GESCHIEDENIS VAN
PUBLIEKRECHT
Prof. Christophe Maes
TWEEDE SEMESTER
EERSTE BACHELOR
2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
Rusland ...........................................................................................................................................2
De Tsaristische periode (tot 1917) .................................................................................................2
De Februari- en Oktoberrevoluties (1917) ......................................................................................4
De Sovjetunie en de Sovjetgrondwetten (1917-1989) ......................................................................5
De Russische Federatie (1993 - heden) ..........................................................................................8
Duitsland....................................................................................................................................... 11
Het Heilig Roomse Rijk der Duitse Natie (967-1806)...................................................................... 11
De Duitse Bond (1815-1866) ....................................................................................................... 14
De Duitse eenmaking (1864-1871) ............................................................................................... 15
Het Tweede Duitse KeizerRijk (1871-1919) ................................................................................... 16
De Weimarrepubliek (1919-1933) ................................................................................................ 16
Het Derde Rijk (1933-1945) ......................................................................................................... 18
De DDR en de Bondsrepubliek (1949-1990) ................................................................................. 19
Gastcollege: 7 mei 2025 – 4 mei 2026 .......................................................................................... 23
China ............................................................................................................................................ 25
Inleiding..................................................................................................................................... 25
China vóór de 19de eeuw ............................................................................................................ 25
China in de 19de eeuw ............................................................................................................... 29
China tussen revolutie en burgeroorlog (1911-1949) ..................................................................... 30
De Chinese Volksrepubliek (1949-heden) .................................................................................... 31
1
,RUSLAND
DE TSARISTISCHE PERIODE (TOT 1917)
Tsaar omringt door adel
Gebied
- Kerngebied Rusland & waar hele verhaal begint is gevestigd in Kiev: veel kleine gebieden met
lokaal bestuur -> innemen tot zwarte zee = belangrijk voor connectie handelscentrum
Constantinopel en toegang middellandse zeegebied (meer handel)
- Expansie door vorsten van Moskou
o Expansie naar verschillende hoeken
▪ Westen: Polen, Wit-Rusland, Oekraïne
▪ Zuiden: Kaukasus, Krim
▪ Oosten: Centraal-Azië, Alaska
o Maakt handel in grote mate mogelijk: handel met Oost-Centraal Europa, Perzië,
Ottomaanse Rijk, China en Japan
- Zeer uitgebreid, maar dunbevolkt gebied
- Etnisch divers samengesteld, niet alle gebieden zijn verstedelijkt
- Rusland is groot, maar dunbevolkt
o Rijk is etnisch divers, niet alle gebieden zijn verstedelijkt
Bewind
- Zeer autoritair bewind
o Tsaren enorm machtig
o Gebaseerd op persoonlijk favoritisme
o Geen institutionele structuren: voornamelijk machtsrelaties
▪ Favoritisme: beloning voor diensten
▪ Instabiliteit: confrontaties met bojaren
o Conflicten die opduiken & weer verdwijnen (adel vs tsaar)
o Alleenheerser die alle macht heeft, elite geen structurele plaats
▪ Positie bepaald door grootgrondbezit (grond van boeren afdwingen)
- Eerste: Ivan de Verschrikkelijke
o In Russisch betekent verschrikkelijk ‘streng’ en ‘groot’
o In begin vrij liberaal, maar daarna paranoia nadat hij was verraden door bojaren
o Wordt minder liberaal & voert bv. drukpers in
▪ Persvrijheid beperken en macht centraliseren
o Adviesraden
- Ivan opgevolgd door Romanov = begin dynastie tot begin 20e eeuw
- In Rusland bestaat geen eigendom: Tsaar bezit alles
o Uitgangspunt: hangt af van strenge of minder strenge Tsaren
o Tsaar beslist wat afgegeven (vb. grond) werd -> veel favoritisme
▪ Leidde tot Tsaristisch regime
▪ Als Tsraar goed vindt, krijg je grond & kan je daar op telen -> voordelen
o Kan leiden tot afzetten Tsaar als er te veel publieke discours is
Russisch Recht
- Grotendeels gewoonterecht: Russisch recht onder Tsaar = gewoonterecht
o Er zijn regels, niet naleven = sancties (in zekere zin dus strafrecht)
- Geen individueel eigendomsrecht, eigenaar is de Tsaar
o Dus waarom dan reguleren zoals men dat in westen zou reguleren
- Tsaar en zijn administratie die regels produceerden
o Het recht is voornamelijk bedoeld voor de administratie (dus niet gericht op bevolking)
- Erna (communistische periode) eigendom naar Russische staat en niet meer Tsaar
o Rusland kent pas persoonlijk eigendom (juridisch gereguleerd) na val Berlijnse Muur
Europese expansie
- Rusland wint aan belang tegenover westen vanaf einde 17e eeuw: Peter de Grote (1672-1725)
o Interne controle op adel
o Erkenning als ‘Keizer van alle Ruslanden’
▪ Gaat zichzelf zo noemen (maar is nog steeds Tsaar!)
