Samenvatting Criminaliteit en Samenleving

CRIMINALITEIT
&
SAMENLEVING
SAMENVATTING

,3 POPULAIRE MISVATTINGEN OVER DE
OORZAKEN VAN CRIMINALITEIT
 Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling (1), gepleegd
door mensen die ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal;2), ofwel
gepleegd door mensen die een weloverwogen keuze, een kosten-baten
analyse (3), hebben gemaakt (normaal).
 1. “Criminaliteit als manifestatie van het kwaad”
 2. “Criminaliteit is een ziekte”
 3. “Criminaliteit is een berekende keuze”



Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
Dutroux, Stalin en Hitler, Andras Pandy,…
 Seriemoordenaars
 Gruwelijke feiten
 Leken zeer normale burgers met normaal leven
o Onvoorspelbaarheid leidt tot angst
 Geen systematiek

Andrej Romanovitsj Tsjikatilo – “de slager van Rostov”
 Verontwaardiging over politioneel systeem
o Fascinatie over persoon
o Falen van politie en justitie
 Seriemoordenaars was westelijk fenomeen
o Oosten kende dit niet
 Visie Rusland
 Verfilming
o Leeft cultureel

Ted Bundy
 Verfilming
o Leeft cultureel

Jeffrey Dahmer
 Verfilming
o Leeft cultureel

Richard Ramirez – “the night stalker”
 Verfilming
o Leeft cultureel

“Het misleidende kwaad”
 Politieke misdrijven door organisatie van maatschappij
o Nazisme en Goelag

1

,  Maatschappijen kunnen gecorrupeerd worden door leiders die
indoctrineren
o Illusie: figuren wegnemen zou maatschappij terug normaal moeten
laten functioneren
 Maatschappij is slachtoffer
 Begint terug het goede te doen wanneer figuren niet
meer aan de macht zijn
 Conflict tussen 2 tegengestelde krachten
o Normconform gedrag vs geweld, macht en verlangens bevredigen
 Beschaving vs wreedheid
 Orde vs chaos
 Goed vs kwaad
 Zodra maatschappelijke structuren wegvallen, vervallen mensen in geweld
en primeert de primitieve, gewelddadige natuur van de mens
o Mensen hebben bepaalde natuur met vernislaag
 Wanneer deze wordt afgekrabd valt beschaving weg
 Leidt tot primitieve gedragingen

Liber ad milites templi de laude novae militiae - Bernard
van Clairvaux, circa 1136
 “Er lijkt een nieuwe ridderorde op aarde te zijn verschenen die
onvermoeibaar een tweeledige strijd levert tegen het vlees en bloed en
tegen de geestelijke legermachten van het kwaad in de hemelen”
o Christelijke waarden nastreven als christelijke mens en het
vermoorden van anderen rechtvaardigen
o Tempeliers
 Onderscheid tussen homicide (zonde van het doden van een mens) versus
malicide (het doden van het kwaad zelf)
o Ridderorde pleegt malicide
 Niet zondig
o ≠ mensen

Thomas Hobbes – Leviathan
 Natuurtoestand van mens
o Als iedereen even sterk is, ontstaat er wantrouwen




2

, Vooronderstellingen
 Criminaliteit is een bewuste morele keuze
 “Criminelen kiezen bewust voor het kwaad”
 Bv. exorcisme
 In rechtse discours vandaag
o De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen
oplevert (cf. rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig
of immoreel is en het kwade verkiest boven het goede
 Tot inkeer komen
 ≠ rationeel
 Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
 “Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”
 “Het kwaad in de ogen kijken”
o De dader doet het kwade, omdat hij het moet doen; hij is ofwel
bezeten of het maakt deel uit van zijn natuur
 Criminaliteit is zichtbaar
o Fysieke kenmerken als bewijs voor morele verdorvenheid of
kwaadaardigheid
 Identificeerbaar
 Cf. Lombroso
 Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel
goed of slecht)
o Goede ridderorde die kwaad bestrijden
 Streng straffen en eliminatie als oplossing voor criminaliteit
o Duaal

Kritieken
 Een normatieve beoordeling van gedrag, maar geen verklaring voor
gedrag,
o Afkeuring tonen
 Je geeft een label, maar is geen uitleg voor gedrag
 Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard, ofwel het
gevolg van een eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard
o Mens als passief object
 Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken
o Doorheen cultuur als waar aanzien
 Afbeelden van duivel
 Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat
steeds in functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld
o Belang van culturele, historisch-religieuze en filosofische context




3