FORMEEL STRAFRECHT
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoudsopgave
Algemene beginselen strafprocesrecht...................................................................................................................................................................5
Definitie..............................................................................................................................................................................................................5
Bronnen...........................................................................................................................................................................................................6
indeling misdrijven huidige sw.......................................................................................................................................................................7
doelstelling strafproces...................................................................................................................................................................................8
Accusatoire en inquisitoire rechtspleging...........................................................................................................................................................8
Verloop van het strafproces................................................................................................................................................................................9
vooronderzoek................................................................................................................................................................................................9
onderzoek ten gronde....................................................................................................................................................................................10
Actoren in het strafproces.................................................................................................................................................................................11
verdachte.......................................................................................................................................................................................................11
Slachtoffer.....................................................................................................................................................................................................12
Burgerlijk aansprakelijke partij....................................................................................................................................................................13
Vrijwillig of gedwongen tussenkomende partij............................................................................................................................................14
Politie............................................................................................................................................................................................................14
openbaar ministerie.......................................................................................................................................................................................15
onderzoeksrechter.........................................................................................................................................................................................17
onderzoeksgerechten.....................................................................................................................................................................................18
Vonnisgerechten...........................................................................................................................................................................................19
Strafuitvoeringsrechtbanken.........................................................................................................................................................................21
Justitieassistenten en -huizen........................................................................................................................................................................21
Tuchtrechtbanken.........................................................................................................................................................................................22
Beleidsorganen in het strafprocesrecht.............................................................................................................................................................22
Vorderingen die uit het misdrijf voortvloeien......................................................................................................................................................23
Strafvordering...................................................................................................................................................................................................23
Personen die de strafvordering uitvoeren.....................................................................................................................................................23
Wijze waarop strafvordering wordt uitgeoefend..........................................................................................................................................24
personen tegen wie strafvordering wordt uitgevoerd...................................................................................................................................29
(Extra)terriroriale gelding van de strafvordering..........................................................................................................................................30
Prejudiciële vragen & geschillen..................................................................................................................................................................30
Verval strafvordering....................................................................................................................................................................................31
Burgerlijke vordering........................................................................................................................................................................................34
Personen die de burgerlijke vordering uitvoeren..........................................................................................................................................34
Personen tegen wie de burgerlijke vordering wordt uitgeoefend.................................................................................................................34
Gevallen waar geen BP-stelling mogelijk is.................................................................................................................................................34
1
, voorwerp burgerlijke vordering....................................................................................................................................................................34
wijze waarop burgerlijke vordering wordt uitgeoefend................................................................................................................................35
Gezg strafrechtelijke gewijsde t.a.v. burgerlijk gewijsde.............................................................................................................................36
Verval burgerlijke vordering........................................................................................................................................................................36
Hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden....................................................................................................................................36
Vooronderzoek in strafzaken................................................................................................................................................................................37
Wijze waarop onderzoek gevoerd wordt..........................................................................................................................................................37
Opsporings- en gerechtelijk onderzoek........................................................................................................................................................37
Wijze waarop MD ter kennis komen van de overheid.................................................................................................................................37
Wijze waarop misdrijven worden opgespoord en vastgesteld......................................................................................................................38
Rechten partijen............................................................................................................................................................................................38
Personen belast met opsporing en vaststelling MD..........................................................................................................................................39
Algemene beginselen....................................................................................................................................................................................39
Leidinggevende magistraten.........................................................................................................................................................................39
Politiediensten...............................................................................................................................................................................................39
Opsporingsonderzoek.......................................................................................................................................................................................40
Begrip...........................................................................................................................................................................................................40
Heterdaadsprocedure....................................................................................................................................................................................40
Proactieve recherche.....................................................................................................................................................................................40
BOM.............................................................................................................................................................................................................40
kaalpluk – OZ...............................................................................................................................................................................................40
Afsluiting......................................................................................................................................................................................................40
Gerechtelijk onderzoek.....................................................................................................................................................................................41
