KWALITEITSBELEID IN DE
GEZONDHEIDSZORG
Academiejaar 2025–2026 | Prof. dr. Dominique Vandijck
Studiesamenvatting
Inhoudsopgave
Les 1 — Inleiding tot het vak & Basisprincipes van het Belgisch Zorgsysteem
1.1 Overzicht van het vak
1.2 Lessenrooster en evaluatie
1.3 Groepsopdracht: patiëntveiligheidsincident
2.1 De drie basisprincipes: Solidariteit – Kwaliteit – Duurzaamheid
2.2 De onderlinge spanning tussen de drie principes
3.1 Kwaliteitsbeleid vroeger (~10–15 jaar geleden)
3.2 Kwaliteitsbeleid vandaag: verschuivingen en uitdagingen
3.3 Top-down vs. bottom-up kwaliteitsbeleid
3.4 De silo's en de bindende kracht van kwaliteit
3.5 Geïntegreerde zorg: de toekomst
4.1 Het zorgproces als systeem
4.2 Actoren in het zorgproces
4.3 Verantwoordelijkheid van de patiënt
4.4 Communicatie als kritische succesfactor
5. Casus: De huisarts en Gaston
6.1 Wat is kwaliteit? Het kwaliteitscontinuüm
6.2 Officiële definitie van kwaliteitsvolle zorg (IOM, 2000)
6.3 De acht dimensies van kwaliteitsvolle zorg
6.4 Veiligheid als afzonderlijke dimensie
Les 2 — Kwaliteit van Zorg: Definitie, Context & Veiligheid (25 februari 2026)
2.1 Terugblik: de casus van de huisarts
2.2 First, Second & Third Victim
2.3 Complexiteit van zorg en risico op incidenten
2.4 Kwaliteit van zorg — Wat is dat?
2.5 Het kwaliteitscontinuüm
2.5.1 De PDCA-cyclus — Continue Kwaliteitsverbetering
2.6 De zes dimensies van kwaliteitsvolle zorg (IOM, 2000)
2.7 Een veranderende omgeving
2.8 De ziekenhuiswetgeving als kader
2.9 Samenvatting & conclusies
Les 3 — Kwaliteit & Patiëntveiligheid: Dimensies, Terminologie en Cijfers
3.1 Herhaling: basisprincipes & de PDCA-cyclus
1
, 3.2 De acht dimensies van kwaliteitsvolle zorg
3.3 Veiligheid als kerndimensie van kwaliteit
3.4 Patiëntveiligheid: geneeskunde ≠ exacte wetenschap
3.5 Terminologisch kader: fouten, incidenten en schade
3.6 De vergelijking: vliegen vs. ziekenhuisopname
3.7 Het Zwitserse Kaasmodel (James Reason)
3.8 De feiten: cijfers over zorggerelateerde schade
3.9 Samenvattende conclusie
Les 4 — Gastcollege: Patient Safety as a System Challenge: How MedTech Helps Shape Quality
Policy (Line De Kimpe, BD)
4.1 Introductie: BD en medische technologie
4.2 Systemische uitdagingen in de gezondheidszorg
4.3 De BD Healthcare Resilience Barometer
4.4 Belgische bevindingen
4.5 Diepteanalyse: Zorginfecties (HAI)
4.6 MedTech als hefboom voor kwaliteitsbeleid
4.7 Praktijkcase: Oncologiedagkliniek OLV Aalst
4.8 Slotbeschouwing en key takeaways
Les 5 — Gastcollege: Disruptie voor meer efficiëntie — Polly (Kristof Cannoot, CEO &
Medeoprichter)
