Het strafproces
Hoorcollege 1
Ieder jaar komen er ongeveer 500-600.000 dossiers binnen bij de parketten in
België, die zijn vaak niet allemaal verwerkt en duren dus vaak langer dan 1 jaar
→ seponering is een
mogelijkheid om dit allemaal beheersbaar te houden
De bedoeling van een straf staan in het nieuwe wetboek, daar staat niks meer in over
vergelding omdat deze term niet meer modern is
Historiek
1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
1791: Code Lepeletier
- afschaffing inquisitoir systeem
- invoering van jury naar Engels model
1808: Code d’instruction criminelle
- inquisitoir vooronderzoek
- accusatoire fase voor vonnisgerecht
Wetboek Napoleon 1808: basis van ons strafrecht, maar was van bij het begin niet echt een
goed wetboek dus er moest een herschrijving komen van het wetboek van strafprocesrecht
Angelsaksische landen hebben geen inquisitoir systeem, wij wel
Gemengd systeem (België)
- In fase onderzoek gaan we uit van dominant inquisitoir uitgangspunt van ons
systeem
- In vonnisfase is het accusatoir systeem met de rechter veel meer op de voorgrond
getreden
- We zitten nu overal met mengmodellen
19e E → commissie voor betere uitwerking van het wetboek van strafprocesrecht
- 1878: Leidde tot de Voorafgaande Titel (32 artikelen) in het wetboek van
strafvorderingen (VTSV)
- Artikel 32 is codificatie van Antigoon
- Na die artikelen begint het bij artikel 9 → begin wetboek na de
voorafgaande titel
Nadien kwamen er nog pogingen om het wetboek te verbeteren, maar die leverden niet veel
op → waarom dan op ogenblik toch een beweging gekomen? De loden jaren 80
1
,Katalysatoren van een hervorming: de “loden jaren” 80 en 90, heel bijzondere jaren voor wat
betreft criminaliteit
- “Bende van Nijvel” heeft ervoor gezorgd dat we wetgeving rond verjaring is
aangepast
- “CCC” (Cellule Communiste Combatants) die extreme aanslagen pleegden
- Er werden onderzoekscommissies opgezet die moesten onderzoeken waar het fout
liep
- 1990: Eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel”
- 1996-97: tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel”
- Uit die vaststellingen bleek dat er nood was aan coördinatie → een
instelling die dat zootje zou oplossen en dat die interne oorlogen zouden
worden vermeden: daaruit kwam het federaal parket
- Federaal parket nam het dossier van de Bende van Nijvel over 2 jaar geleden
- 1996-97: parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux”
- geschiedenis van Dutroux, moorden en ontvoeringen op kinderen…
- de behoefte om iets te doen aan justitie was enorm → werden
opnieuw onderzoekscommissies opgezet, politieke partijen hebben
dan bereidheid getoond om samen te werken (“octopusoverleg”)
om justitie te hervormen.
Toen ging het relatief snel, 1998 kwam het eerste resultaat met de wet van 12 maart 1998
tot verbetering van de strafrechtspleging in het stadium van het opsporingsonderzoek en het
gerechtelijk onderzoek (“Wet Franchimont” (1)).
- Die leidde ertoe dat het wetboek half werd hervormd.
- Daarna probeerde men die wet Franchimont te verbreden naar Franchimont 2, maar
die grote hervorming faalde omdat de goede wil er toen niet meer was.
Jaren 2000, toen werd het eventjes windstil. Tot 2016, Koen Geens als minister van Justitie.
Die wou de wetboeken eigentijds maken (niet alleen strafprocesrecht) →
commissies werden opnieuw opgeroepen en gingen samen te werk. Zijn
methode werd de “hink stap sprong” genoemd, eerst kleine stapjes zetten en
erna de grote sprong. Hij wou korte termijn
hervormingen (potpourri wetten) en anderzijds het grote werk die de nieuwe wetboeken
moest aanleveren (potpourri 2).