Taakomschrijving OR...................................................................................................................................................................................41
saisine OR.....................................................................................................................................................................................................41
verhouding OR-PdK.....................................................................................................................................................................................41
Rechten partijen............................................................................................................................................................................................42
Afsluiting......................................................................................................................................................................................................42
Controle KI...................................................................................................................................................................................................43
De onderzoeksmaatregelen...................................................................................................................................................................................44
Opnemen van klachten en aangiften.................................................................................................................................................................44
Identiteitscontroles en gegevensbestanden.......................................................................................................................................................45
Plaatsbezoek.....................................................................................................................................................................................................45
Observatie.........................................................................................................................................................................................................45
Ondervraging van de verdachte........................................................................................................................................................................45
Inverdenkingstelling van de verdachte.............................................................................................................................................................47
Getuigenverhoor...............................................................................................................................................................................................48
2
, Inwinnen informatie en bevriezen tegoeden.....................................................................................................................................................50
Deskundigenonderzoek.....................................................................................................................................................................................50
DNA-onderzoek................................................................................................................................................................................................51
Inobservatiestelling...........................................................................................................................................................................................51
Fouillering.........................................................................................................................................................................................................51
Onderzoek aan het lichaam...............................................................................................................................................................................52
Huiszoeking......................................................................................................................................................................................................52
Andere zoekingen.............................................................................................................................................................................................53
Inkijkoperatie....................................................................................................................................................................................................53
Inbeslagneming.................................................................................................................................................................................................53
Databeslag en netwerkzoeking.........................................................................................................................................................................54
Uitgestelde tussenkomst & gecontroleerde aflevering of doorlevering...........................................................................................................54
Schending briefgeheim.....................................................................................................................................................................................55
Onderzoekshandelingen m.b.t. telecommunicatie............................................................................................................................................55
Afluistering van privé(tele)communicaties......................................................................................................................................................55
Bijzondere opsporingsmethoden......................................................................................................................................................................56
Voorlopige maatregelen t.a.v. rechtspersonen..................................................................................................................................................58
Beknopt voorlichtingsrapport en maatschappelijke enquête............................................................................................................................58
Europees beschermingsbevel en onderzoeksbevel...........................................................................................................................................58
Voorlopige hechtenis............................................................................................................................................................................................58
Algemene beginselen........................................................................................................................................................................................58
Begrip & bronnen.........................................................................................................................................................................................58
Kenmerken....................................................................................................................................................................................................59
VH & andere vrijheidsberrovingstitel..........................................................................................................................................................59
Arrestatie...........................................................................................................................................................................................................60
begrip............................................................................................................................................................................................................60
Termijn.........................................................................................................................................................................................................60
Bevel tot medebrenging....................................................................................................................................................................................60
begrip............................................................................................................................................................................................................60
Aanhoudingsbevel...........................................................................................................................................................................................60
Grondvoorwaarden.......................................................................................................................................................................................60
Vormvoorwaarden........................................................................................................................................................................................61
Verbod vrij verkeer.......................................................................................................................................................................................62
Opheffing bevel............................................................................................................................................................................................62
t.a.v. in vrijheid gelaten of gestelde..............................................................................................................................................................62
Rechterlijke controle VH..................................................................................................................................................................................62
ART. 5 EVRM & rechtsmiddelen................................................................................................................................................................62
3
, Handaving RK..............................................................................................................................................................................................63
verzoek voorlopige invrijheidstelling...........................................................................................................................................................63
VH & regeling der rechtspleging..................................................................................................................................................................63
Onmiddelijke aanhouding.............................................................................................................................................................................64
ALternatieven VH........................................................................................................................................................................................64
Onwerkzame hechtenis.................................................................................................................................................................................65
2023..................................................................................................................................................................................................................65