5.1 Profiel van de gastspreker — Kristof Cannoot
5.2 Ondernemershistoriek in de zorgsector
5.3 Polly: het probleem en de oplossing
5.4 Missie & Visie van Polly
5.5 Het product: hoe werkt Polly?
5.6 Businessmodel & kosteloosheid
5.7 Het ecosysteem: waarde voor alle stakeholders
5.8 Huidige stand van zaken & ambitie
5.9 Polly COOP: coöperatieve structuur
5.10 Lessen voor zorgondernemers
5.11 Conclusie
Les 6 — Kwaliteitsbeleid in Vlaanderen: Accreditatie, Kritiek, Toekomst & Cultuurverandering
6.1 Situering en context van les 6
6.2 Het Vlaamse kwaliteitskader: vier complementaire pijlers
6.3 Accreditatie: definitie, kenmerken en evolutie in Vlaanderen
6.4 Kosten-batenanalyse van accreditatie
6.5 Drijfveren voor en kritiek op accreditatie
6.6 Accreditatie 2.0 → 3.0: het NIAZ 3D-model
6.7 'Put measurement on a diet': minder meten, beter verbeteren
6.8 Implementatie en cultuurverandering
6.9 Concrete voorbeelden: SSC-checklist en Janssen Pharmaceutica
2
, 6.10 Thema's voor de komende jaren
6.11 Van blame & shame naar just culture
6.12 Afrondende beschouwingen en toekomstvisie
6.13 Samenvattende conclusie en studiegids
6
HOOFDSTUK 1 — Inleiding tot het vak: evaluatie &
groepsopdracht
1.1 Overzicht van het vak
Het vak Kwaliteitsbeleid in de Gezondheidszorg behandelt de domeinen van kwaliteit (en
veiligheid) van zorg, en omvat professionele, organisatorische, patiëntgerichte en verantwoorde
kwaliteit. Centrale gedachte is dat kwaliteit, veiligheid en performantie van patiëntenzorg niet
optimaal zijn en dus continue verbetering vereisen, geleid door competente professionals.
Kerncompetentie van de moderne zorgprofessional: de bereidheid om verantwoording af te
leggen.
De kwaliteitscyclus staat centraal: eerst definitie (gewenste norm) en probleemanalyse, dan
verbeterinterventies. Wetenschappelijk bewijs speelt een steeds prominentere rol, ondersteund
door informatie- en communicatietechnologie (ICT).
1.2 Lessenrooster
Datum Docent / Thema
11/02 Prof. dr. Dominique Vandijck
25/02 Prof. dr. Dominique Vandijck
04/03 Prof. dr. Dominique Vandijck
11/03 Prof. dr. Dominique Vandijck
18/03 Dr. Line De Kimpe (gastcollege)
25/03 Dhr. Kristof Cannoot (gastcollege)
29/04 Dr. Hervé Vanden Eede (gastcollege)
06/05 & 13/05 Groepsopdrachten (presentaties)
1.3 Evaluatie en groepsopdracht
EVALUATIESTRUCTUUR
Groepswerk (zelfstudie-opdracht): groepen van ± 8 studenten
Presentatie: 10 minuten plenair + 5 minuten discussie (woensdag 27 mei)
Schriftelijke indiening: uiterlijk vrijdag 15/05 om 17u00
Open examenvragen: alle aanwezige groepsleden krijgen een vraag
Punten: gelijk voor alle actief participerende groepsleden
3
, Opdracht — Patiëntveiligheidsincident
Elke groep selecteert één casus van een patiëntveiligheidsincident, bij voorkeur een waargebeurd
incident uit de eigen instelling van een van de groepsleden. Als dat niet mogelijk is, kiest u een
geanonimiseerd, bij voorkeur waargebeurd incident.
De casus wordt uitgewerkt vanuit meerdere perspectieven:
• Wat is er precies gebeurd? (beschrijving incident + impact)
• Hoe heeft de patiënt / familie ermee omgegaan?
• Hoe hebben de zorgprofessionals (arts, verpleegkundige, kinesist, apotheker…)
gereageerd?
• Hoe heeft de directie, raad van bestuur, juridische dienst, ombudsdienst gereageerd?
• Welke acties zijn er ondernomen — of net niet?
• Welke beleidsaanbevelingen formuleert de groep om herhaling te voorkomen?
