Consumentenrecht
Inleiding
Lokvogelreclame = klanten worden gelokt door sterke promoties door
hoge kortingen aanbieden maar de voorraad is zeer klein. Als de
consument toch daar is zal die toch dingen kopen. Dit is verboden en als
dit toch gebeurt heb je als consument het recht op een bon voor hetzelfde
product aan dezelfde prijs.
o Oplossing voor winkels door te vermelden “zolang de voorraad
strekt”
FOD economie, inspectiedienst controleert of alle regels nageleefd worden
Thema 1: situering van het consumentenrecht
Definitie, ontstaan en afbakening tov andere
rechtstakken
Definitie van het consumentenrecht
o Geheel van regels die tot doel hebben natuurlijke personen te
beschermen in hun rol als consument
‘Consument’ = “iedere natuurlijke persoon die handelt voor
doeleinden die buiten zijn handels-, bedrijfs-, ambachts- of
beroepsactiviteit vallen” (zie bv. art. I.1, 2° WER; art. 1649bis,
§1, 1° oud BW)
o Gericht op bescherming van de consument in zijn relatie tot de
professionele beroepsbeoefenaar (producent/verkoper/ onderneming
…), om het economisch en juridisch evenwicht tussen beiden te
herstellen
Consumentenrecht betreft ‘B2C’-relaties (<> ‘C2C’ en ‘B2B’)
B2C = business to consument
Consument wordt beschouwd als economisch zwakkere en
minder ervaren contractspartij
Tendens: uitbreiding toepassingsgebied naar B2B-relaties
• Verschillende regels (vnl. Boek VI. WER – zie Thema 3.)
beogen niet - alleen - de bescherming van de
consument, maar - ook - van de concurrent.
• Sommige beschermingsbepalingen zijn ook van
toepassing B2B, zoals regels van vergelijkende reclame.
De concurrentie moet ook eerlijk gebeuren onder
bepaalde voorwaarden.
,Ontstaan
o Vrij recente rechtstak (°1960)
Opkomst ‘consumptiemaatschappij’ tweede helft 20e eeuw (na
WO II)
Stijging van:
• Enerzijds welvaart en koopkracht van burgers
• Anderzijds professionele aanbieders van goederen en
diensten
Gevolg: nood aan regels ter bescherming van de rechtspositie
van consumenten
Afbakening
Principes gemeen verbintenissenrecht (Boek 5 BW)
Contractvrijheid = contractspartijen zijn zelf vrij om te kiezen wat ze
overeenkomen
Bindende kracht
Consumentenrecht: verschillende soorten ‘compenserende’
maatregelen (=limieten)
o Is om het onevenwicht tussen bedrijf en consument te verminderen
Hoe hoger te trede, hoe erger de overtreding van de contractbreuk
Informatieverplichtingen
o Gemeen verbintenissenrecht
Precontractuele informatieplicht (art. 5.16 BW)
Geen bedrog (art. 5.35 BW)
o Consumentenrecht
Verdergaande informatieverplichtingen
• Bv. totale kostprijs
, • Voldoende informatie krijgen voor de consument
Onderneming => consument
Positief en negatief
• Positief = verplichting tot mededeling van bepaalde
informatie (bv. bij online aankopen)
• Negatief = verbod op verspreiding van bepaalde
informatie (bv. misleidende reclame)
Bedenktermijn (herroepingsrecht)
o Uitzondering op de bindende kracht van de overeenkomst
‘Bindende kracht’ = eenmaal partijen op geldige wijze een
overeenkomst hebben gesloten, zijn ze door de overeenkomst
gebonden (onder voorbehoud van de werking van
gemeenrechtelijke regels inzake ontbinding/vernietiging)
Bedenktermijn of herroepingsrecht = laat de consument toe
terug te komen op een geldig gesloten overeenkomst
• Geen motivering vereist
• Geen (schadevergoeding) verschuldigd
o Geen automatisch of algemeen ‘recht op een herroepingsrecht’
Alleen bij bepaalde types consumentenovereenkomsten
• Overeenkomsten op afstand (bv. online) (< wijze waarop
contract wordt gesloten; ‘informatie-assymetrie’)
• Buiten de verkoopruimte gesloten overeenkomsten (bv.
