Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Inhoud
1
,Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Strafrecht
Inleiding
Wat is strafrecht?
Straffen is een groot deel van realiteit (kindertijd, school, …)
Toch gaan mensen elkaar bewust pijn doen => klein subtiel/ zwaar en schadelijk
Natuurlijke reflex => iets terug doen (oog om oog, tand om tand)
Ketting van wraakreacties => moeilijk om te stoppen (elke actie wordt
intenser)
Deze escalatie vermijden => organisatie van strafrecht (rem van
menselijke impulsen om extremer te gaan)
Creëert afstand tussen gebeurtenis, emotie en reactie
Strafrecht maakt straffen beheersbaar en zorgt dat het niet
escaleert
Strafrecht legt normen vast in samenleving => bepaling welke daden oké zijn en
welke niet
Ongewenste gedragen hebben gevolgen (dit creëert voorspelbaarheid)
Het begrip ‘strafrecht’
Strafrecht = geheel van regels die bepalen
Welke behandelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken,
Wat mensen doen of niet doen (actief iets doen wat verboden is zoals
een diefstal of verweten worden dat er niets is gedaan zoals geen hulp
bieden bij gewonden)
Met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd worden en
Sanctie => gevangenisstraf, geldboete, verbod om beroep uit te
oefenen
Maatregelen => beveiliging, begeleiding of behandeling (reageren op
het feit maar ook het gedrag beschermen en kansen op verandering
creëren)
Vooral bij jongeren en volwassenen met een beperking
In welke omstandigheden (plaats, tijd, …) en
Context is belangrijk => zie bijvoorbeeld wettelijke zelfverdediging
Strafwet moet al voor de feiten in werking getreden zijn (gedrag kan
niet met terugwerkende kracht bestraft worden)
Ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen bestraft worden met
de voorziene sancties
Koning en politiekers zijn op andere manieren strafbaar, ook
minderjarigen vallen onder andere regels (die vallen onder
jeugdrechter)
2
,Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Materieel versus formeel strafrecht
Materiaal strafrecht = het geheel van rechtsregels waardoor bepaalde menselijke
gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd
Focus op inhoudelijke kant van strafrecht => regels van strafwetboek (welke
straffen en maatregelen kunnen gekoppeld worden aan welke gedragingen)
Geeft antwoord op 2 basisvragen:
Wanneer is iets een misdrijf?
Welke straf staat daar op?
Formeel strafrecht = het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het
materieel strafrecht moet worden toegepast
Focus op vorm waarin het materiaal strafrecht moet worden toegepast =>
strafrechtelijke procedure, alles wat vooraf gaat aan eventuele veroordeling
en uitvoering na uitspraak te kunnen doen
Handleiding die bepaald hoe alle juridische instanties moeten handelen vanaf
signalisatie tot en met uitvoering van straf => Hoe moet onderzoek verlopen,
wie moet worden ingeschakeld, wat mogen de instanties doen, hoe komt
dossier bij rechtbank terecht, wie krijgt het woord in de rechtbank, hoe
moeten straffen worden uitgevoerd, …
Kenmerken van strafrecht
Publiek recht
Strafrecht vertrekt altijd vanuit algemeen belang (niet vanuit individueel
belang)
Openbaar ministerie treed op voor volledige samenleving => vragen om te
vervolgen om het algemeen belang te herstellen
Slachtoffer krijgt schade vergoed maar via burgerlijk recht (niet specifiek over
het strafrechtelijke deel)
Strafinrichtingen behoren tot de overheid => alles is wettelijk geregeld en
staat onder strikte controle
Openbare orde
Fundamenteel belang voor samenleving, niemand mag hier van afwijken
Strafrecht beschermd de essentie van wat de samenleving nodig heeft om op
veilige manier te kunnen functioneren (slachtoffer kan geen toestemming
geven wat strafbaar is => dader kan zich niet beroepen op toestemming van
slachtoffer)
Verhaal van SM rechter => toont kenmerk van openbare orde aan
(strafrechtelijke regels kunnen niet opzij geschoven worden door privé zaak)
Magistraat was gehuwd maar zijn vrouw was ongelukkig en sukkelde in
depressie (zij had verlangen naar pijn en onderdrukking wat niet
vervuld werd in haar huwelijk) Rechter beslist mee te gaan in haar
fantasie en gaan naar SM clubs
Legaal recht
Alleen de wetgever kan gedragingen strafbaar stellen
3
, Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Gewoontes of gebruiken zijn geen zaak om te beslissen of het een misdrijf is
(het moet in het strafwetboek staan)
Strafrechtelijke aansprakelijkheid kan alleen ontstaan als wet het op voorhand
heeft vastgelegd => mensen weten waar grenzen liggen en wat gevolgen zijn
van hun gedrag
Sanctierecht
Strafwet werkt door opleggen van sancties bij een misdrijf maar ook door de
DREIGING van een straf
Preventieve functie van straf => een dreiging van een straf is een reden om
het niet te doen
Repressieve functie van straf => dader wordt gesanctioneerd en straf wordt
uitgevoerd
Hoofdstuk 1: De strafwet
Historiek
1804: Code Napoléon
Gigantische hervorming die op systematische wijze het burgerwet en het
strafrecht probeert te ordenen (voor zijn tijd zeer gestructureerd geschreven
in begrijpbare tijd)
Duidelijke en uniforme regels voor heel Frankrijk en via veroveringen naar
Europa
1830: Code Pénal
Na Belgische onafhankelijkheid koos België er voor om Franse rechtsysteem te
behouden (geen politieke stabiliteit voor nieuwe wetboeken en Frans systeem
was duidelijk en goed gekend)
België wou zich onderscheiden dus begon aan eigen wetboeken te schrijven
1867: Belgisch strafwetboek
Vervanging van Franse strafwetboek maar met veel gelijkenissen
Inhoudelijk sterk geïnspireerd aan code Napoléon maar aangepast aan
Belgische context
VB: manier van indelen misdrijven (overtredingen, wanbedrijven en
misdrijven) => verder verfijnd door België maar basis komt van Frankrijk
2026: Nieuw strafwetboek
Oude strafwetboek van 1867 was uitgegroeid tot verzameling van historische
teksten met veel nieuwe wetten en artikels die ernaast werden gelegd
Nieuw strafwetboek is overzichtelijker en duidelijker => taal is toegankelijker
en moderner geworden (duidelijkere omschrijvingen bij de werkelijkheid van
vandaag
Indeling van misdrijven wordt herbekeken: 8 verschillende graden
waarbij elke graad een duidelijke strafmaat heeft
4
Inhoud
1
,Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Strafrecht
Inleiding
Wat is strafrecht?
Straffen is een groot deel van realiteit (kindertijd, school, …)
Toch gaan mensen elkaar bewust pijn doen => klein subtiel/ zwaar en schadelijk
Natuurlijke reflex => iets terug doen (oog om oog, tand om tand)
Ketting van wraakreacties => moeilijk om te stoppen (elke actie wordt
intenser)
Deze escalatie vermijden => organisatie van strafrecht (rem van
menselijke impulsen om extremer te gaan)
Creëert afstand tussen gebeurtenis, emotie en reactie
Strafrecht maakt straffen beheersbaar en zorgt dat het niet
escaleert
Strafrecht legt normen vast in samenleving => bepaling welke daden oké zijn en
welke niet
Ongewenste gedragen hebben gevolgen (dit creëert voorspelbaarheid)
Het begrip ‘strafrecht’
Strafrecht = geheel van regels die bepalen
Welke behandelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken,
Wat mensen doen of niet doen (actief iets doen wat verboden is zoals
een diefstal of verweten worden dat er niets is gedaan zoals geen hulp
bieden bij gewonden)
Met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd worden en
Sanctie => gevangenisstraf, geldboete, verbod om beroep uit te
oefenen
Maatregelen => beveiliging, begeleiding of behandeling (reageren op
het feit maar ook het gedrag beschermen en kansen op verandering
creëren)
Vooral bij jongeren en volwassenen met een beperking
In welke omstandigheden (plaats, tijd, …) en
Context is belangrijk => zie bijvoorbeeld wettelijke zelfverdediging
Strafwet moet al voor de feiten in werking getreden zijn (gedrag kan
niet met terugwerkende kracht bestraft worden)
Ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen bestraft worden met
de voorziene sancties
Koning en politiekers zijn op andere manieren strafbaar, ook
minderjarigen vallen onder andere regels (die vallen onder
jeugdrechter)
2
,Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Materieel versus formeel strafrecht
Materiaal strafrecht = het geheel van rechtsregels waardoor bepaalde menselijke
gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd
Focus op inhoudelijke kant van strafrecht => regels van strafwetboek (welke
straffen en maatregelen kunnen gekoppeld worden aan welke gedragingen)
Geeft antwoord op 2 basisvragen:
Wanneer is iets een misdrijf?