Europees aanhoudingsbevel..............................................................................................................................................................................65
Begrip...........................................................................................................................................................................................................65
bronnen.........................................................................................................................................................................................................65
Voorwaarden ivm feit waarvoor overlevering wordt gevraagd....................................................................................................................66
Voorwaarden ivm gezochte persoon............................................................................................................................................................66
voorwaarden ivm rechtsbedeling in verzoekende staat................................................................................................................................66
Andere weigeringsgronden..........................................................................................................................................................................66
Procedure......................................................................................................................................................................................................67
andere toezichtsmaatregelen.........................................................................................................................................................................67
Onderzoek ter terechtzitting.................................................................................................................................................................................67
Bevoegdheid in strafzaken................................................................................................................................................................................67
algemeen.......................................................................................................................................................................................................67
Bevoegdheidsconflicten................................................................................................................................................................................68
Saisine vonnisgerechten....................................................................................................................................................................................68
wijze waarop vonnisgerecht geadieerd wordt...............................................................................................................................................68
Omvang saisine.............................................................................................................................................................................................69
gevolgen saisine............................................................................................................................................................................................69
Rechtspleging voor vonnisgerechten................................................................................................................................................................69
Politie- en correctionele rechtbanken...........................................................................................................................................................69
Hof van Assisen............................................................................................................................................................................................72
Bijzondere procedures..................................................................................................................................................................................73
Bewijs...................................................................................................................................................................................................................74
Inleiding........................................................................................................................................................................................................74
Bewijsvoering...............................................................................................................................................................................................74
Bewijsmiddelen............................................................................................................................................................................................75
Bewijswaardering.........................................................................................................................................................................................77
Bewijsstandaard............................................................................................................................................................................................77
Motivering bewijs.........................................................................................................................................................................................77
Rechtsmiddelen.....................................................................................................................................................................................................78
Inleiding........................................................................................................................................................................................................78
4
, Verzet............................................................................................................................................................................................................78
Hoger beroep................................................................................................................................................................................................79
Voorziening in cassatie.................................................................................................................................................................................80
Rechten van verdediging in strafzaken.................................................................................................................................................................82
Algemene begrippen.........................................................................................................................................................................................82
Overzicht...........................................................................................................................................................................................................83
recht op toegang tot de rechter......................................................................................................................................................................83
Recht op een eerlijk proces...........................................................................................................................................................................83
Recht op een openbaar proces......................................................................................................................................................................83
Recht op behandeling van zaak binnen redelijke termijn.............................................................................................................................84
Recht niet te worden tegen zichzelf te getuigen Vermoeden van onschuld.................................................................................................85
Vermoeden van onschuld.............................................................................................................................................................................85
Recht op verdedeging...................................................................................................................................................................................85
Wettelijke waarborgen bij beperkingen van bepaalde grondrechten................................................................................................................86
recht op persoonlijke vrijheid.......................................................................................................................................................................86
Recht op eerbieding private levenssfeer.......................................................................................................................................................87
Algemene beginselen strafprocesrecht
Definitie
- Formeel strafrecht
o = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato (in brede zin)
o Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt toegepast
- Materieel strafrecht = het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd.
o Misdrijven & straffen
Verschillen?
- Tot wie het zich richt
o Materieel: op iedereen (burgers en overheid)
o Formeel: specifiek op overheid, m.a.w. tot de personen die met de toepassing van het strafproces belast zijn heeft te
maken met het inquisitoir karakter
Uitzonderingen vb. wanneer een burger verdacht wordt als dader van een misdrijf
- Inhoud
o Materieel: vrij evident (vb. straf op moord) valt op door hun ‘vanzelfsprekendheid’
Beschermt een reeks fundamentele waarden, en vertolken in de ruime mate het algemeen rechtsgevoel
o Formeel: minder evident (vb. verjaring)
Spelregels die niet hun oorsprong vinden in het beschermen van algemene rechtsregels, maar op het
onderling afwegen van verschillende belagen
Inhoud is vaak diffuus en makkelijk voor verandering vatbaar
- Sanctie
o Materieel: staat vast een schending van de norm brengt met zich dat de dader zich aan bestraffing blootstelt
o Formeel: staat niet vast, kan elke keer anders zijn
Wat een processuele sanctie is, verschilt naargelang de norm en is niet steeds op voorhand in de wet
bepaald
Nietigheid van de proceshandeling of soms de gehele procedure
5
, Gevolgen op niveau van de bewijsvoering (zie later)
Ononvankelijkheid van de strafvordering of het verval van de strafvordering
In vele gevallen wordt er niet gesanctioneerd (doordat het HvC oordeelt, op basis van Art. 32
VTSv. Dat de voorschriften niet op straffe van nietigheid zijn voorgeschreven)
Formeel strafrecht
= Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht van een misdrijf
- Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften die hierbij moeten worden gevolgd
- Bepaalt rechtspositie betrokken personen
- De regels betreffende de organisatie & werking rechtscolleges
- Regels betreffende de tenuitvoerlegging van de beslissingen van deze rechtscolleges
Strafrechtsketen
- Opsporing: verdachte opsporen en bewijzen verzamelen
- Vervolging: voorleggen aan rechter
- Berechting: fase van straftoemeting
geen strafuitvoering in dit opleidingsdeel
BRONNEN
Grondwet 1830
- Fundamentele rechten
- Bepalingen inzake rechterlijke macht
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
Wetboek van Strafvordering (Sv.) (!!)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
Verzamelwetgeving = aanpassingen aan Sv.