STUDIETIP — Selectie van de casus
Kies een incident waarbij meerdere perspectieven aan bod kunnen komen. Denk aan
medicatiefouten, verkeerde diagnoses, communicatiefouten, procedure-incidenten... Ga
indien mogelijk in gesprek met betrokkenen (anonimiseren mag). Het incident mag
geanonimiseerd worden; de naam van de instelling mag vrijwillig vermeld worden. Alles wat
de professor ontvangt, blijft strikt vertrouwelijk.
Presentatie: 10 minuten plenair, waarbij de PowerPoint op voorhand wordt doorgestuurd aan de
professor. De slides moeten zonder mondelinge toelichting begrijpbaar zijn (gebruik de
notitiesruimte voor extra tekst). Aantal slides is vrij. Nadien 5 minuten vragen — iedereen moet de
materie aantoonbaar beheersen.
EXAMENWAARSCHUWING
Naast de groepspresentatie worden ook examenvragen gesteld over de leerstof van alle
lessen. Aanwezigheid bij de presentatie is verplicht voor alle groepsleden, ook al presenteer
je zelf niet. Prof. Vandijck peilt snel naar diepgang van begrip.
CONCLUSIE HOOFDSTUK 1
Het vak focust op continue kwaliteitsverbetering in de zorg, waarbij verantwoording afleggen
een sleutelcompetentie is. De groepsopdracht dwingt je om een reëel
patiëntveiligheidsincident grondig te analyseren vanuit meerdere stakeholder-perspectieven
en concrete beleidsaanbevelingen te formuleren.
HOOFDSTUK 2 — Basisprincipes van het Belgisch
zorgsysteem
"Die van Vandijck les hebben gehad, zingen dit binnen tien jaar nog altijd." — prof. Vandijck
Het Belgisch gezondheidszorgsysteem is gebouwd op drie onlosmakelijk verbonden
basisprincipes. Ze vormen de ruggengraat van elk beleidsdebat over zorg en komen steeds terug
in examenvragen.
DE 3 BASISPRINCIPES — LEER DIT VANBUITEN!
4
GEZONDHEIDSZORG
Academiejaar 2025–2026 | Prof. dr. Dominique Vandijck
Studiesamenvatting
Inhoudsopgave
Les 1 — Inleiding tot het vak & Basisprincipes van het Belgisch Zorgsysteem
1.1 Overzicht van het vak
1.2 Lessenrooster en evaluatie
1.3 Groepsopdracht: patiëntveiligheidsincident
2.1 De drie basisprincipes: Solidariteit – Kwaliteit – Duurzaamheid
2.2 De onderlinge spanning tussen de drie principes
3.1 Kwaliteitsbeleid vroeger (~10–15 jaar geleden)
3.2 Kwaliteitsbeleid vandaag: verschuivingen en uitdagingen
3.3 Top-down vs. bottom-up kwaliteitsbeleid
3.4 De silo's en de bindende kracht van kwaliteit
3.5 Geïntegreerde zorg: de toekomst
4.1 Het zorgproces als systeem
4.2 Actoren in het zorgproces
4.3 Verantwoordelijkheid van de patiënt
4.4 Communicatie als kritische succesfactor
5. Casus: De huisarts en Gaston
6.1 Wat is kwaliteit? Het kwaliteitscontinuüm
6.2 Officiële definitie van kwaliteitsvolle zorg (IOM, 2000)
6.3 De acht dimensies van kwaliteitsvolle zorg
6.4 Veiligheid als afzonderlijke dimensie
Les 2 — Kwaliteit van Zorg: Definitie, Context & Veiligheid (25 februari 2026)
