Overzicht gastcolleges internationale omgeving
Gast 1: Evy Onghena: Port of Antwerp-Bruges: The impact of global
geopolitics & trade policy: a port’s perspective
De les bespreekt hoe geopolitiek, handelspolitiek en internationale spanningen
de werking van havens beïnvloeden, met Port of Antwerp-Bruges (PoAB) als
centrale case. De presentatie toont dat moderne havens niet enkel logistieke
knooppunten zijn, maar ook economische, industriële en geopolitieke spelers in
een wereld die steeds volatieler wordt.
Port of Antwerp-Bruges is de tweede grootste haven van Europa en
combineert twee locaties: Antwerpen en Brugge-Zeebrugge. De haven heeft een
strategische ligging in het hart van Europa en is verbonden met meer dan 1.200
bestemmingen wereldwijd. Ze beschikt over sterke multimodale connectiviteit via
zeevaart, spoor, binnenvaart, wegtransport en pijpleidingen. Binnen een straal
van 500 km ligt ongeveer 60% van de Europese consumentenmarkt. De haven
verwerkt jaarlijks enorme volumes goederen en is onder meer de grootste
autohaven van Europa, de tweede grootste containerhaven van Europa en de
grootste geïntegreerde chemische cluster van Europa.
Economisch is PoAB van enorm belang voor België. De haven vertegenwoordigt
ongeveer 4,5% van het Belgische BBP, creëert ongeveer 164.000 directe en
indirecte jobs en genereert meer dan €20 miljard toegevoegde waarde. Het
havenbedrijf verdient inkomsten via concessies van terreinen, scheepsoperaties
en logistieke activiteiten.
De haven vormt een uniek ecosysteem waarin vier grote functies samenkomen:
port handling, logistiek, industrie en energie. Het havenbedrijf heeft meerdere
rollen: regulator, operator, landlord en community builder. Als regulator zorgt het
voor regelgeving en veiligheid in het havengebied; als operator beheert het
bijvoorbeeld sleepdiensten; als landlord bezit en verhuurt het terreinen via
concessies; en als community builder brengt het bedrijven, beleidsmakers en
andere stakeholders samen.
Havens functioneren in een “wereld in transitie”. Er zijn verschillende grote
mondiale krachten die havens beïnvloeden: geopolitieke turbulentie,
energietransitie, digitalisering, demografische groei, druk op kritieke
infrastructuur, verschuivende economische machtsverhoudingen en financiële
druk. Vooral geopolitiek wordt gezien als één van de grootste risico’s voor havens
en internationale handel.
Het gastcollege toont hoe internationale handelspartners van de haven zijn
veranderd. Historisch waren het VK en de VS de belangrijkste handelspartners.
Tegen 2025 is de VS de grootste partner geworden, vooral door de sterke invoer
van LNG en energieproducten na de vermindering van Europese afhankelijkheid
van Rusland. China blijft belangrijk, terwijl Turkije steeds relevanter wordt door
nearshoring en verschuivende productieketens.
Een centraal onderdeel gaat over de impact van importtarieven en
handelsbarrières. Voor consumenten leiden tarieven vaak tot hogere prijzen. Voor
1
, producenten verhogen ze de kosten van geïmporteerde onderdelen en
grondstoffen, wat wereldwijde supply chains verstoort. Bedrijven reageren door
leveranciers te diversifiëren, voorraden op te bouwen en investeringen uit te
stellen. Voor havens zorgen tarieven en sancties voor onzekerheid, congestie en
veranderingen in goederenstromen. Een voorbeeld hiervan is “frontloading”:
bedrijven proberen goederen nog snel te importeren vóór hogere tarieven van
kracht worden.
De invloed van verschillende geopolitieke regio’s op PoAB:
De VS hebben een grote impact door hun handelspolitiek en tarieven. Sinds 2025
zijn er hogere Amerikaanse invoertarieven op staal, aluminium, koper, voertuigen
en andere producten. De VS-China handelsoorlog is opnieuw geëscaleerd, met
extra tarieven op Chinese goederen. Voor de haven leidt dit tot dalende
exportvolumes van voertuigen, staal en containers richting de VS, maar tegelijk
stijgt de invoer van LNG sterk. De haven van Antwerpen-Brugge is de grootste
exporthaven naar de VS binnen de Hamburg-Le Havre range.
