VERANDERINGSMANAGEMENT
Studiesamenvatting
Master Management en Beleid + Verpleegkunde & Vroedkunde — UGent | AJ 2025–2026
LES 1 tem 10
Inleiding op het vak | Organisatieverandering | Debatteren & Argumenteren |
Presentatietechnieken
Docent: Simon Malfait
Diensthoofd VEC UZ Gent | Klinisch Professor UGent
1
,Inhoudsopgave
Les 1: Inleiding, Organisatieverandering, Debatteren & Presentatietechnieken
Inleiding op het vak, doelstellingen en praktische afspraken (incl. het kritisch gebruik
van AI).
Theorieën over organisatieverandering (o.a. levenscyclus, teleologisch perspectief
en het 8-fasenmodel van Kotter).
Debatteren en argumenteren, waarbij wordt gewerkt met de pijlers Logos, Pathos,
Ethos en het doorprikken van drogredenen.
Presentatietechnieken, lichaamstaal en strategisch omgaan met slides (o.a. de
Pecha Kucha-techniek).
Les 2 * (Ontbreekt in het brondocument)
Les 3: Communicatievalkuilen, Weerstand & Conflicthantering
De oorzaken van conflicten en de vier 'talen' in de gezondheidszorg.
Weerstand begrijpen aan de hand van het toegepaste model van Kübler-Ross.
Een conflict diagnosticeren en het escalatiemodel van Glasl.
Communicatievalkuilen (zoals e-mail) en de 5 belangrijke communicatieaxioma's van
Watzlawick.
De vijf stijlen om conflicten op te lossen, variërend van forceren tot samenwerken.
Les 4: Innovatief Gedrag & Intrapreneurship (Gastcollege)
Grote uitdagingen in de zorgsector die innovatie vereisen.
De verschillen tussen entrepreneurship, intrapreneurship en lokaal innovatief gedrag.
Het CII-CARE Framework en de benodigde competenties om te innoveren.
De werking van Design Thinking en de diffusie van innovatie (de adoptiecurve van
Rogers).
Het opbouwen van een duurzame innovatiecultuur.
Les 5: Innovatie & Creativiteit in de Gezondheidszorg (Gastcollege)
Waarom innovatie en efficiëntie in de zorg geen luxe meer zijn, maar bittere
noodzaak.
Creativiteit als motor van vernieuwing (lineair vs. non-lineair denken).
De 7-stappen innovatiemethode, van 'op het veld gaan' tot implementatie.
Observeren in teamverband en het IOM-model voor kwaliteit.
Het nut van het Business Model Canvas voor het overtuigend pitchen van ideeën.
Les 6: Patiëntentevredenheid, Participatie & SERVQUAL
Het cruciale onderscheid tussen patiëntenparticipatie, patient empowerment en
patiëntentevredenheid.
Marktevolutie in de zorg: van basisdiensten naar beleving en transformatie (de koffie-
analogie).
Het SERVQUAL-model en de 5 kwaliteitskloven (gaps) die patiënttevredenheid
bepalen.
De theorie van gepland gedrag en effecten van patiënttevredenheid (Theory of
Planned Behaviour).
Waarom patiënten geen reguliere klanten zijn en andere kritische noten bij
accreditatie.
Les 7: Implementatie: Theorieën, Modellen & Frameworks
2
, De hardnekkige kloof tussen wetenschappelijk onderzoek en de zorgpraktijk (de '17
jaar & 6%' regel).
Het continuüm van diffusie, disseminatie en daadwerkelijke implementatie.
Implementatiestrategieën, het analyseren van de context en stakeholdermapping.
Bekende theorieën en frameworks (waaronder RE-AIM, KTA, PARIHS en CFIR).
Leiderschap bij implementatie, de-implementatie en het opstellen van een plan
volgens het ZonMw-model.
Les 8: Inleiding tot Leiderschapsmodellen
Wat is leiderschap en hoe verschilt dit fundamenteel van management en simpelweg
leidinggeven?.
De historische evolutie van modellen: van transactioneel naar transformationeel
leiderschap.
Actuele leiderschapsstijlen (o.a. situationeel, relationeel, klinisch, rebels, gedeeld en
dienend leiderschap).
De rol van emotionele intelligentie, vertrouwen en de Zelf-Determinatie Theorie
(intrinsieke motivatie).
De paradox van leiderschap bij verandering (de leider moet zelf ook veranderen).
Les 9: Macht, Invloed en Politiek
Het onderscheid tussen complexe en ingewikkelde veranderingen.
Van betrokkenheid naar invloed: de 'Circle of Concern', de 'Circle of Influence' en
Sinek's Golden Circle.
De 11 gedragstactieken om invloed uit te oefenen, van inspiratie tot druk.
Macht: definities, 5 soorten macht en 3 machtshefbomen (belang, schaarste,
onvervangbaarheid).
Politiek als dialectisch proces, coalitievorming via Kotter en ethische
waarschuwingen (Hannah Arendt en Herbert Marcuse).