2.1 Terugblik: de casus van de huisarts
2.2 First, Second & Third Victim
2.3 Complexiteit van zorg en risico op incidenten
2.4 Kwaliteit van zorg — Wat is dat?
2.5 Het kwaliteitscontinuüm
2.5.1 De PDCA-cyclus — Continue Kwaliteitsverbetering
2.6 De zes dimensies van kwaliteitsvolle zorg (IOM, 2000)
2.7 Een veranderende omgeving
2.8 De ziekenhuiswetgeving als kader
2.9 Samenvatting & conclusies
Les 3 — Kwaliteit & Patiëntveiligheid: Dimensies, Terminologie en Cijfers
3.1 Herhaling: basisprincipes & de PDCA-cyclus
1
, 3.2 De acht dimensies van kwaliteitsvolle zorg
3.3 Veiligheid als kerndimensie van kwaliteit
3.4 Patiëntveiligheid: geneeskunde ≠ exacte wetenschap
3.5 Terminologisch kader: fouten, incidenten en schade
3.6 De vergelijking: vliegen vs. ziekenhuisopname
3.7 Het Zwitserse Kaasmodel (James Reason)
3.8 De feiten: cijfers over zorggerelateerde schade
3.9 Samenvattende conclusie
Les 4 — Gastcollege: Patient Safety as a System Challenge: How MedTech Helps Shape Quality
Policy (Line De Kimpe, BD)
4.1 Introductie: BD en medische technologie
4.2 Systemische uitdagingen in de gezondheidszorg
4.3 De BD Healthcare Resilience Barometer
4.4 Belgische bevindingen
4.5 Diepteanalyse: Zorginfecties (HAI)
4.6 MedTech als hefboom voor kwaliteitsbeleid
4.7 Praktijkcase: Oncologiedagkliniek OLV Aalst
4.8 Slotbeschouwing en key takeaways
Les 5 — Gastcollege: Disruptie voor meer efficiëntie — Polly (Kristof Cannoot, CEO &
Medeoprichter)
5.1 Profiel van de gastspreker — Kristof Cannoot
5.2 Ondernemershistoriek in de zorgsector
5.3 Polly: het probleem en de oplossing
5.4 Missie & Visie van Polly
5.5 Het product: hoe werkt Polly?
5.6 Businessmodel & kosteloosheid
5.7 Het ecosysteem: waarde voor alle stakeholders
5.8 Huidige stand van zaken & ambitie
5.9 Polly COOP: coöperatieve structuur
5.10 Lessen voor zorgondernemers
5.11 Conclusie
Les 6 — Kwaliteitsbeleid in Vlaanderen: Accreditatie, Kritiek, Toekomst & Cultuurverandering
6.1 Situering en context van les 6
6.2 Het Vlaamse kwaliteitskader: vier complementaire pijlers
6.3 Accreditatie: definitie, kenmerken en evolutie in Vlaanderen
6.4 Kosten-batenanalyse van accreditatie
6.5 Drijfveren voor en kritiek op accreditatie
6.6 Accreditatie 2.0 → 3.0: het NIAZ 3D-model
6.7 'Put measurement on a diet': minder meten, beter verbeteren
6.8 Implementatie en cultuurverandering
6.9 Concrete voorbeelden: SSC-checklist en Janssen Pharmaceutica
2
, 6.10 Thema's voor de komende jaren
6.11 Van blame & shame naar just culture
6.12 Afrondende beschouwingen en toekomstvisie
6.13 Samenvattende conclusie en studiegids
6
HOOFDSTUK 1 — Inleiding tot het vak: evaluatie &
groepsopdracht
1.1 Overzicht van het vak
Het vak Kwaliteitsbeleid in de Gezondheidszorg behandelt de domeinen van kwaliteit (en
veiligheid) van zorg, en omvat professionele, organisatorische, patiëntgerichte en verantwoorde
kwaliteit. Centrale gedachte is dat kwaliteit, veiligheid en performantie van patiëntenzorg niet
optimaal zijn en dus continue verbetering vereisen, geleid door competente professionals.
Kerncompetentie van de moderne zorgprofessional: de bereidheid om verantwoording af te
leggen.
De kwaliteitscyclus staat centraal: eerst definitie (gewenste norm) en probleemanalyse, dan
verbeterinterventies. Wetenschappelijk bewijs speelt een steeds prominentere rol, ondersteund
door informatie- en communicatietechnologie (ICT).