2
, ▪ Titel van Keizer, dus keizerlijk Rusland
o Geopolitieke inmenging in Europa eind 17e eeuw
o Maritieme toegang tot Europa via Baltische zee
▪ Economisch belangrijk: hanzesteden, Noord-Europa
▪ Oorlog vs. Zweden (onder andere over Krohnstadt)
• Richt zich dus ook op westen, want beseft dat staat achterloopt op
westerse staten
• Probeert zo rond liggende gebieden in te nemen
- Peter de Grote richt zijn blik op de Westerse cultuur
o Expertise uit buitenland (scheepvaart, architectuur, kunst, …)
-> Sint-Petersburg (1703, ~ Versailles)
▪ Gaat mensen uit buitenland aantrekken voor kennis
- Uitbreiding van Russische invloedsfeer na Peter de Grote
o Inmenging in Poolse en Oostenrijkse successieoorlog door opvolgers van Peter de Grote
o Catherina de Grote: behoud toegang Oostzee
▪ Erkenning Russische heerschappij door Zweden (blijvende toegang Baltische
Zee)
▪ Annexatie Krim (vs. Ottomaanse Rijk, 2 e helft 18e eeuw)
• Orthodoxe russen willen daar ingrijpen maar ook voor toegang zwarte
zee
o Blik blijft gericht op Westen: introuwen Duitse families, contacten met Franse
intellectuelen (Diderot, Voltaire)
- Het recht: verandert niet veel
o In toenemende mate schriftelijke weerslag van gewoonterecht
o Pogingen om Russisch recht in kaart te brengen
▪ Codificatie was een opdracht van Catherina de Grote
▪ Maar een systematische codificatie blijft uit
• Niet van gekomen door opstanden, Catherina moet daarop focussen
o Blijft voornamelijk Tsaristisch recht
Rusland in de 19de eeuw
- Toename inmenging van Rusland in Europese politiek onder verschillende Tsaren
o Deelname Rusland aan Europese oorlogen (Krimoorlog, WOI) en Europese diplomatie
(vb. Congres van Wenen 1815)
- Alexander I: geloof in ordehandhaving door christelijke machten
o Ziet Rusland als World Police: heilige alliantie (voor opstanden te onderdrukken)
▪ Werpt zichzelf op als ‘dirigent’ bij Congres van Wenen
o Christelijke machten verplicht om orde op continent te bewaren
o Gedeeltelijke verplichting, maar harde reacties tegen wie gezag Tsaar aantast
o Frankrijk vs. Rusland
▪ Tegen ‘Continentaal stelsel’
• Napoleon: handelsverbod tussen Europa en Groot-Brittannië
▪ Alexander I dreigt embargo te doorbreken
▪ Mislukte invasie Rusland door Napoleon (1812)
- Nicolaas I: dezelfde lijn als Alexander I
o Hulp tegen liberale revoluties: Belgische (1830), Poolse (1830) en Hongaarse Revoluties
(1849)
▪ Ook normaal Russische troepen bij revolutie in België, maar moesten eerst
revolutie in Polen stoppen
▪ -> België is dan een onafhankelijke staat geworden
o Krimoorlog tussen christelijke grootmachten (1853-1856)
▪ = oorlog van christelijke grootmachten
• Wil minderheden beschermen en toegang zwarte zee
▪ Rusland valt Ottomaanse rijk aan: wil via Zwarte Zee toegang krijgen tot
Middellandse zee + handel Constantinopel
▪ Ottomanen roepen hulp in van Groot-Brittannië en Frankrijk (expansie Rusland
beletten)
▪ Rusland verslagen + verlies Zwarte Zee en toegang Middellandse Zee
3
PUBLIEKRECHT
Prof. Christophe Maes
TWEEDE SEMESTER
EERSTE BACHELOR
2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
Rusland ...........................................................................................................................................2
De Tsaristische periode (tot 1917) .................................................................................................2
De Februari- en Oktoberrevoluties (1917) ......................................................................................4
De Sovjetunie en de Sovjetgrondwetten (1917-1989) ......................................................................5
De Russische Federatie (1993 - heden) ..........................................................................................8
Duitsland....................................................................................................................................... 11
Het Heilig Roomse Rijk der Duitse Natie (967-1806)...................................................................... 11
De Duitse Bond (1815-1866) ....................................................................................................... 14
De Duitse eenmaking (1864-1871) ............................................................................................... 15