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
o Menselijker, sneller en straffere justitie
- Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht?
- Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
- Regeerakkoord BDW (2025)
6
, o “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen
formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op voorstel van de regering. Deze hervorming moet de
strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een oplossing geboden voor de
ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt
aanneemt van een opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
o Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het openbaar ministerie, zonder daarbij
het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende onderzoeksmethoden te
verlaten.”
Impact nieuw strafwetboek:
- Wijzigingsbepalingen VT. Sv. en Sv.
o Concordantie
o Art. 216novies Sv.: bevoegdheid Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
o Art. 78 N.Sw. strafmaat
“Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau bepalen”
Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt
gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau
4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld". Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven
waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die voor hun toepassing
verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden
gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
INDELING MISDRIJVEN HUIDIGE SW.
Wettelijke driedelige indeling
- Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
- Misdaad
o = Criminele straf
Vrijheidsstraffen (= opsluiting en hechtenis)
Levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
Geldboete 26 euro en meer
Nooit als hoofdstraf
Let op opdeciemen!
o Vb. moord
- Wanbedrijf
o = Correctionele straf
Vrijheidsstraf (= gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
o Vb: diefstal
- Overtreding
o = Politiestraf
Vrijheidsstraf (= gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
o Vb: vernielen van eigendom
7
, Maar:
- Onderscheid achterhaald in praktijk… scheeftrekking
- Discrepantie straf in abstracto versus straf in concreto via aannemen verzachtende omstandigheden mindere straf (vb.
correctionele straf op misdaad)
En
- Wetgever anticipeert op toepassen verzachtende omstandigheden door vonnisgerecht via techniek van correctionalisering en
contraventionalisering (door onderzoeksgerechten of procureur des Konings)
DOELSTELLING STRAFPROCES
Verschillende belangen tegenover elkaar:
- Maatschappij: we willen criminaliteit bestraffen, geen straffeloosheid
- Verdachte: heeft recht op eerlijk proces
- Slachtoffer: wil schadevergoeding, burgerlijke vordering
o Geleden schade ten gevolge van het misdrijf
Dubbele finaliteit strafproces
- In principe de ontdekking van de waarheid (waarheidsvinding)
- Maar deze mag niet tot stand komen met miskenning van individuele grondrechten
Onderlinge afweging finaliteiten!
Waarheidsvinding
- Strafrecht maakt deel uit van het publiek recht optiek openbaar belang
- Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele veroordeling kunnen komen
Bescherming individuele grondrechten
- Optiek individuele burger
- In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook
derden) eerbied van de individuele grondrechten
- Wanneer een persoon vervolgd wordt, geniet hij van een complex van grondrechten: rechten van verdediging
Onderlinge afweging finaliteiten
- 19de en eerste helft 20ste eeuw stond de finaliteit van waarheidsvinding centraal
o Dus: alles voor openbaar belang
- Pas sinds tot stand komen van het EVRM dat de bescherming van grondrechten een zelfstandig doel werd
- GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
- Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
- Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
o Concrete afweging door rechtspraak!!