1.2 Lessenrooster
Datum Docent / Thema
11/02 Prof. dr. Dominique Vandijck
25/02 Prof. dr. Dominique Vandijck
04/03 Prof. dr. Dominique Vandijck
11/03 Prof. dr. Dominique Vandijck
18/03 Dr. Line De Kimpe (gastcollege)
25/03 Dhr. Kristof Cannoot (gastcollege)
29/04 Dr. Hervé Vanden Eede (gastcollege)
06/05 & 13/05 Groepsopdrachten (presentaties)
1.3 Evaluatie en groepsopdracht
EVALUATIESTRUCTUUR
Groepswerk (zelfstudie-opdracht): groepen van ± 8 studenten
Presentatie: 10 minuten plenair + 5 minuten discussie (woensdag 27 mei)
Schriftelijke indiening: uiterlijk vrijdag 15/05 om 17u00
Open examenvragen: alle aanwezige groepsleden krijgen een vraag
Punten: gelijk voor alle actief participerende groepsleden
3
, Opdracht — Patiëntveiligheidsincident
Elke groep selecteert één casus van een patiëntveiligheidsincident, bij voorkeur een waargebeurd
incident uit de eigen instelling van een van de groepsleden. Als dat niet mogelijk is, kiest u een
geanonimiseerd, bij voorkeur waargebeurd incident.
De casus wordt uitgewerkt vanuit meerdere perspectieven:
• Wat is er precies gebeurd? (beschrijving incident + impact)
• Hoe heeft de patiënt / familie ermee omgegaan?
• Hoe hebben de zorgprofessionals (arts, verpleegkundige, kinesist, apotheker…)
gereageerd?
• Hoe heeft de directie, raad van bestuur, juridische dienst, ombudsdienst gereageerd?
• Welke acties zijn er ondernomen — of net niet?
• Welke beleidsaanbevelingen formuleert de groep om herhaling te voorkomen?
STUDIETIP — Selectie van de casus
Kies een incident waarbij meerdere perspectieven aan bod kunnen komen. Denk aan
medicatiefouten, verkeerde diagnoses, communicatiefouten, procedure-incidenten... Ga
indien mogelijk in gesprek met betrokkenen (anonimiseren mag). Het incident mag
geanonimiseerd worden; de naam van de instelling mag vrijwillig vermeld worden. Alles wat
de professor ontvangt, blijft strikt vertrouwelijk.
Presentatie: 10 minuten plenair, waarbij de PowerPoint op voorhand wordt doorgestuurd aan de
professor. De slides moeten zonder mondelinge toelichting begrijpbaar zijn (gebruik de
notitiesruimte voor extra tekst). Aantal slides is vrij. Nadien 5 minuten vragen — iedereen moet de
materie aantoonbaar beheersen.
EXAMENWAARSCHUWING
Naast de groepspresentatie worden ook examenvragen gesteld over de leerstof van alle
lessen. Aanwezigheid bij de presentatie is verplicht voor alle groepsleden, ook al presenteer
je zelf niet. Prof. Vandijck peilt snel naar diepgang van begrip.
CONCLUSIE HOOFDSTUK 1
Het vak focust op continue kwaliteitsverbetering in de zorg, waarbij verantwoording afleggen
een sleutelcompetentie is. De groepsopdracht dwingt je om een reëel
patiëntveiligheidsincident grondig te analyseren vanuit meerdere stakeholder-perspectieven
en concrete beleidsaanbevelingen te formuleren.
HOOFDSTUK 2 — Basisprincipes van het Belgisch
zorgsysteem
"Die van Vandijck les hebben gehad, zingen dit binnen tien jaar nog altijd." — prof. Vandijck
Het Belgisch gezondheidszorgsysteem is gebouwd op drie onlosmakelijk verbonden
basisprincipes. Ze vormen de ruggengraat van elk beleidsdebat over zorg en komen steeds terug
in examenvragen.
DE 3 BASISPRINCIPES — LEER DIT VANBUITEN!
4