Werkzaamheden van de 2 commissies
- Strafrecht: klaar (2 weken geleden goedgekeurd)
- Strafprocesrecht: ligt nog in de schuif
Probleem: nieuw strafwetboek en een oud strafproces wetboek dus dat kan tot
coördinatieproblemen leiden
Van Quickenborne heeft dan nog enkele potpourri wetten gemaakt maar hij noemde die
wetten die justitie menselijker, sneller en straffer moeten maken (MSS). MSS 3 werd de wet
van 18 januari 2024, gepubliceerd in staatsblad op 26 januari.
2
,Nieuwe wet: strafprocesrecht 1, die moet tot uitdrukking brengen dat de huidige minister
grotere hervormingen wil tot stand brengen
- Strafprocesrecht 1
- Verbetering van het regime van de spijtoptanten
- Nu 2 spijtoptanten (meewerken met justitie)
- Voetbaldossier Velcovich
- Pentiti
- Verbetering van het VES (voorafgaand erkenning van schuld) systeem
- Nieuwe regeling over de verjaring van de strafvordering
- Geen revolutie, maar toch een stevige hervorming die het veel
eenvoudiger maakt dan het vroegere systeem
- Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende het
Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
- Regeerakkoord 31 januari 2025
(Effectief in de les gezegd):
⇒ communicatie belangrijker geworden bij complexe zaken die bevolking raken
(sinds Witte Mars)
→ zo persmagistraten ontstaan bv
OPM: media fixeert op wat misloopt, overgrote deel loopt goed
⇒ nSw. bekijkt Assisen helemaal anders dan nu door verdwijnen
correctionalisatie
→ we gaan van bevoegdheid HvA naar jury, hoe die beslist, regels daaromtrent, …
⇒ examen casussen en theorievragen (reflectievragen kunnen ook)
Wraking
⇒ huidige processen waar wraking aan het licht komt (OPM: niet hetzelfde als
procedurefout: leidt tot nietigheid, wel gerelativeerd door Antigoon) MAAR
wraking gaat over onpartijdigheid rechter
= indruk dat het laatste jaren veel meer gebeurt dan vroeger
⇒ precieze cijfers om te objectiveren: september 2025 parlementaire vraag
geweest (actueel dus) → cijfers die zijn opgenomen geven geen volledig beeld
zegt MvJ (= ik weet het niet) → ook geen onderscheid tussen burgerlijke en
strafrechtelijke zaken
→ HvA? = MvJ zegt dat die niet in cijfers zitten en geen applicatie bestaat om te
registreren dus weten het niet
→ slagingspercentage van wraking ook onduidelijk, weten ze ook niet
⇒ fundamentele aard wrakingsverzoek: sluit aan bij recht van verdediging en
eerlijk proces maar soms dermate een aanfluiting van elementaire principes door
3
, rechter waardoor wraking in theorie goed is, hoort er te zijn (verdedigt die
belangrijke dingen): is een wezenlijk onderdeel van het strafproces
→ wordt nu wel misbruik van gemaakt om de boel lam te leggen (is ook geen
onterecht verwijt)
⇒ voorbeelden wrakingszaken om punt te maken: redelijk of niet? (komt nog)
OPM: als advocaat partijdig: 1 job = 100% uw cliënt verdedigen
⇒ als strafrecht geen eigen regeling heeft: terugvallen op gerechtelijk
privaatrecht zolang compatibel is: dus wraking toepassing (art. 828 Ger. W.) =
13 wrakingsgronden
→ 98% is Sw. is gewettigde verdenking (op legitieme manier twijfelen aan
onpartijdigheid rechter)
→ Cass.: wel vaak herhaald dat die onpartijdigheid wordt vermoed + een
subjectieve overtuiging mag niet (geen gevoel): objectiveerbare gegevens nodig
(bv. Spaghetti-arrest): het gaan eten en het meenemen van de bic als
objectivering
= was ook een logisch arrest maar het was hard arrest voor de slachtoffers
→ 1% zal één van de dertien gronden zijn: hoge vorm van vijandschap (uiteraard
opnieuw te objectiveren)
→ in de Standaard laatste pagina magistraat Vrije Tribune geschreven, heel
sereen en goed geschreven maar wat je in de wandelgangen hoort van
magistraten tov. advocaten dan is dat echt spiegelbeeld (dus altijd anders geuit
in buitenwereld) ⇒ er zijn vaak dezelfde namen die wraking inroepen maar per
