS recapitulatietheorie klopt niet!
➢ MAAR wel historisch belang vr ontwikkelingspsy
■ stimulatie gebruik systematische observatiemethoden (zoals in
biologie)
■ legitimeerde onderzoek nr ontwikkeling vn kinderen (vr het begrijpen
vn evolutie vn menselijke soorten)
■ als theoretische inspiratiebron vr belangrijke grondleggers vd
ontwikkelingspsy (Hall, Preyer)
2.2. ontstaan van empirische mentaliteit
❖ ontstaan babybiografieën
➢ geleerden maken aantekeningen over vordering in gedrag vn eigen kinderen
➢ vroege vb.: Tiedemann (1787) en Darwin (1877)
❖ begin systematische observatie vn kinderen
➢ MAAR wel nog anekdotisch
4
ontwikkelingspsychologie - deel 1
Dit is Nederlandstalige samenvatting van het vak ontwikkelingspsychologie deel 1 gegeven
door Prof. Bijttebier. Dit document bevat alle hoorcolleges en eventuele aanvullingen van het
werkcollege indien dit nodig was.
Ik behaalde met deze samenvatting een 16/20.
Inhoudstafel
1. DEEL 1
1.1. Kennismaking en historiek…………………………………………………………2
1.2. Theoretische perspectieven………………………………………………………..7
1.3. Onderzoeksmethoden…………………………………………………………….14
2. DEEL 2
2.1. Gen-omgevingssamenspel……………………………………………………….17
2.2. Conceptie en prenatale ontwikkeling…………………………………………….23
2.3. Geboorte……………………………………………………………………………30
3. DEEL 3
3.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in babytijd………………………………...35
3.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in babytijd……………………….43
3.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in babytijd…………………………………….63
4. DEEL 4
4.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in peuter- en kleutertijd…………………71
4.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in peuter- en kleutertijd………..77
4.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in peuter- en kleutertijd……………………..85
5. DEEL 5
5.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in schooltijd………………………………94
5.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in schooltijd……………………..96
5.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in schooltijd…………………………………101
6. DEEL 6
6.1. Fysieke en motorische ontwikkeling in adolescentie…………………………107
6.2. Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in adolescentie………………...111
6.3. Sociaal-emotionele ontwikkeling in adolescentie……………………………..114
1
, DEEL I: KENNISMAKING
Thema 1: Kennismaking en historiek
Kennismaking
❖ definitie ontwikkelingspsychologie
➢ wetenschappelijke studie vn patronen vn groei, verandering en stabiliteit
■ dus ook bv. achteruitgang
➢ “developmental science”
❖ kenmerken
➢ van conceptie tot hoge ouderdom
➢ in verschillende ontwikkelingsdomeinen
■ fysiek
■ cognitief
■ sociaal-economisch
➢ vak als enge term
■ niet enkel psychologische fenomenen (bv. ook biologisch)
❖ ontwikkelingsfasen
➢ prenataal
➢ babytijd
➢ peuter-kleutertijd
➢ schooltijd
➢ adolescentie
➢ opkomende volwassenheid
➢ ouderdom
❖ MAAR nuancering nodig
➢ sociale constructies veelal gebaseerd op onderzoek in WEIRD SL
■ Western Educated Industrialized Rich Democratic
➢ sterke individuele verschillen
Historiek
“Standing on the shoulders of giants” (Newton)
1. De ontdekking vh kind
❖ Philippe Aries
➢ “De ontdekking van het kind” – begin 17e eeuw
➢ cultuurhistorische studie over kind en kindertijd adhv afbeeldingen en
dagboeken
➢ onderscheid kind-volwassene niet enkel kwantitatief maar ook kwalitatief
➢ breuk met me → kinderen als minivolwassenen gezien
■ enkel formaat verschilde
➢ later genuanceerd
■ geen radicale breuk
2
, ■ wel geleidelijke verkinderlijking (bv. in schilderijen geleidelijk andere
voorstellingen)
➢ nieuwe visie op het kind (als versch vd volwassene)
■ brengt vragen over
● hoe kinderen zich ontwikkelen
● wat ze nodig hebben
➢ niet langer zonder overgang in wereld van volwassenen