op straat, aan de deur) (< plaats waar het contract
wordt gesloten)
• Consumentenkredietovereenkomsten (< aard van het
contract)
Regulering contractinhoud – bv. consumentenkrediet
o Consumentenkrediet = consument gaat een lening aan om de
aankoop van een consumptiegoed –of dienst te financieren waarvoor
hij zelf niet voldoende middelen heeft (bv. lening of verkoop op
afbetaling van een auto)
Op het einde van de rit met je niet het bedrag van de lening
terugbetalen ook de rente. Om te zorgen dat consumenten
niet te veel schulden krijgt heeft de OV strikte regels opgelegd
o Uitzondering op de contractvrijheid en het consensualisme (door
de bepaalde vermeldingen die erin moeten staan)
, o (Consumenten)kredietovereenkomst = plechtige overeenkomst met
bepaalde verplichte inhoud
Loutere wilsovereenstemming volstaat niet opdat een
rechtsgeldige kredietovereenkomst tot stand komt
Formele voorwaarden om een rechtsgeldige
kredietovereenkomst te hebben (zie artikel VII.78 WER)
Verplichte vermeldingen in een schriftelijke overeenkomst:
o.m. soort van krediet, de duur van de kredietovereenkomst;
het kredietbedrag en de voorwaarden voor kredietopneming;
de debetrentevoet; het jaarlijkse kostenpercentage (JKP) en
het totale door de consument te betalen bedrag;
terugbetalingsvoorwaarden, totale kosten, aflossingstabel …
• Jaarlijkse aflossingspercentage = hoeveel de
terugbetaling kost
Voorbeeld: typecontract voor huwelijksbemiddeling
KB legt op wat erin in dit contract moet staan en is dus een uitzondering
van de contractsvrijheid
Verbod/ verplichting tot contracteren
o Uitzondering op de contractvrijheid
‘Contractvrijheid’ = ondernemingen zijn in principe vrij al
dan niet met een consument te contracteren
o Verplichting: basisbankdienst
Basisbankdienst = elke burger heeft hier recht op, om een
overschrijving te kunnen doen om mee te draaien in de
maatschappij. Dus bank mag niet weigeren als iemand een
bankkaart en rekening wil.
o Verbod: consumentenkrediet
Rechtsbronnen:
Voor grootste deel is consumentenrecht van EU-recht. De EU heeft een
sterke bevoegdheid.
EU-recht
o EU heeft belangrijke bevoegdheid op het vlak van
consumentenbescherming
o Reden: realisatie Europese interne markt: vrij verkeer van
goederen, diensten, personen en kapitaal vereist dat consumenten
binnen de EU op dezelfde wijze worden beschermd en de nationale
regels op elkaar afgestemd
Inleiding
Lokvogelreclame = klanten worden gelokt door sterke promoties door
hoge kortingen aanbieden maar de voorraad is zeer klein. Als de
consument toch daar is zal die toch dingen kopen. Dit is verboden en als
dit toch gebeurt heb je als consument het recht op een bon voor hetzelfde
product aan dezelfde prijs.
o Oplossing voor winkels door te vermelden “zolang de voorraad
strekt”
FOD economie, inspectiedienst controleert of alle regels nageleefd worden
Thema 1: situering van het consumentenrecht
Definitie, ontstaan en afbakening tov andere
rechtstakken
Definitie van het consumentenrecht
o Geheel van regels die tot doel hebben natuurlijke personen te
beschermen in hun rol als consument
‘Consument’ = “iedere natuurlijke persoon die handelt voor
doeleinden die buiten zijn handels-, bedrijfs-, ambachts- of
beroepsactiviteit vallen” (zie bv. art. I.1, 2° WER; art. 1649bis,
§1, 1° oud BW)
o Gericht op bescherming van de consument in zijn relatie tot de
professionele beroepsbeoefenaar (producent/verkoper/ onderneming
…), om het economisch en juridisch evenwicht tussen beiden te
herstellen
Consumentenrecht betreft ‘B2C’-relaties (<> ‘C2C’ en ‘B2B’)
B2C = business to consument
Consument wordt beschouwd als economisch zwakkere en
minder ervaren contractspartij
Tendens: uitbreiding toepassingsgebied naar B2B-relaties
• Verschillende regels (vnl. Boek VI. WER – zie Thema 3.)
beogen niet - alleen - de bescherming van de
consument, maar - ook - van de concurrent.
• Sommige beschermingsbepalingen zijn ook van
toepassing B2B, zoals regels van vergelijkende reclame.
De concurrentie moet ook eerlijk gebeuren onder
bepaalde voorwaarden.
