Wijsbegeerte SAMENVATTING kiné en LOBW| KU Leuven | 2025/26

​Les 1 H1​
​●​ ​Filosofie = “stelsel van vele wegen die van nergens naar niets leiden”​
​○​ ​bezighouden met onmogelijke vragen​
​○​ ​bv. ‘Wat is filosofie’​
​●​ ​Wat is filosofie​
​○​ ​moeilijk om kenmerk dat bij alle filosofen en ook enkel bij filosofen voorkomt​
​Proberen om de eigenheid te schetsen:​
​●​ ​Descartes: ons gezichtsvermogen bedriegt ons vaak (optische illusies bv Müller-Lyer)​
​🡪 mogelijk dat zintuigen vaker bedriegen 🡪 onbetrouwbaar​
​En aangezien zintuigen grote rol spelen in verwerven van kennis​
​🡪 kennis ook onbetrouwbaar 🡪 op dwaalspoor gezet door ‘mail génie’​
​3 aspecten​
​●​ ​Attitude​
​Filosofen stellen kritische vragen (zoals voorbeeld van Descartes)​
​MAAR: ook wetenschappers zijn even kritisch​
​🡪 We kunnen zeggen dat filosofie geen methode is.​
​●​ ​Methodologie​
​Zijn er methoden die enkel door filosofen gebruikt worden?​
​Filosofen maken gebruik van brede waaier aan methoden, geen daarvan is​
​uniek voor filosofie. En die dat wel uniek lijken worden niet door alle​
​filosofen gebruikt.​
​3 methoden:​
​-​​intuïtie​​(= ideeën die geen mens durft te betwijfelen​​/ spontane​
​overtuigingen die we in onze geest aantreffen)​
​NIET uniek, ook wetenschappers baseren zich op intuïties​
​-​​conceptuele analyse​​(=ontrafelen v concepten,​​bv liefde, vrijheid,…)​
​🡪 bepalen waarover we juist spreken bij zo’n concept​
​MAAR: deze methode wordt niet door alle filosofen gebruikt​
​MAAR: niet door enkele filosofen gebruikt​
​🡺 zit in de kern van alle wetenschappen (en filosofie)​
​-​​gedachten-experimenten​​(= volledig in menselijke​​geest)​
​🡪 verhelderen door visualiseren / financiële, technologische,​
​morele problemen omzeilen​
​🡪 bv ‘brain in a vat’ 🡪 kunnen niet bewijzen dat het niet zo is​
​MAAR: wordt ook niet enkel in filosofie toegepast​


​ EL: eigenschap dat veel filosofen zich bezighouden met kwesties​
W
​die zo fundamenteel zijn, dat ze niet meer ‘klassiek’ bestudeerd​
​kunnen worden​

, ​●​ ​Domein​​(= aard v vragen)​
​abstracte en eigenaardige vragen over dingen die we ons in het dagelijkse​
​leven niet hoeven te stellen. Bv. ‘wat is tijd’ 🡪 filosofen gaan nog verder:​
​bestaat tijd wel onafhankelijk van ons denken, …​
​IS DIT HET KENMERK: ja en nee​
​Ja: wetenschappers zien deze vragen als futiel, verwarrend, bedreigend​
​Nee: ook wetenschappers wagen zich aan meest fundamentele vragen​
​🡪 Aan de fundamenten v bouwwerk morrelen is gevaarlijk 🡪 bewuste​
​reflectie over geautomatiseerde taak belemmert de uitvoering ervan.​
​○​
​Er is geen vooruitgang in de filosofie 🡪 enkel nieuwe manieren om oude problemen te​
​beschrijven 🡪 we zijn geen stap dichter bij het oplossen​
​MAAR: vooruitgang binnen wetenschap ook niet evident 🡪 opvolgingen zonder echt op​
​elkaar verder te bouwen​
​ANDERZIJDS: wel vooruitgang 🡪 wetenschappen (psychologie) ontstaan uit filosofie​
​🡪 sommige filosofische vragen werden wel beantwoord, ze werden brandstof voor nieuwe​
​wetenschap.​
​🡪 Filosofie boekt negatieve vooruitgang 🡪 we weten niet het juiste antwoord, maar wel beter​
​wat verkeerde antwoorden zijn.​
​4 deeldomeinen​
​is iets filosofisch 🡪 wordt het bestudeerd in een deeldomein?​
​●​ ​Metafysica​​(bestudeerd de aard en structuur van de​​wereld)​
​meestal over wat het betekent om te bestaan​
​🡪 heeft geen duidelijke definitie. Er vallen heel veel problemen onder​
​●​ ​Logica​​🡪 legt uit wat het betekent om deugdelijk​​te redeneren/ argumenteren​
​Zorgt voor argumentatieve hygiëne​
​bv. Slippery slope (=drogreden) 🡪 Als we A doen, zal B later volgen, en dat​
​willen we niet​
​●​ ​Epistemologie​​(kennisleer) 🡪 wat is de reikwijdte​​van onze kennis​
​OOK: hoe verwerven we kennis, …​
​🡪 de twijfelzucht van Descartes start als epistemologische expeditie​
​🡪 ‘brain in a vat’ is ook een epistemologisch experiment​
​●​ ​Moraalfilosofie​​🡪 niet altijd duidelijk waarin het​​verschilt van andere elementen​
​in het normatieve universum​
​●​ ​🡪 Al deze deeldomeinen kunnen elk nog specifieker opgedeeld worden​
​🡪Geen van deze deeldomeinen kan de essentie van filosofie beschrijven​