se misbruik? = iets stoutmoediger, lichtzinniger, lamtrekken MAAR valt dat te
objectiveren = moeilijk om mee om te gaan
PROCEDURE wraking: om te tonen hoe scherp en makkelijk wapen van de wraking is
1. zitting: op die zitting krijg je een incident (ruzie, …) en je krijgt een boze advocaat
→ sommige nemen deurwaarder mee naar zitting om vast te leggen in
authentieke akte om dan rechter zo ver te krijgen om daarna een
wrakingsverzoek te kunnen indienen (ja dan lok je het uit en weet je op
voorhand)
→ boze advocaat gaat naar de griffie en legt er akte van wraking neer (zo
snel mogelijk indienen na incident)
→ griffie kan dat niet weigeren (ontvangt en registreert)
2. binnen de 24h brengt griffier verzoek tot wraking ter kennis aan betrokken rechter
→ op dat moment kan hij de zaak niet verder behandelen: MOET de pen
neerleggen (schorsing van de zaak)
⇒ rechter mag nog 1 ding doen: volgende zitting bepalen: een datum om
mogelijkerwijze te hernemen: als dat niet kon (wat vroeger was) → partijen
moeten herdagvaarden/herdaagd maar je hebt geen datum (herdagen betekent
nieuwe dagvaarding, die kosten maakt en moeten zorgen voor nieuwe
dagvaardingstermijnen)
4
Hoorcollege 1
Ieder jaar komen er ongeveer 500-600.000 dossiers binnen bij de parketten in
België, die zijn vaak niet allemaal verwerkt en duren dus vaak langer dan 1 jaar
→ seponering is een
mogelijkheid om dit allemaal beheersbaar te houden
De bedoeling van een straf staan in het nieuwe wetboek, daar staat niks meer in over
vergelding omdat deze term niet meer modern is
Historiek
1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
1791: Code Lepeletier
- afschaffing inquisitoir systeem
- invoering van jury naar Engels model
1808: Code d’instruction criminelle
- inquisitoir vooronderzoek
- accusatoire fase voor vonnisgerecht
Wetboek Napoleon 1808: basis van ons strafrecht, maar was van bij het begin niet echt een
goed wetboek dus er moest een herschrijving komen van het wetboek van strafprocesrecht
Angelsaksische landen hebben geen inquisitoir systeem, wij wel
Gemengd systeem (België)
- In fase onderzoek gaan we uit van dominant inquisitoir uitgangspunt van ons
systeem
- In vonnisfase is het accusatoir systeem met de rechter veel meer op de voorgrond
getreden
- We zitten nu overal met mengmodellen
19e E → commissie voor betere uitwerking van het wetboek van strafprocesrecht
- 1878: Leidde tot de Voorafgaande Titel (32 artikelen) in het wetboek van
strafvorderingen (VTSV)
- Artikel 32 is codificatie van Antigoon
- Na die artikelen begint het bij artikel 9 → begin wetboek na de
voorafgaande titel
Nadien kwamen er nog pogingen om het wetboek te verbeteren, maar die leverden niet veel
op → waarom dan op ogenblik toch een beweging gekomen? De loden jaren 80
1
,Katalysatoren van een hervorming: de “loden jaren” 80 en 90, heel bijzondere jaren voor wat
betreft criminaliteit
- “Bende van Nijvel” heeft ervoor gezorgd dat we wetgeving rond verjaring is
aangepast
- “CCC” (Cellule Communiste Combatants) die extreme aanslagen pleegden
- Er werden onderzoekscommissies opgezet die moesten onderzoeken waar het fout
liep
- 1990: Eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel”
- 1996-97: tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel”
- Uit die vaststellingen bleek dat er nood was aan coördinatie → een
instelling die dat zootje zou oplossen en dat die interne oorlogen zouden
worden vermeden: daaruit kwam het federaal parket
- Federaal parket nam het dossier van de Bende van Nijvel over 2 jaar geleden
- 1996-97: parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux”
- geschiedenis van Dutroux, moorden en ontvoeringen op kinderen…
- de behoefte om iets te doen aan justitie was enorm → werden
opnieuw onderzoekscommissies opgezet, politieke partijen hebben
dan bereidheid getoond om samen te werken (“octopusoverleg”)
om justitie te hervormen.