Welke straf staat daar op?
Formeel strafrecht = het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het
materieel strafrecht moet worden toegepast
Focus op vorm waarin het materiaal strafrecht moet worden toegepast =>
strafrechtelijke procedure, alles wat vooraf gaat aan eventuele veroordeling
en uitvoering na uitspraak te kunnen doen
Handleiding die bepaald hoe alle juridische instanties moeten handelen vanaf
signalisatie tot en met uitvoering van straf => Hoe moet onderzoek verlopen,
wie moet worden ingeschakeld, wat mogen de instanties doen, hoe komt
dossier bij rechtbank terecht, wie krijgt het woord in de rechtbank, hoe
moeten straffen worden uitgevoerd, …
Kenmerken van strafrecht
Publiek recht
Strafrecht vertrekt altijd vanuit algemeen belang (niet vanuit individueel
belang)
Openbaar ministerie treed op voor volledige samenleving => vragen om te
vervolgen om het algemeen belang te herstellen
Slachtoffer krijgt schade vergoed maar via burgerlijk recht (niet specifiek over
het strafrechtelijke deel)
Strafinrichtingen behoren tot de overheid => alles is wettelijk geregeld en
staat onder strikte controle
Openbare orde
Fundamenteel belang voor samenleving, niemand mag hier van afwijken
Strafrecht beschermd de essentie van wat de samenleving nodig heeft om op
veilige manier te kunnen functioneren (slachtoffer kan geen toestemming
geven wat strafbaar is => dader kan zich niet beroepen op toestemming van
slachtoffer)
Verhaal van SM rechter => toont kenmerk van openbare orde aan
(strafrechtelijke regels kunnen niet opzij geschoven worden door privé zaak)
Magistraat was gehuwd maar zijn vrouw was ongelukkig en sukkelde in
depressie (zij had verlangen naar pijn en onderdrukking wat niet
vervuld werd in haar huwelijk) Rechter beslist mee te gaan in haar
fantasie en gaan naar SM clubs
Legaal recht
Alleen de wetgever kan gedragingen strafbaar stellen
3
, Lesnotities Strafuitvoeringsbeleid
Gewoontes of gebruiken zijn geen zaak om te beslissen of het een misdrijf is
(het moet in het strafwetboek staan)
Strafrechtelijke aansprakelijkheid kan alleen ontstaan als wet het op voorhand
heeft vastgelegd => mensen weten waar grenzen liggen en wat gevolgen zijn
van hun gedrag
Sanctierecht
Strafwet werkt door opleggen van sancties bij een misdrijf maar ook door de
DREIGING van een straf
Preventieve functie van straf => een dreiging van een straf is een reden om
het niet te doen
Repressieve functie van straf => dader wordt gesanctioneerd en straf wordt
uitgevoerd
Hoofdstuk 1: De strafwet
Historiek
1804: Code Napoléon
Gigantische hervorming die op systematische wijze het burgerwet en het
strafrecht probeert te ordenen (voor zijn tijd zeer gestructureerd geschreven
in begrijpbare tijd)
Duidelijke en uniforme regels voor heel Frankrijk en via veroveringen naar
Europa
1830: Code Pénal
Na Belgische onafhankelijkheid koos België er voor om Franse rechtsysteem te
behouden (geen politieke stabiliteit voor nieuwe wetboeken en Frans systeem
was duidelijk en goed gekend)
België wou zich onderscheiden dus begon aan eigen wetboeken te schrijven
1867: Belgisch strafwetboek
Vervanging van Franse strafwetboek maar met veel gelijkenissen
Inhoudelijk sterk geïnspireerd aan code Napoléon maar aangepast aan
Belgische context
VB: manier van indelen misdrijven (overtredingen, wanbedrijven en
misdrijven) => verder verfijnd door België maar basis komt van Frankrijk
2026: Nieuw strafwetboek
Oude strafwetboek van 1867 was uitgegroeid tot verzameling van historische
teksten met veel nieuwe wetten en artikels die ernaast werden gelegd
Nieuw strafwetboek is overzichtelijker en duidelijker => taal is toegankelijker
en moderner geworden (duidelijkere omschrijvingen bij de werkelijkheid van
vandaag
Indeling van misdrijven wordt herbekeken: 8 verschillende graden
waarbij elke graad een duidelijke strafmaat heeft
4