Het Tweede Duitse KeizerRijk (1871-1919) ................................................................................... 16
De Weimarrepubliek (1919-1933) ................................................................................................ 16
Het Derde Rijk (1933-1945) ......................................................................................................... 18
De DDR en de Bondsrepubliek (1949-1990) ................................................................................. 19
Gastcollege: 7 mei 2025 – 4 mei 2026 .......................................................................................... 23
China ............................................................................................................................................ 25
Inleiding..................................................................................................................................... 25
China vóór de 19de eeuw ............................................................................................................ 25
China in de 19de eeuw ............................................................................................................... 29
China tussen revolutie en burgeroorlog (1911-1949) ..................................................................... 30
De Chinese Volksrepubliek (1949-heden) .................................................................................... 31
1
,RUSLAND
DE TSARISTISCHE PERIODE (TOT 1917)
Tsaar omringt door adel
Gebied
- Kerngebied Rusland & waar hele verhaal begint is gevestigd in Kiev: veel kleine gebieden met
lokaal bestuur -> innemen tot zwarte zee = belangrijk voor connectie handelscentrum
Constantinopel en toegang middellandse zeegebied (meer handel)
- Expansie door vorsten van Moskou
o Expansie naar verschillende hoeken
▪ Westen: Polen, Wit-Rusland, Oekraïne
▪ Zuiden: Kaukasus, Krim
▪ Oosten: Centraal-Azië, Alaska
o Maakt handel in grote mate mogelijk: handel met Oost-Centraal Europa, Perzië,
Ottomaanse Rijk, China en Japan
- Zeer uitgebreid, maar dunbevolkt gebied
- Etnisch divers samengesteld, niet alle gebieden zijn verstedelijkt
- Rusland is groot, maar dunbevolkt
o Rijk is etnisch divers, niet alle gebieden zijn verstedelijkt
Bewind
- Zeer autoritair bewind
o Tsaren enorm machtig
o Gebaseerd op persoonlijk favoritisme
o Geen institutionele structuren: voornamelijk machtsrelaties
▪ Favoritisme: beloning voor diensten
▪ Instabiliteit: confrontaties met bojaren
o Conflicten die opduiken & weer verdwijnen (adel vs tsaar)
o Alleenheerser die alle macht heeft, elite geen structurele plaats
▪ Positie bepaald door grootgrondbezit (grond van boeren afdwingen)
- Eerste: Ivan de Verschrikkelijke
o In Russisch betekent verschrikkelijk ‘streng’ en ‘groot’
o In begin vrij liberaal, maar daarna paranoia nadat hij was verraden door bojaren
o Wordt minder liberaal & voert bv. drukpers in
▪ Persvrijheid beperken en macht centraliseren
o Adviesraden
- Ivan opgevolgd door Romanov = begin dynastie tot begin 20e eeuw
- In Rusland bestaat geen eigendom: Tsaar bezit alles
o Uitgangspunt: hangt af van strenge of minder strenge Tsaren
o Tsaar beslist wat afgegeven (vb. grond) werd -> veel favoritisme
▪ Leidde tot Tsaristisch regime
▪ Als Tsraar goed vindt, krijg je grond & kan je daar op telen -> voordelen
o Kan leiden tot afzetten Tsaar als er te veel publieke discours is
Russisch Recht
- Grotendeels gewoonterecht: Russisch recht onder Tsaar = gewoonterecht
o Er zijn regels, niet naleven = sancties (in zekere zin dus strafrecht)
- Geen individueel eigendomsrecht, eigenaar is de Tsaar
o Dus waarom dan reguleren zoals men dat in westen zou reguleren
- Tsaar en zijn administratie die regels produceerden
o Het recht is voornamelijk bedoeld voor de administratie (dus niet gericht op bevolking)
- Erna (communistische periode) eigendom naar Russische staat en niet meer Tsaar
o Rusland kent pas persoonlijk eigendom (juridisch gereguleerd) na val Berlijnse Muur
Europese expansie
- Rusland wint aan belang tegenover westen vanaf einde 17e eeuw: Peter de Grote (1672-1725)
o Interne controle op adel
o Erkenning als ‘Keizer van alle Ruslanden’
▪ Gaat zichzelf zo noemen (maar is nog steeds Tsaar!)