- Slingerbeweging: soms wordt het openbaar belang weer belangrijker, dan weer niet…
Accusatoire en inquisitoire rechtspleging
Accusatoir Inquisitoir
= Common law (Angelsaksische landen) = continentaal-Europees en daarop geïnspireerde landen
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
Aanklager en verdediger op gelijke voet, met gelijke wapens Overheid weegt door op procesvoering en bepaalt het
8
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoudsopgave
Algemene beginselen strafprocesrecht...................................................................................................................................................................5
Definitie..............................................................................................................................................................................................................5
Bronnen...........................................................................................................................................................................................................6
indeling misdrijven huidige sw.......................................................................................................................................................................7
doelstelling strafproces...................................................................................................................................................................................8
Accusatoire en inquisitoire rechtspleging...........................................................................................................................................................8
Verloop van het strafproces................................................................................................................................................................................9
vooronderzoek................................................................................................................................................................................................9
onderzoek ten gronde....................................................................................................................................................................................10
Actoren in het strafproces.................................................................................................................................................................................11
verdachte.......................................................................................................................................................................................................11
Slachtoffer.....................................................................................................................................................................................................12
Burgerlijk aansprakelijke partij....................................................................................................................................................................13
Vrijwillig of gedwongen tussenkomende partij............................................................................................................................................14
Politie............................................................................................................................................................................................................14
openbaar ministerie.......................................................................................................................................................................................15
onderzoeksrechter.........................................................................................................................................................................................17
onderzoeksgerechten.....................................................................................................................................................................................18
Vonnisgerechten...........................................................................................................................................................................................19
Strafuitvoeringsrechtbanken.........................................................................................................................................................................21
Justitieassistenten en -huizen........................................................................................................................................................................21
Tuchtrechtbanken.........................................................................................................................................................................................22
Beleidsorganen in het strafprocesrecht.............................................................................................................................................................22
Vorderingen die uit het misdrijf voortvloeien......................................................................................................................................................23
Strafvordering...................................................................................................................................................................................................23
Personen die de strafvordering uitvoeren.....................................................................................................................................................23
Wijze waarop strafvordering wordt uitgeoefend..........................................................................................................................................24
personen tegen wie strafvordering wordt uitgevoerd...................................................................................................................................29
(Extra)terriroriale gelding van de strafvordering..........................................................................................................................................30
Prejudiciële vragen & geschillen..................................................................................................................................................................30
Verval strafvordering....................................................................................................................................................................................31
Burgerlijke vordering........................................................................................................................................................................................34
Personen die de burgerlijke vordering uitvoeren..........................................................................................................................................34
Personen tegen wie de burgerlijke vordering wordt uitgeoefend.................................................................................................................34
Gevallen waar geen BP-stelling mogelijk is.................................................................................................................................................34
1
, voorwerp burgerlijke vordering....................................................................................................................................................................34
wijze waarop burgerlijke vordering wordt uitgeoefend................................................................................................................................35
Gezg strafrechtelijke gewijsde t.a.v. burgerlijk gewijsde.............................................................................................................................36
Verval burgerlijke vordering........................................................................................................................................................................36
Hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden....................................................................................................................................36
Vooronderzoek in strafzaken................................................................................................................................................................................37
Wijze waarop onderzoek gevoerd wordt..........................................................................................................................................................37
Opsporings- en gerechtelijk onderzoek........................................................................................................................................................37
Wijze waarop MD ter kennis komen van de overheid.................................................................................................................................37
Wijze waarop misdrijven worden opgespoord en vastgesteld......................................................................................................................38
Rechten partijen............................................................................................................................................................................................38
Personen belast met opsporing en vaststelling MD..........................................................................................................................................39
Algemene beginselen....................................................................................................................................................................................39
Leidinggevende magistraten.........................................................................................................................................................................39
Politiediensten...............................................................................................................................................................................................39
Opsporingsonderzoek.......................................................................................................................................................................................40
Begrip...........................................................................................................................................................................................................40
Heterdaadsprocedure....................................................................................................................................................................................40
Proactieve recherche.....................................................................................................................................................................................40
BOM.............................................................................................................................................................................................................40
kaalpluk – OZ...............................................................................................................................................................................................40
Afsluiting......................................................................................................................................................................................................40