​ ​ ​Een zeer korte geschiedenis v/d westerse filosofie​
●
​●​ ​‘Wat is filosofie’ beantwoorden door verwijzen naar geschiedenis​
​🡪 vaak voortgebouwd op begrippen, argumenten, theorieën van historische​
​figuren die bekendstaan als filosofen​

, ​ DAN 🡪 filosoof als je je bezighoudt met filosofen uit het verleden​
🡪
​🡪 MAAR gebaseerd op drogreden​
​●​ ​Geschiedenis = zeer grillig 🡪 verklaart wrm zo ongrijpbaar​
​🡪 moest zichzelf steeds heruitvinden​
​●​ ​Ontstaan in oude Griekenland (+/- 6​​de​ ​eeuw B.C.)​
​opkomst samen met revolutie 🡪 wetten en waarden worden ter discussie gesteld​
​versterkt door gevoel van relativiteit door meer contact met vreemde culturen​
​Allereerste filosofen waren natuurfilosofen, ze waren ervan overtuigd dat alles​
​voortkomt uit een oerstof​
​Filosofie piekte door Plato en Aristoteles 🡪 kaartte veel voor het eerst aan​
​Plate 🡪 er is een ideeënwereld die het sjabloon bevat van alle dingen op aarde​
​Aristoteles 🡪 hier niet meer eens 🡪 alles nodig om natuur te beschrijven/​
​verklaren is aanwezig in de natuur zelf​
​🡪 Probeerde beide de rol van zintuigen in het opbouwen van kennis te verklaren​
​●​ ​De opkomst van het christendom leek een stap terug voor de filosofie​
​🡪 gedachtegoed was gebaseerd op communicatie door het goddelijke​
​🡪 haaks op filosofie​
​🡪 geloof legt grenzen op aan het weten/ intellectuele nieuwsgierigheid​
​🡪 sommige waarheden zijn van bovennatuurlijke oorsprong​
​●​ ​De opkomst van moderne wetenschap was een nieuwe uitdaging​
​🡪 bovennatuurlijke verklaringen verdwenen naar achterplan​
​🡪 veelzijdigheid was gemeenschappelijk kenmerk​
​🡪 sommige deden zowel aan wetenschap als filosofie 🡪 gekenmerkt door:​
​- proberen eeuwenoude filosofische problemen op te lossen met behulp v​
​revolutionaire wetenschappelijke methoden​
​- resultaten riepen nieuwe filosofische problemen op​
​●​ ​Feynman 🡪 filosofie eindigt waar wetenschap begint​
​🡪 bv vraag naar oerstof is nu wetenschappelijke vraag​
​🡪 heeft negatief oordeel over filosofie​
​Deze analyse = sciëntisme 🡪 wetenschap zal op alles een antwoord vinden​

,​Les 2: Darwinisme en doelgerichtheid​
​​ P
● ​ robleem van doelgerichtheid in 19e eeuw​
​●​ ​Elk lichaamsonderdeel heeft bepaalde functie→Bepaald doel​
​●​ ​Menselijke geest die uit delen bestaan→Hebben ook elk een doelgerichtheid​
​○​ ​Komt voor uit psychologie​
​○​ ​Voorbeelden:​
​○​ ​→Nut/functie van bv verdriet→Aanzetten om hulp te verlenen​
​○​ ​Geeuwen→In functie van het brein​
​●​ ​Hoe komt het dat het leven zo goed in elkaar zit/eigenschappen hebben met hun eigen functie​
​○​ ​Heel lang overtuiging→Kan alleen door god​
​○​ ​Geen plaats voor god in wetenschappelijke verklaring​
​■​ ​→Hoe kunnen we dit dan wel verklaren​