3
, 1. Inleiding op het vak
1.1 Doelstellingen
Het vak Veranderingsmanagement reikt studenten de basiskennis en -technieken aan om
professioneel met verandering om te gaan. De nadruk ligt niet op theorie an sich, maar op
de voorbereiding op de praktijk na het masterdiploma. Mensen in het werkveld zijn
irrationele wezens: wetenschappelijke feiten alleen volstaan zelden om collega's,
bestuurders of teams te overtuigen.
Technieken die aan bod komen:
• Implementatiekunde
• Interprofessionele samenwerking (LISA Chronische Zorg)
• Communicatietechnieken
• Argumentatie- en presentatietechnieken
• Ondernemerschap in de zorg
• Leiderschap en politiek
• Innovatietechnieken
• Zorgmanagement
1.2 Praktische afspraken
• Aanwezigheid: niet verplicht (behalve het debat), maar sterk aanbevolen
• Lesopnames: worden voorzien waar de infrastructuur dit toelaat, maar niet
gegarandeerd
• LISA Chronische Zorg: afzonderlijke module met eigen verantwoordelijken en
verplichte aanwezigheid (pass/fail)
• AI-tools (ChatGPT e.d.): toegestaan als hulpmiddel — zie §1.3
1.3 Kritisch gebruik van AI-tools
Large language models (LLM's) zoals ChatGPT voorspellen het meest waarschijnlijke
volgende woord op basis van trainingsdata. Dit maakt ze nuttig, maar ook onbetrouwbaar in
specifieke situaties.
Twee kritische beperkingen:
1. Hallucinaties: de AI verzint plausibel klinkende maar foutieve informatie (bv.
bronvermeldingen die niet bestaan, verkeerde auteurs bij artikels)
2. Slechte contextualisatie: als de context onvoldoende beschreven is, trekt de AI
verkeerde conclusies (bv. 'Is het beter met de fiets naar de carwash te gaan?' → AI
raadt 'ja' aan wegens duurzaamheid, zonder te beseffen dat je de auto mee moet)
Tips voor verantwoord AI-gebruik
• Prompt goed: stel je voor, beschrijf de context volledig, geef je doel aan
• Sla je prompts op: een goede prompt is herbruikbaar — maak een apart document
bij
• Gebruik AI als gereedschap, niet als auteur: laat AI een argument uitschrijven,
maar bedenk het zelf — AI geeft de meest voorspelbare, gemiddelde mening
• Controleer altijd: verifieer bronnen en feiten die AI aanlevert
4
Studiesamenvatting
Master Management en Beleid + Verpleegkunde & Vroedkunde — UGent | AJ 2025–2026
LES 1 tem 10
Inleiding op het vak | Organisatieverandering | Debatteren & Argumenteren |
Presentatietechnieken
Docent: Simon Malfait
Diensthoofd VEC UZ Gent | Klinisch Professor UGent
1
,Inhoudsopgave
Les 1: Inleiding, Organisatieverandering, Debatteren & Presentatietechnieken
Inleiding op het vak, doelstellingen en praktische afspraken (incl. het kritisch gebruik
van AI).
Theorieën over organisatieverandering (o.a. levenscyclus, teleologisch perspectief
en het 8-fasenmodel van Kotter).
Debatteren en argumenteren, waarbij wordt gewerkt met de pijlers Logos, Pathos,
Ethos en het doorprikken van drogredenen.
Presentatietechnieken, lichaamstaal en strategisch omgaan met slides (o.a. de
Pecha Kucha-techniek).
Les 2 * (Ontbreekt in het brondocument)
Les 3: Communicatievalkuilen, Weerstand & Conflicthantering
De oorzaken van conflicten en de vier 'talen' in de gezondheidszorg.
Weerstand begrijpen aan de hand van het toegepaste model van Kübler-Ross.
Een conflict diagnosticeren en het escalatiemodel van Glasl.
Communicatievalkuilen (zoals e-mail) en de 5 belangrijke communicatieaxioma's van
Watzlawick.
De vijf stijlen om conflicten op te lossen, variërend van forceren tot samenwerken.
Les 4: Innovatief Gedrag & Intrapreneurship (Gastcollege)
Grote uitdagingen in de zorgsector die innovatie vereisen.
De verschillen tussen entrepreneurship, intrapreneurship en lokaal innovatief gedrag.
Het CII-CARE Framework en de benodigde competenties om te innoveren.
De werking van Design Thinking en de diffusie van innovatie (de adoptiecurve van
Rogers).
Het opbouwen van een duurzame innovatiecultuur.
Les 5: Innovatie & Creativiteit in de Gezondheidszorg (Gastcollege)
Waarom innovatie en efficiëntie in de zorg geen luxe meer zijn, maar bittere
noodzaak.
Creativiteit als motor van vernieuwing (lineair vs. non-lineair denken).
De 7-stappen innovatiemethode, van 'op het veld gaan' tot implementatie.
Observeren in teamverband en het IOM-model voor kwaliteit.