➢ nood aan bijzondere behandeling / periode van afzondering voor
voorbereiding op volwassen leven
➢ ontstaan verschillende visies over hoe opvoeding, vorming best aangepakt
worden
■ oa bij Verlichtingsfilosofen
❖ John Locke (1632 - 1704) – empirisme
➢ mens geboren als onbeschreven blad (tabula rasa) zonder aangeboren
tendenzen
■ we beginnen allemaal gelijk
➢ kinderen kunnen tot eender wat gevormd worden
➢ alle versch tss mensen → toe te schrijven aan versch omgevingen/ervaringen
■ als passieve ontvanger vd omgeving
➢ zintuiglijke waarneming centraal
➢ invloed omgeving → sterkst in vroege kinderjaren
■ want geest dan meest kneedbaar
➢ doel opvoeding/onderwijs
■ zelfcontrole verwerven
■ gepast gedrag ontwikkelen
➢ belang training en gewoontevorming
➢ lag ten grondslag aan latere behavioristische theorieën
❖ Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778) – nativisme
➢ kinderen
■ geen lege ‘containers’
■ geboren met inherent potentieel en talenten (aangeboren goedheid)
■ hebben eigen manier vn voelen/denken want ze groeien op volgens
plan vd natuur
■ dit plan → in versch fasen versch capaciteiten en modaliteiten
ontwikkelen
■ fasen ontvouwen zich bij ieder ind op dezelfde manier
■ spontane ervaring
● niet interfereren bij ontvouwing vd aanleg
● omgeving heeft minimale rol
➢ ze bereiken vanzelf hun volle potentieel wnr goed verzorgd/beschermd
■ ontvouwen dingen die al bij geboorte aanwezig zijn
■ wel: mens als actief wezen → gaat op zoek nr hoe natuur zich het
best kan ontvouwen
■ opvoeding → aangepast worden aan fase waarin kind is (“Emile”)
● voorloper vd ontwikkelingstaken
➢ bij frustratie bij het ontwikkelen vd aangeboren goedheid →
ontwikkelingsuitkomst is negatief
➢ ten grondslag aan latere rijpingstheorieën
3
, 2. Start vd wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie
❖ criteria vr start wetenschappelijke discipline (voldaan rond einde 19e eeuw) (Koops)
➢ inspirerend theoretisch idee (a)
➢ empirische mentaliteit (b)
➢ methodologie (c)
❖ (a) evolutionair denken en meer specifiek recapitulatietheorie
❖ (b) ontstaan empirische mentaliteit
➢ babybiografieën
■ oa Tiedemann (1787), Darwin (1877), Preyer (1882)
❖ (c) ontwikkeling vn geëigende onderzoeksmethoden
➢ enquêtes vr grote groepen, gestandaardiseerde observatiesettings,
ontwikkelingsschalen
➢ statistische methoden om data beter te ordenen + tot meer verantwoorde
conclusies komen
■ oa Pearson correlatie
2.1. evolutionair denken en recapitulatietheorie
❖ Charles Darwin (1809 - 1882)
➢ 1859: publicatie “The Origin of Species”
➢ evolutietheorie als verklaring vr ontstaan vn soorten (ook de mens)
➢ survival of the fittest
➢ observatie: prenatale ontwikkeling bij veel soorten gelijkaardig
❖ Ernst Haeckel (1834 - 1919)
➢ verspreidde, populariseerde ideeën vn Darwin
➢ formuleerde recapitulatietheorie
■ ontwikkeling individuen binnen soort (ontogenese) is versnelde
recapitulatie vn hoe de soort zich zelf ontwikkeld heeft (fylogenese)
➢ theorie dmv illustraties vd ontwikkeling vn embryo’s in versch soorten
➢ MAAR tekeningen klopten niet
■ wetenschapsfraude
➢ DUS recapitulatietheorie klopt niet!
➢ MAAR wel historisch belang vr ontwikkelingspsy
■ stimulatie gebruik systematische observatiemethoden (zoals in
biologie)
■ legitimeerde onderzoek nr ontwikkeling vn kinderen (vr het begrijpen
vn evolutie vn menselijke soorten)
■ als theoretische inspiratiebron vr belangrijke grondleggers vd
ontwikkelingspsy (Hall, Preyer)
2.2. ontstaan van empirische mentaliteit
❖ ontstaan babybiografieën
➢ geleerden maken aantekeningen over vordering in gedrag vn eigen kinderen
➢ vroege vb.: Tiedemann (1787) en Darwin (1877)
❖ begin systematische observatie vn kinderen
➢ MAAR wel nog anekdotisch
4