Rond Rusland draait het vooral om sancties. Rusland was in 2022 nog de vierde
grootste handelspartner van PoAB, maar zakte tegen 2025 naar de negende
plaats. Europese sanctiepakketten verboden onder andere Russische staalimport,
olieproducten en LNG-transshipment. Tegen 2027 komt er een volledig LNG-
importverbod. Hierdoor zijn Russische goederenstromen via Antwerpen sterk
afgenomen.
Bij China ligt de nadruk op dumping en overproductie. Door de handelsoorlog
met de VS exporteert China grote hoeveelheden goedkope producten naar
Europa. Vooral de Europese chemische industrie lijdt hieronder. De EU probeert
dit tegen te gaan met antidumpingmaatregelen, maar die blijken niet altijd
effectief. Chinese auto’s blijven bijvoorbeeld sterk aanwezig in de haven, en
China is ondertussen de belangrijkste herkomstmarkt voor nieuwe auto’s in PoAB.
Ook het Midden-Oosten heeft grote invloed op de haven. De aanvallen in de
Rode Zee en de spanningen rond Iran zorgen ervoor dat schepen vaker moeten
omvaren via Kaap de Goede Hoop in plaats van het Suezkanaal. Dat verhoogt
transporttijden en kosten. Een mogelijke blokkade van de Straat van Hormuz zou
olie- en LNG-markten zwaar verstoren en containerstromen wereldwijd
beïnvloeden. Voor PoAB zou dat een impact hebben op ongeveer 9 miljoen ton
goederenverkeer.
Er wordt ook getoond hoe pandemieën, economische crisissen en geopolitiek
samen containerstromen beïnvloeden. Covid-lockdowns, congestie, de blokkade
van het Suezkanaal door de Ever Given, de oorlog in Oekraïne, inflatie, Chinese
groeivertraging en Houthi-aanvallen in de Rode Zee veroorzaakten enorme
schommelingen in containertrafiek en vrachttarieven. Havens moesten
voortdurend reageren op veranderende omstandigheden.
Naast geopolitieke risico’s worden er ook kansen via vrijhandelsakkoorden
(FTA’s) besproken. Akkoorden met Canada, Vietnam, Zuid-Korea en Nieuw-
Zeeland hebben op langere termijn geleid tot hogere handelsvolumes. Vooral de
2
Gast 1: Evy Onghena: Port of Antwerp-Bruges: The impact of global
geopolitics & trade policy: a port’s perspective
De les bespreekt hoe geopolitiek, handelspolitiek en internationale spanningen
de werking van havens beïnvloeden, met Port of Antwerp-Bruges (PoAB) als
centrale case. De presentatie toont dat moderne havens niet enkel logistieke
knooppunten zijn, maar ook economische, industriële en geopolitieke spelers in
een wereld die steeds volatieler wordt.
Port of Antwerp-Bruges is de tweede grootste haven van Europa en
combineert twee locaties: Antwerpen en Brugge-Zeebrugge. De haven heeft een
strategische ligging in het hart van Europa en is verbonden met meer dan 1.200
bestemmingen wereldwijd. Ze beschikt over sterke multimodale connectiviteit via
zeevaart, spoor, binnenvaart, wegtransport en pijpleidingen. Binnen een straal
van 500 km ligt ongeveer 60% van de Europese consumentenmarkt. De haven
verwerkt jaarlijks enorme volumes goederen en is onder meer de grootste
autohaven van Europa, de tweede grootste containerhaven van Europa en de
grootste geïntegreerde chemische cluster van Europa.
Economisch is PoAB van enorm belang voor België. De haven vertegenwoordigt
ongeveer 4,5% van het Belgische BBP, creëert ongeveer 164.000 directe en
indirecte jobs en genereert meer dan €20 miljard toegevoegde waarde. Het
havenbedrijf verdient inkomsten via concessies van terreinen, scheepsoperaties
en logistieke activiteiten.
De haven vormt een uniek ecosysteem waarin vier grote functies samenkomen:
port handling, logistiek, industrie en energie. Het havenbedrijf heeft meerdere
rollen: regulator, operator, landlord en community builder. Als regulator zorgt het
voor regelgeving en veiligheid in het havengebied; als operator beheert het
bijvoorbeeld sleepdiensten; als landlord bezit en verhuurt het terreinen via
concessies; en als community builder brengt het bedrijven, beleidsmakers en
andere stakeholders samen.