Het nut van het Business Model Canvas voor het overtuigend pitchen van ideeën.
Les 6: Patiëntentevredenheid, Participatie & SERVQUAL
Het cruciale onderscheid tussen patiëntenparticipatie, patient empowerment en
patiëntentevredenheid.
Marktevolutie in de zorg: van basisdiensten naar beleving en transformatie (de koffie-
analogie).
Het SERVQUAL-model en de 5 kwaliteitskloven (gaps) die patiënttevredenheid
bepalen.
De theorie van gepland gedrag en effecten van patiënttevredenheid (Theory of
Planned Behaviour).
Waarom patiënten geen reguliere klanten zijn en andere kritische noten bij
accreditatie.
Les 7: Implementatie: Theorieën, Modellen & Frameworks
2
, De hardnekkige kloof tussen wetenschappelijk onderzoek en de zorgpraktijk (de '17
jaar & 6%' regel).
Het continuüm van diffusie, disseminatie en daadwerkelijke implementatie.
Implementatiestrategieën, het analyseren van de context en stakeholdermapping.
Bekende theorieën en frameworks (waaronder RE-AIM, KTA, PARIHS en CFIR).
Leiderschap bij implementatie, de-implementatie en het opstellen van een plan
volgens het ZonMw-model.
Les 8: Inleiding tot Leiderschapsmodellen
Wat is leiderschap en hoe verschilt dit fundamenteel van management en simpelweg
leidinggeven?.
De historische evolutie van modellen: van transactioneel naar transformationeel
leiderschap.
Actuele leiderschapsstijlen (o.a. situationeel, relationeel, klinisch, rebels, gedeeld en
dienend leiderschap).
De rol van emotionele intelligentie, vertrouwen en de Zelf-Determinatie Theorie
(intrinsieke motivatie).
De paradox van leiderschap bij verandering (de leider moet zelf ook veranderen).
Les 9: Macht, Invloed en Politiek
Het onderscheid tussen complexe en ingewikkelde veranderingen.
Van betrokkenheid naar invloed: de 'Circle of Concern', de 'Circle of Influence' en
Sinek's Golden Circle.
De 11 gedragstactieken om invloed uit te oefenen, van inspiratie tot druk.
Macht: definities, 5 soorten macht en 3 machtshefbomen (belang, schaarste,
onvervangbaarheid).
Politiek als dialectisch proces, coalitievorming via Kotter en ethische
waarschuwingen (Hannah Arendt en Herbert Marcuse).
3
, 1. Inleiding op het vak
1.1 Doelstellingen
Het vak Veranderingsmanagement reikt studenten de basiskennis en -technieken aan om
professioneel met verandering om te gaan. De nadruk ligt niet op theorie an sich, maar op
de voorbereiding op de praktijk na het masterdiploma. Mensen in het werkveld zijn
irrationele wezens: wetenschappelijke feiten alleen volstaan zelden om collega's,
bestuurders of teams te overtuigen.
Technieken die aan bod komen:
• Implementatiekunde
• Interprofessionele samenwerking (LISA Chronische Zorg)
• Communicatietechnieken
• Argumentatie- en presentatietechnieken
• Ondernemerschap in de zorg
• Leiderschap en politiek
• Innovatietechnieken
• Zorgmanagement
1.2 Praktische afspraken
• Aanwezigheid: niet verplicht (behalve het debat), maar sterk aanbevolen
• Lesopnames: worden voorzien waar de infrastructuur dit toelaat, maar niet
gegarandeerd
• LISA Chronische Zorg: afzonderlijke module met eigen verantwoordelijken en
verplichte aanwezigheid (pass/fail)
• AI-tools (ChatGPT e.d.): toegestaan als hulpmiddel — zie §1.3
1.3 Kritisch gebruik van AI-tools
Large language models (LLM's) zoals ChatGPT voorspellen het meest waarschijnlijke
volgende woord op basis van trainingsdata. Dit maakt ze nuttig, maar ook onbetrouwbaar in
specifieke situaties.
Twee kritische beperkingen:
1. Hallucinaties: de AI verzint plausibel klinkende maar foutieve informatie (bv.
bronvermeldingen die niet bestaan, verkeerde auteurs bij artikels)
2. Slechte contextualisatie: als de context onvoldoende beschreven is, trekt de AI
verkeerde conclusies (bv. 'Is het beter met de fiets naar de carwash te gaan?' → AI
raadt 'ja' aan wegens duurzaamheid, zonder te beseffen dat je de auto mee moet)
Tips voor verantwoord AI-gebruik
• Prompt goed: stel je voor, beschrijf de context volledig, geef je doel aan
• Sla je prompts op: een goede prompt is herbruikbaar — maak een apart document
bij
• Gebruik AI als gereedschap, niet als auteur: laat AI een argument uitschrijven,
maar bedenk het zelf — AI geeft de meest voorspelbare, gemiddelde mening
• Controleer altijd: verifieer bronnen en feiten die AI aanlevert
4