​Artefacten en organismen​
​●​ ​Artefacten​
​○​ ​Door de mens ontworpen voorwerpen​
​○​ ​Vervullen een doel dat oorzaak is van hun bestaan​
​○​ ​→Schoenen hebben een​​doeloorzaak​
​■​ ​Doel <->oorzaak gelijktijdig​
​■​ ​→Zitten in de toekomst→Doel in de toekomst werkt als oorzaak in het​
​heden→Toekomst beïnvloedt je handelen in het heden​
​■​ ​Zelf eens linken met je ‘diploma’​
​○​ ​DIt vereist ontwerp​
​■​ ​Zo goed in elkaar→Moet door iemand gemaakt zijn​
​●​ ​Organismen​
​○​ ​Georganiseerd lichaam→Levend wezen​
​○​ ​Organen vervullen een doel dat oorzaak is van hun bestaan​
​○​ ​X is er om Y te doen→Dus doet X Y​
​○​ ​=​Naturalisme​
​■​ ​Naturalist geloofd dat je verklaringen moet geven uit de natuur​
​■​ ​Bovennatuurlijke verklaringen zijn dus ongeldig​

​Mechanisering in het wereldbeeld​
​●​ ​Achtergrond​
​○​ ​Omschakeling middeleeuwen→Moderne tijd​
​○​ ​Wetenschappelijke revolutie kern 16e-17e eeuw​
​○​ ​Gevecht met eeuwenoude vooroordelen→Vaak komend uit geloof​
​○​ ​Omwenteling in 17e eeuw op alle niveaus→Wetenschappelijke revolutie als verzamelnaam​
​●​ ​Teleologisch wereldbeeld​
​○​ ​Manier om de wereld te begrijpen​
​○​ ​Teleologische→Oudere wereldbeeld​
​○​ ​Telos→Doel​
​○​ ​Het raadsel van de beweging​

, ​​ O
■ ​ ude grieken​
​■​ ​→In de natuur beweegt voortdurend vanalles​
​●​ ​Waarom zijn wij altijd in beweging​
​■​ ​Oude Grieken: Alles in het universum drijf op een​​verlangen​
​■​ ​Aristoteles→Verlangen van de steen om zich op zijn natuurlijke plaats te​
​bevinden→Verklaart het vallen van een steen voor het ontdekken van zwaartekracht​
​■​ ​Als mens verlang je naar kennis→Uiting van menselijkheid​
​○​ ​Niet de vraag waarom maar hoe valt de steen→Ligt aan de basis van de wetenschappelijke​
​revolutie​
​●​ ​Galilei​
​○​ ​Mechaniseren van het wereldbeeld→Machine die je kan begrijpen aan de hand van de​
​vraag: HOE?​
​○​ ​BEKIJKEN​
​ ​ ​Mechanistisch wereldbeeld​
●
​○​ ​Van doeloorzaken naar mechanische oorzaken​
​○​ ​Uitvinding mechanische eeuw Jacques de Vaucanson 1739​
​■​ ​Anekdote voor mechanisering​
​■​ ​Beweerd dat hij het verteringstelsel had nagebouwt met behulp van artefacten​
​■​ ​→Eend is dus voor een groot stuk een machine​
​■​ ​Dieren en mensen zijn dus niets anders dan machines​
​●​ ​Geen ziel, god, doeloorzaak nodig​

​Kant en teleologie​
​●​ ​Immanuel Kant (1724-1804)​
​○​ ​Doelgerichtheid en mechaniseren goed samengevat​
​○​ ​Ik twijfel dat er een Newton van de biologie denkbaar is→P15​
​○​ ​Newton heeft de fysica gemechaniseerd​
​○​ ​‘Iets waar er geen enkele intentie schuilgaat’​
​■​ ​Maakt niet uit wat je wilt dat een steen doet→Volgt de natuurwet→Staat los van​
​Intentie​
​○​ ​Kant had gelijk kunnen hebben​
​■​ ​→Bertrand Russel-’Er zijn veel vragen die onoplosbaar zullen blijven voor het​
​menselijk verstand’​


​Darwin, domheid, doelgerichtheid​
​●​ ​Charles Darwin (1809-1882)→De Newton van de biologie​
​○​ ​Eerst geneeskunde, dan theologie,​​Natural history​
​○​ ​Filosoof of evolutiebioloog?​
​○​ ​On the origin of species→1859​
​■​ ​→Soorten komen voort uit andere soorten​
​■​ ​Soorten werden hiervoor gezien als​​eeuwig en onveranderlijk​
​■​ ​Darwin verwerpt dit met zijn boek en theorie​
​●​ ​→Veel soorten zijn verdwenen, soorten veranderen continu​
​●​ ​→Soorten zijn​​tijdelijk en veranderlijk→Transmutationisme​