2
, ▪ Titel van Keizer, dus keizerlijk Rusland
o Geopolitieke inmenging in Europa eind 17e eeuw
o Maritieme toegang tot Europa via Baltische zee
▪ Economisch belangrijk: hanzesteden, Noord-Europa
▪ Oorlog vs. Zweden (onder andere over Krohnstadt)
• Richt zich dus ook op westen, want beseft dat staat achterloopt op
westerse staten
• Probeert zo rond liggende gebieden in te nemen
- Peter de Grote richt zijn blik op de Westerse cultuur
o Expertise uit buitenland (scheepvaart, architectuur, kunst, …)
-> Sint-Petersburg (1703, ~ Versailles)
▪ Gaat mensen uit buitenland aantrekken voor kennis
- Uitbreiding van Russische invloedsfeer na Peter de Grote
o Inmenging in Poolse en Oostenrijkse successieoorlog door opvolgers van Peter de Grote
o Catherina de Grote: behoud toegang Oostzee
▪ Erkenning Russische heerschappij door Zweden (blijvende toegang Baltische
Zee)
▪ Annexatie Krim (vs. Ottomaanse Rijk, 2 e helft 18e eeuw)
• Orthodoxe russen willen daar ingrijpen maar ook voor toegang zwarte
zee
o Blik blijft gericht op Westen: introuwen Duitse families, contacten met Franse
intellectuelen (Diderot, Voltaire)
- Het recht: verandert niet veel
o In toenemende mate schriftelijke weerslag van gewoonterecht
o Pogingen om Russisch recht in kaart te brengen
▪ Codificatie was een opdracht van Catherina de Grote
▪ Maar een systematische codificatie blijft uit
• Niet van gekomen door opstanden, Catherina moet daarop focussen
o Blijft voornamelijk Tsaristisch recht
Rusland in de 19de eeuw
- Toename inmenging van Rusland in Europese politiek onder verschillende Tsaren
o Deelname Rusland aan Europese oorlogen (Krimoorlog, WOI) en Europese diplomatie
(vb. Congres van Wenen 1815)
- Alexander I: geloof in ordehandhaving door christelijke machten
o Ziet Rusland als World Police: heilige alliantie (voor opstanden te onderdrukken)
▪ Werpt zichzelf op als ‘dirigent’ bij Congres van Wenen
o Christelijke machten verplicht om orde op continent te bewaren
o Gedeeltelijke verplichting, maar harde reacties tegen wie gezag Tsaar aantast
o Frankrijk vs. Rusland
▪ Tegen ‘Continentaal stelsel’
• Napoleon: handelsverbod tussen Europa en Groot-Brittannië
▪ Alexander I dreigt embargo te doorbreken
▪ Mislukte invasie Rusland door Napoleon (1812)
- Nicolaas I: dezelfde lijn als Alexander I
o Hulp tegen liberale revoluties: Belgische (1830), Poolse (1830) en Hongaarse Revoluties
(1849)
▪ Ook normaal Russische troepen bij revolutie in België, maar moesten eerst
revolutie in Polen stoppen
▪ -> België is dan een onafhankelijke staat geworden
o Krimoorlog tussen christelijke grootmachten (1853-1856)
▪ = oorlog van christelijke grootmachten
• Wil minderheden beschermen en toegang zwarte zee
▪ Rusland valt Ottomaanse rijk aan: wil via Zwarte Zee toegang krijgen tot
Middellandse zee + handel Constantinopel
▪ Ottomanen roepen hulp in van Groot-Brittannië en Frankrijk (expansie Rusland
beletten)
▪ Rusland verslagen + verlies Zwarte Zee en toegang Middellandse Zee
3