Gerechtelijk onderzoek.....................................................................................................................................................................................41
Taakomschrijving OR...................................................................................................................................................................................41
saisine OR.....................................................................................................................................................................................................41
verhouding OR-PdK.....................................................................................................................................................................................41
Rechten partijen............................................................................................................................................................................................42
Afsluiting......................................................................................................................................................................................................42
Controle KI...................................................................................................................................................................................................43
De onderzoeksmaatregelen...................................................................................................................................................................................44
Opnemen van klachten en aangiften.................................................................................................................................................................44
Identiteitscontroles en gegevensbestanden.......................................................................................................................................................45
Plaatsbezoek.....................................................................................................................................................................................................45
Observatie.........................................................................................................................................................................................................45
Ondervraging van de verdachte........................................................................................................................................................................45
Inverdenkingstelling van de verdachte.............................................................................................................................................................47
Getuigenverhoor...............................................................................................................................................................................................48
2
, Inwinnen informatie en bevriezen tegoeden.....................................................................................................................................................50
Deskundigenonderzoek.....................................................................................................................................................................................50
DNA-onderzoek................................................................................................................................................................................................51
Inobservatiestelling...........................................................................................................................................................................................51
Fouillering.........................................................................................................................................................................................................51
Onderzoek aan het lichaam...............................................................................................................................................................................52
Huiszoeking......................................................................................................................................................................................................52
Andere zoekingen.............................................................................................................................................................................................53
Inkijkoperatie....................................................................................................................................................................................................53
Inbeslagneming.................................................................................................................................................................................................53
Databeslag en netwerkzoeking.........................................................................................................................................................................54
Uitgestelde tussenkomst & gecontroleerde aflevering of doorlevering...........................................................................................................54
Schending briefgeheim.....................................................................................................................................................................................55
Onderzoekshandelingen m.b.t. telecommunicatie............................................................................................................................................55
Afluistering van privé(tele)communicaties......................................................................................................................................................55
Bijzondere opsporingsmethoden......................................................................................................................................................................56
Voorlopige maatregelen t.a.v. rechtspersonen..................................................................................................................................................58
Beknopt voorlichtingsrapport en maatschappelijke enquête............................................................................................................................58
Europees beschermingsbevel en onderzoeksbevel...........................................................................................................................................58
Voorlopige hechtenis............................................................................................................................................................................................58
Algemene beginselen........................................................................................................................................................................................58
Begrip & bronnen.........................................................................................................................................................................................58
Kenmerken....................................................................................................................................................................................................59
VH & andere vrijheidsberrovingstitel..........................................................................................................................................................59
Arrestatie...........................................................................................................................................................................................................60
begrip............................................................................................................................................................................................................60
Termijn.........................................................................................................................................................................................................60
Bevel tot medebrenging....................................................................................................................................................................................60
begrip............................................................................................................................................................................................................60
Aanhoudingsbevel...........................................................................................................................................................................................60
Grondvoorwaarden.......................................................................................................................................................................................60
Vormvoorwaarden........................................................................................................................................................................................61
Verbod vrij verkeer.......................................................................................................................................................................................62
Opheffing bevel............................................................................................................................................................................................62
t.a.v. in vrijheid gelaten of gestelde..............................................................................................................................................................62
Rechterlijke controle VH..................................................................................................................................................................................62
ART. 5 EVRM & rechtsmiddelen................................................................................................................................................................62
3
, Handaving RK..............................................................................................................................................................................................63
verzoek voorlopige invrijheidstelling...........................................................................................................................................................63
VH & regeling der rechtspleging..................................................................................................................................................................63
Onmiddelijke aanhouding.............................................................................................................................................................................64
ALternatieven VH........................................................................................................................................................................................64
Onwerkzame hechtenis.................................................................................................................................................................................65
2023..................................................................................................................................................................................................................65