Toen ging het relatief snel, 1998 kwam het eerste resultaat met de wet van 12 maart 1998
tot verbetering van de strafrechtspleging in het stadium van het opsporingsonderzoek en het
gerechtelijk onderzoek (“Wet Franchimont” (1)).
- Die leidde ertoe dat het wetboek half werd hervormd.
- Daarna probeerde men die wet Franchimont te verbreden naar Franchimont 2, maar
die grote hervorming faalde omdat de goede wil er toen niet meer was.
Jaren 2000, toen werd het eventjes windstil. Tot 2016, Koen Geens als minister van Justitie.
Die wou de wetboeken eigentijds maken (niet alleen strafprocesrecht) →
commissies werden opnieuw opgeroepen en gingen samen te werk. Zijn
methode werd de “hink stap sprong” genoemd, eerst kleine stapjes zetten en
erna de grote sprong. Hij wou korte termijn
hervormingen (potpourri wetten) en anderzijds het grote werk die de nieuwe wetboeken
moest aanleveren (potpourri 2).
Werkzaamheden van de 2 commissies
- Strafrecht: klaar (2 weken geleden goedgekeurd)
- Strafprocesrecht: ligt nog in de schuif
Probleem: nieuw strafwetboek en een oud strafproces wetboek dus dat kan tot
coördinatieproblemen leiden
Van Quickenborne heeft dan nog enkele potpourri wetten gemaakt maar hij noemde die
wetten die justitie menselijker, sneller en straffer moeten maken (MSS). MSS 3 werd de wet
van 18 januari 2024, gepubliceerd in staatsblad op 26 januari.
2
,Nieuwe wet: strafprocesrecht 1, die moet tot uitdrukking brengen dat de huidige minister
grotere hervormingen wil tot stand brengen
- Strafprocesrecht 1
- Verbetering van het regime van de spijtoptanten
- Nu 2 spijtoptanten (meewerken met justitie)
- Voetbaldossier Velcovich
- Pentiti
- Verbetering van het VES (voorafgaand erkenning van schuld) systeem
- Nieuwe regeling over de verjaring van de strafvordering
- Geen revolutie, maar toch een stevige hervorming die het veel
eenvoudiger maakt dan het vroegere systeem
- Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende het
Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
- Regeerakkoord 31 januari 2025
(Effectief in de les gezegd):
⇒ communicatie belangrijker geworden bij complexe zaken die bevolking raken
(sinds Witte Mars)
→ zo persmagistraten ontstaan bv
OPM: media fixeert op wat misloopt, overgrote deel loopt goed
⇒ nSw. bekijkt Assisen helemaal anders dan nu door verdwijnen
correctionalisatie
→ we gaan van bevoegdheid HvA naar jury, hoe die beslist, regels daaromtrent, …
⇒ examen casussen en theorievragen (reflectievragen kunnen ook)
Wraking
⇒ huidige processen waar wraking aan het licht komt (OPM: niet hetzelfde als
procedurefout: leidt tot nietigheid, wel gerelativeerd door Antigoon) MAAR
wraking gaat over onpartijdigheid rechter
= indruk dat het laatste jaren veel meer gebeurt dan vroeger
⇒ precieze cijfers om te objectiveren: september 2025 parlementaire vraag
geweest (actueel dus) → cijfers die zijn opgenomen geven geen volledig beeld