,Ontstaan
o Vrij recente rechtstak (°1960)
Opkomst ‘consumptiemaatschappij’ tweede helft 20e eeuw (na
WO II)
Stijging van:
• Enerzijds welvaart en koopkracht van burgers
• Anderzijds professionele aanbieders van goederen en
diensten
Gevolg: nood aan regels ter bescherming van de rechtspositie
van consumenten
Afbakening
Principes gemeen verbintenissenrecht (Boek 5 BW)
Contractvrijheid = contractspartijen zijn zelf vrij om te kiezen wat ze
overeenkomen
Bindende kracht
Consumentenrecht: verschillende soorten ‘compenserende’
maatregelen (=limieten)
o Is om het onevenwicht tussen bedrijf en consument te verminderen
Hoe hoger te trede, hoe erger de overtreding van de contractbreuk
Informatieverplichtingen
o Gemeen verbintenissenrecht
Precontractuele informatieplicht (art. 5.16 BW)
Geen bedrog (art. 5.35 BW)
o Consumentenrecht
Verdergaande informatieverplichtingen
• Bv. totale kostprijs
, • Voldoende informatie krijgen voor de consument
Onderneming => consument
Positief en negatief
• Positief = verplichting tot mededeling van bepaalde
informatie (bv. bij online aankopen)
• Negatief = verbod op verspreiding van bepaalde
informatie (bv. misleidende reclame)
Bedenktermijn (herroepingsrecht)
o Uitzondering op de bindende kracht van de overeenkomst
‘Bindende kracht’ = eenmaal partijen op geldige wijze een
overeenkomst hebben gesloten, zijn ze door de overeenkomst
gebonden (onder voorbehoud van de werking van
gemeenrechtelijke regels inzake ontbinding/vernietiging)
Bedenktermijn of herroepingsrecht = laat de consument toe
terug te komen op een geldig gesloten overeenkomst
• Geen motivering vereist
• Geen (schadevergoeding) verschuldigd
o Geen automatisch of algemeen ‘recht op een herroepingsrecht’
Alleen bij bepaalde types consumentenovereenkomsten
• Overeenkomsten op afstand (bv. online) (< wijze waarop
contract wordt gesloten; ‘informatie-assymetrie’)
• Buiten de verkoopruimte gesloten overeenkomsten (bv.
op straat, aan de deur) (< plaats waar het contract
wordt gesloten)
• Consumentenkredietovereenkomsten (< aard van het
contract)
Regulering contractinhoud – bv. consumentenkrediet
o Consumentenkrediet = consument gaat een lening aan om de
aankoop van een consumptiegoed –of dienst te financieren waarvoor
hij zelf niet voldoende middelen heeft (bv. lening of verkoop op
afbetaling van een auto)
Op het einde van de rit met je niet het bedrag van de lening
terugbetalen ook de rente. Om te zorgen dat consumenten
niet te veel schulden krijgt heeft de OV strikte regels opgelegd
o Uitzondering op de contractvrijheid en het consensualisme (door
de bepaalde vermeldingen die erin moeten staan)
, o (Consumenten)kredietovereenkomst = plechtige overeenkomst met
bepaalde verplichte inhoud
Loutere wilsovereenstemming volstaat niet opdat een
rechtsgeldige kredietovereenkomst tot stand komt
Formele voorwaarden om een rechtsgeldige
kredietovereenkomst te hebben (zie artikel VII.78 WER)
Verplichte vermeldingen in een schriftelijke overeenkomst:
o.m. soort van krediet, de duur van de kredietovereenkomst;
het kredietbedrag en de voorwaarden voor kredietopneming;
de debetrentevoet; het jaarlijkse kostenpercentage (JKP) en
het totale door de consument te betalen bedrag;
terugbetalingsvoorwaarden, totale kosten, aflossingstabel …
• Jaarlijkse aflossingspercentage = hoeveel de
terugbetaling kost
Voorbeeld: typecontract voor huwelijksbemiddeling
KB legt op wat erin in dit contract moet staan en is dus een uitzondering
van de contractsvrijheid
Verbod/ verplichting tot contracteren
o Uitzondering op de contractvrijheid
‘Contractvrijheid’ = ondernemingen zijn in principe vrij al
dan niet met een consument te contracteren
o Verplichting: basisbankdienst
Basisbankdienst = elke burger heeft hier recht op, om een
overschrijving te kunnen doen om mee te draaien in de
maatschappij. Dus bank mag niet weigeren als iemand een
bankkaart en rekening wil.
o Verbod: consumentenkrediet
Rechtsbronnen:
Voor grootste deel is consumentenrecht van EU-recht. De EU heeft een
sterke bevoegdheid.
EU-recht
o EU heeft belangrijke bevoegdheid op het vlak van
consumentenbescherming
o Reden: realisatie Europese interne markt: vrij verkeer van
goederen, diensten, personen en kapitaal vereist dat consumenten
binnen de EU op dezelfde wijze worden beschermd en de nationale
regels op elkaar afgestemd