Europees aanhoudingsbevel..............................................................................................................................................................................65
Begrip...........................................................................................................................................................................................................65
bronnen.........................................................................................................................................................................................................65
Voorwaarden ivm feit waarvoor overlevering wordt gevraagd....................................................................................................................66
Voorwaarden ivm gezochte persoon............................................................................................................................................................66
voorwaarden ivm rechtsbedeling in verzoekende staat................................................................................................................................66
Andere weigeringsgronden..........................................................................................................................................................................66
Procedure......................................................................................................................................................................................................67
andere toezichtsmaatregelen.........................................................................................................................................................................67
Onderzoek ter terechtzitting.................................................................................................................................................................................67
Bevoegdheid in strafzaken................................................................................................................................................................................67
algemeen.......................................................................................................................................................................................................67
Bevoegdheidsconflicten................................................................................................................................................................................68
Saisine vonnisgerechten....................................................................................................................................................................................68
wijze waarop vonnisgerecht geadieerd wordt...............................................................................................................................................68
Omvang saisine.............................................................................................................................................................................................69
gevolgen saisine............................................................................................................................................................................................69
Rechtspleging voor vonnisgerechten................................................................................................................................................................69
Politie- en correctionele rechtbanken...........................................................................................................................................................69
Hof van Assisen............................................................................................................................................................................................72
Bijzondere procedures..................................................................................................................................................................................73
Bewijs...................................................................................................................................................................................................................74
Inleiding........................................................................................................................................................................................................74
Bewijsvoering...............................................................................................................................................................................................74
Bewijsmiddelen............................................................................................................................................................................................75
Bewijswaardering.........................................................................................................................................................................................77
Bewijsstandaard............................................................................................................................................................................................77
Motivering bewijs.........................................................................................................................................................................................77
Rechtsmiddelen.....................................................................................................................................................................................................78
Inleiding........................................................................................................................................................................................................78
4
, Verzet............................................................................................................................................................................................................78
Hoger beroep................................................................................................................................................................................................79
Voorziening in cassatie.................................................................................................................................................................................80
Rechten van verdediging in strafzaken.................................................................................................................................................................82
Algemene begrippen.........................................................................................................................................................................................82
Overzicht...........................................................................................................................................................................................................83
recht op toegang tot de rechter......................................................................................................................................................................83
Recht op een eerlijk proces...........................................................................................................................................................................83
Recht op een openbaar proces......................................................................................................................................................................83
Recht op behandeling van zaak binnen redelijke termijn.............................................................................................................................84
Recht niet te worden tegen zichzelf te getuigen Vermoeden van onschuld.................................................................................................85
Vermoeden van onschuld.............................................................................................................................................................................85
Recht op verdedeging...................................................................................................................................................................................85
Wettelijke waarborgen bij beperkingen van bepaalde grondrechten................................................................................................................86
recht op persoonlijke vrijheid.......................................................................................................................................................................86
Recht op eerbieding private levenssfeer.......................................................................................................................................................87
Algemene beginselen strafprocesrecht
Definitie
- Formeel strafrecht
o = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato (in brede zin)
o Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt toegepast
- Materieel strafrecht = het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd.
o Misdrijven & straffen
Verschillen?
- Tot wie het zich richt
o Materieel: op iedereen (burgers en overheid)
o Formeel: specifiek op overheid, m.a.w. tot de personen die met de toepassing van het strafproces belast zijn heeft te
maken met het inquisitoir karakter
Uitzonderingen vb. wanneer een burger verdacht wordt als dader van een misdrijf
- Inhoud
o Materieel: vrij evident (vb. straf op moord) valt op door hun ‘vanzelfsprekendheid’
Beschermt een reeks fundamentele waarden, en vertolken in de ruime mate het algemeen rechtsgevoel
o Formeel: minder evident (vb. verjaring)
Spelregels die niet hun oorsprong vinden in het beschermen van algemene rechtsregels, maar op het
onderling afwegen van verschillende belagen
Inhoud is vaak diffuus en makkelijk voor verandering vatbaar
- Sanctie
o Materieel: staat vast een schending van de norm brengt met zich dat de dader zich aan bestraffing blootstelt
o Formeel: staat niet vast, kan elke keer anders zijn
Wat een processuele sanctie is, verschilt naargelang de norm en is niet steeds op voorhand in de wet
bepaald
Nietigheid van de proceshandeling of soms de gehele procedure
5
, Gevolgen op niveau van de bewijsvoering (zie later)
Ononvankelijkheid van de strafvordering of het verval van de strafvordering
In vele gevallen wordt er niet gesanctioneerd (doordat het HvC oordeelt, op basis van Art. 32
VTSv. Dat de voorschriften niet op straffe van nietigheid zijn voorgeschreven)
Formeel strafrecht
= Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht van een misdrijf
- Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften die hierbij moeten worden gevolgd
- Bepaalt rechtspositie betrokken personen
- De regels betreffende de organisatie & werking rechtscolleges
- Regels betreffende de tenuitvoerlegging van de beslissingen van deze rechtscolleges
Strafrechtsketen
- Opsporing: verdachte opsporen en bewijzen verzamelen
- Vervolging: voorleggen aan rechter
- Berechting: fase van straftoemeting
geen strafuitvoering in dit opleidingsdeel
BRONNEN
Grondwet 1830
- Fundamentele rechten
- Bepalingen inzake rechterlijke macht
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
Wetboek van Strafvordering (Sv.) (!!)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
Verzamelwetgeving = aanpassingen aan Sv.