Havens functioneren in een “wereld in transitie”. Er zijn verschillende grote
mondiale krachten die havens beïnvloeden: geopolitieke turbulentie,
energietransitie, digitalisering, demografische groei, druk op kritieke
infrastructuur, verschuivende economische machtsverhoudingen en financiële
druk. Vooral geopolitiek wordt gezien als één van de grootste risico’s voor havens
en internationale handel.
Het gastcollege toont hoe internationale handelspartners van de haven zijn
veranderd. Historisch waren het VK en de VS de belangrijkste handelspartners.
Tegen 2025 is de VS de grootste partner geworden, vooral door de sterke invoer
van LNG en energieproducten na de vermindering van Europese afhankelijkheid
van Rusland. China blijft belangrijk, terwijl Turkije steeds relevanter wordt door
nearshoring en verschuivende productieketens.
Een centraal onderdeel gaat over de impact van importtarieven en
handelsbarrières. Voor consumenten leiden tarieven vaak tot hogere prijzen. Voor
1
, producenten verhogen ze de kosten van geïmporteerde onderdelen en
grondstoffen, wat wereldwijde supply chains verstoort. Bedrijven reageren door
leveranciers te diversifiëren, voorraden op te bouwen en investeringen uit te
stellen. Voor havens zorgen tarieven en sancties voor onzekerheid, congestie en
veranderingen in goederenstromen. Een voorbeeld hiervan is “frontloading”:
bedrijven proberen goederen nog snel te importeren vóór hogere tarieven van
kracht worden.
De invloed van verschillende geopolitieke regio’s op PoAB:
De VS hebben een grote impact door hun handelspolitiek en tarieven. Sinds 2025
zijn er hogere Amerikaanse invoertarieven op staal, aluminium, koper, voertuigen
en andere producten. De VS-China handelsoorlog is opnieuw geëscaleerd, met
extra tarieven op Chinese goederen. Voor de haven leidt dit tot dalende
exportvolumes van voertuigen, staal en containers richting de VS, maar tegelijk
stijgt de invoer van LNG sterk. De haven van Antwerpen-Brugge is de grootste
exporthaven naar de VS binnen de Hamburg-Le Havre range.
Rond Rusland draait het vooral om sancties. Rusland was in 2022 nog de vierde
grootste handelspartner van PoAB, maar zakte tegen 2025 naar de negende
plaats. Europese sanctiepakketten verboden onder andere Russische staalimport,
olieproducten en LNG-transshipment. Tegen 2027 komt er een volledig LNG-
importverbod. Hierdoor zijn Russische goederenstromen via Antwerpen sterk
afgenomen.
Bij China ligt de nadruk op dumping en overproductie. Door de handelsoorlog
met de VS exporteert China grote hoeveelheden goedkope producten naar
Europa. Vooral de Europese chemische industrie lijdt hieronder. De EU probeert
dit tegen te gaan met antidumpingmaatregelen, maar die blijken niet altijd
effectief. Chinese auto’s blijven bijvoorbeeld sterk aanwezig in de haven, en
China is ondertussen de belangrijkste herkomstmarkt voor nieuwe auto’s in PoAB.
Ook het Midden-Oosten heeft grote invloed op de haven. De aanvallen in de
Rode Zee en de spanningen rond Iran zorgen ervoor dat schepen vaker moeten
omvaren via Kaap de Goede Hoop in plaats van het Suezkanaal. Dat verhoogt
transporttijden en kosten. Een mogelijke blokkade van de Straat van Hormuz zou
olie- en LNG-markten zwaar verstoren en containerstromen wereldwijd
beïnvloeden. Voor PoAB zou dat een impact hebben op ongeveer 9 miljoen ton
goederenverkeer.
Er wordt ook getoond hoe pandemieën, economische crisissen en geopolitiek
samen containerstromen beïnvloeden. Covid-lockdowns, congestie, de blokkade
van het Suezkanaal door de Ever Given, de oorlog in Oekraïne, inflatie, Chinese
groeivertraging en Houthi-aanvallen in de Rode Zee veroorzaakten enorme
schommelingen in containertrafiek en vrachttarieven. Havens moesten
voortdurend reageren op veranderende omstandigheden.
Naast geopolitieke risico’s worden er ook kansen via vrijhandelsakkoorden
(FTA’s) besproken. Akkoorden met Canada, Vietnam, Zuid-Korea en Nieuw-
Zeeland hebben op langere termijn geleid tot hogere handelsvolumes. Vooral de
2