zegt MvJ (= ik weet het niet) → ook geen onderscheid tussen burgerlijke en
strafrechtelijke zaken
→ HvA? = MvJ zegt dat die niet in cijfers zitten en geen applicatie bestaat om te
registreren dus weten het niet
→ slagingspercentage van wraking ook onduidelijk, weten ze ook niet
⇒ fundamentele aard wrakingsverzoek: sluit aan bij recht van verdediging en
eerlijk proces maar soms dermate een aanfluiting van elementaire principes door
3
, rechter waardoor wraking in theorie goed is, hoort er te zijn (verdedigt die
belangrijke dingen): is een wezenlijk onderdeel van het strafproces
→ wordt nu wel misbruik van gemaakt om de boel lam te leggen (is ook geen
onterecht verwijt)
⇒ voorbeelden wrakingszaken om punt te maken: redelijk of niet? (komt nog)
OPM: als advocaat partijdig: 1 job = 100% uw cliënt verdedigen
⇒ als strafrecht geen eigen regeling heeft: terugvallen op gerechtelijk
privaatrecht zolang compatibel is: dus wraking toepassing (art. 828 Ger. W.) =
13 wrakingsgronden
→ 98% is Sw. is gewettigde verdenking (op legitieme manier twijfelen aan
onpartijdigheid rechter)
→ Cass.: wel vaak herhaald dat die onpartijdigheid wordt vermoed + een
subjectieve overtuiging mag niet (geen gevoel): objectiveerbare gegevens nodig
(bv. Spaghetti-arrest): het gaan eten en het meenemen van de bic als
objectivering
= was ook een logisch arrest maar het was hard arrest voor de slachtoffers
→ 1% zal één van de dertien gronden zijn: hoge vorm van vijandschap (uiteraard
opnieuw te objectiveren)
→ in de Standaard laatste pagina magistraat Vrije Tribune geschreven, heel
sereen en goed geschreven maar wat je in de wandelgangen hoort van
magistraten tov. advocaten dan is dat echt spiegelbeeld (dus altijd anders geuit
in buitenwereld) ⇒ er zijn vaak dezelfde namen die wraking inroepen maar per
se misbruik? = iets stoutmoediger, lichtzinniger, lamtrekken MAAR valt dat te
objectiveren = moeilijk om mee om te gaan
PROCEDURE wraking: om te tonen hoe scherp en makkelijk wapen van de wraking is
1. zitting: op die zitting krijg je een incident (ruzie, …) en je krijgt een boze advocaat
→ sommige nemen deurwaarder mee naar zitting om vast te leggen in
authentieke akte om dan rechter zo ver te krijgen om daarna een
wrakingsverzoek te kunnen indienen (ja dan lok je het uit en weet je op
voorhand)
→ boze advocaat gaat naar de griffie en legt er akte van wraking neer (zo
snel mogelijk indienen na incident)
→ griffie kan dat niet weigeren (ontvangt en registreert)
2. binnen de 24h brengt griffier verzoek tot wraking ter kennis aan betrokken rechter
→ op dat moment kan hij de zaak niet verder behandelen: MOET de pen
neerleggen (schorsing van de zaak)
⇒ rechter mag nog 1 ding doen: volgende zitting bepalen: een datum om
mogelijkerwijze te hernemen: als dat niet kon (wat vroeger was) → partijen
moeten herdagvaarden/herdaagd maar je hebt geen datum (herdagen betekent
nieuwe dagvaarding, die kosten maakt en moeten zorgen voor nieuwe
dagvaardingstermijnen)
4