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
o Menselijker, sneller en straffere justitie
- Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
Nieuw wetboek van strafprocesrecht in het vooruitzicht?
- Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
- Regeerakkoord BDW (2025)
6
, o “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen
formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op voorstel van de regering. Deze hervorming moet de
strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een oplossing geboden voor de
ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt
aanneemt van een opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
o Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het openbaar ministerie, zonder daarbij
het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende onderzoeksmethoden te
verlaten.”
Impact nieuw strafwetboek:
- Wijzigingsbepalingen VT. Sv. en Sv.
o Concordantie
o Art. 216novies Sv.: bevoegdheid Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
o Art. 78 N.Sw. strafmaat
“Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau bepalen”
Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt
gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau
4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld". Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven
waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die voor hun toepassing
verwijzen naar een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden
gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
INDELING MISDRIJVEN HUIDIGE SW.
Wettelijke driedelige indeling
- Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
- Misdaad
o = Criminele straf
Vrijheidsstraffen (= opsluiting en hechtenis)
Levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
Geldboete 26 euro en meer
Nooit als hoofdstraf
Let op opdeciemen!
o Vb. moord
- Wanbedrijf
o = Correctionele straf
Vrijheidsstraf (= gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
o Vb: diefstal
- Overtreding
o = Politiestraf
Vrijheidsstraf (= gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
o Vb: vernielen van eigendom
7
, Maar:
- Onderscheid achterhaald in praktijk… scheeftrekking
- Discrepantie straf in abstracto versus straf in concreto via aannemen verzachtende omstandigheden mindere straf (vb.
correctionele straf op misdaad)
En
- Wetgever anticipeert op toepassen verzachtende omstandigheden door vonnisgerecht via techniek van correctionalisering en
contraventionalisering (door onderzoeksgerechten of procureur des Konings)
DOELSTELLING STRAFPROCES
Verschillende belangen tegenover elkaar:
- Maatschappij: we willen criminaliteit bestraffen, geen straffeloosheid
- Verdachte: heeft recht op eerlijk proces
- Slachtoffer: wil schadevergoeding, burgerlijke vordering
o Geleden schade ten gevolge van het misdrijf
Dubbele finaliteit strafproces
- In principe de ontdekking van de waarheid (waarheidsvinding)
- Maar deze mag niet tot stand komen met miskenning van individuele grondrechten
Onderlinge afweging finaliteiten!
Waarheidsvinding
- Strafrecht maakt deel uit van het publiek recht optiek openbaar belang
- Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot eventuele veroordeling kunnen komen
Bescherming individuele grondrechten
- Optiek individuele burger
- In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook
derden) eerbied van de individuele grondrechten
- Wanneer een persoon vervolgd wordt, geniet hij van een complex van grondrechten: rechten van verdediging
Onderlinge afweging finaliteiten
- 19de en eerste helft 20ste eeuw stond de finaliteit van waarheidsvinding centraal
o Dus: alles voor openbaar belang
- Pas sinds tot stand komen van het EVRM dat de bescherming van grondrechten een zelfstandig doel werd
- GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
- Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
- Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
o Concrete afweging door rechtspraak!!
- Slingerbeweging: soms wordt het openbaar belang weer belangrijker, dan weer niet…
Accusatoire en inquisitoire rechtspleging
Accusatoir Inquisitoir
= Common law (Angelsaksische landen) = continentaal-Europees en daarop geïnspireerde landen
Horizontale processtructuur Verticale processtructuur
Aanklager en verdediger op gelijke voet, met gelijke wapens Overheid weegt door op procesvoering en bepaalt het
8
