Les 1 11/10/2024
Doelstellingen cursus
- Kennis van terminologie en methodologieën in onderzoek.
- Identificeren van de sterktes en zwaktes van onderzoeksartikelen.
- Leren resultaten te presenteren en een wetenschappelijk abstract te schrijven.
Evaluatie
Onderzoeksmethodologie: mondeling examen gebaseerd op een take-home opdracht.
🡪 zie opname les 3 als voorbeeld
Inhoud van de Les
Onderzoeksvraag en Design
● Onderzoeksvraag opstellen: De onderzoeksvraag bepaalt de focus van het
onderzoek. Deze moet helder, specifiek en relevant zijn. Een veelgebruikte
methode om deze te formuleren is het PICO-framework:
o P: Patiënt of populatie
o I: Interventie of behandeling
o C: Comparatie of vergelijking (optioneel)
o O: Outcome of uitkomst
● Waarom is dit belangrijk?: Een duidelijke onderzoeksvraag helpt bij het kiezen
van een geschikt design en zorgt dat het onderzoek gericht blijft.
Onderzoekstypes
● Kwantitatief onderzoek: Dit type onderzoek meet en kwantificeert data, vaak
met statistieken. Voorbeelden zijn enquêtes en databankanalyses, waar
frequenties, proporties of verbanden worden gemeten en uitgedrukt in
getallen.
● Kwalitatief onderzoek: Richten op het begrijpen van ervaringen of meningen
(bv. waarom patiënten hun behandeling stopzetten). Dit is meestal
exploratief en de resultaten worden beschreven met tekst en quotes.
Interventioneel versus Observationeel
● Interventioneel onderzoek:
o De onderzoeker past een interventie toe (bv. medicatie of een
zorgprogramma).
o Doel: Effect van de interventie meten en mogelijk causaliteit aantonen.
o Voorbeeld: Vergelijken of medicijn A beter werkt dan medicijn B.
● Observationeel onderzoek:
o Geen interventie, maar enkel observeren en data verzamelen.
o Doel: Associaties en correlaties vinden, geen causaliteit.
o Voorbeeld: Bestuderen van het effect van een levensstijl op de
gezondheid.
Verschillende Studiedesigns
● Interventionele Studies:
1. Randomized Controlled Trial (RCT): Deelnemers worden willekeurig
toegewezen aan een interventie- of controlegroep. Vaak dubbelblind
om bias te minimaliseren. Dit is de gouden standaard vanwege de
hoge interne validiteit.
, 2. Before-After Studie: Vergelijkt resultaten vóór en na een interventie
binnen dezelfde groep om veranderingen te meten.
3. Cross-over Studie: Deelnemers krijgen verschillende interventies na
elkaar, met periodes van 'wash-out' ertussen, zodat elke deelnemer
als eigen controle dient.
● Observationele Studies:
1. Cross-sectioneel Onderzoek: Bestudeert een specifieke populatie op
één moment (een ‘momentopname’), bijvoorbeeld om de prevalentie
van een aandoening te bepalen, zoals het percentage rokers binnen
een leeftijdsgroep
● Beperkingen: Omdat het onderzoek slechts op één moment
wordt uitgevoerd, kunnen geen causale verbanden worden
aangetoond. Het toont alleen associaties en geen volgorde van
gebeurtenissen.
2. Cohortonderzoek: Een groep (cohort) met een bepaalde blootstelling
wordt over de tijd gevolgd om te zien of een bepaalde uitkomst zich
voordoet. Dit is nuttig voor het bestuderen van oorzaken en gevolgen.
(bijvoorbeeld het effect van roken op longkanker)
● Beperkingen: Cohortstudies kunnen langdurig en kostbaar zijn,
vooral als ze prospectief zijn. Ze zijn ook vatbaar voor uitval van
deelnemers en confounders, die de resultaten kunnen
verstoren.
3. Case-Control Studie: Vergelijkt mensen met een bepaalde uitkomst
(bv. ziekte) met mensen zonder die uitkomst (controlegroep), om
retrospectief blootstellingen te analyseren.
● Beperkingen: De retrospectieve aard maakt dit type onderzoek
vatbaar voor recall bias, omdat deelnemers zich mogelijk niet
accuraat herinneren aan blootstellingen. Er kunnen geen
causale conclusies worden getrokken; men kan alleen
associaties onderzoeken.
4. Nested Case-Control Studie: Een variant van de case-control studie
die binnen een bestaand cohort wordt uitgevoerd, waarbij gegevens
vooraf zijn verzameld voor het cohort. Dit vermindert recall bias en
verhoogt de efficiëntie omdat data vooraf is verzameld.
● Beperkingen: Hoewel minder gevoelig voor recall bias, heeft
ook dit type studie geen controle over confounders en blijft het
associatief. Causaliteit kan dus niet worden aangetoond.
5. Case series of case report:
● Case Report: Een gedetailleerde beschrijving van één enkele casus
(bijvoorbeeld één patiënt) met een unieke of zeldzame aandoening,
bijwerking of behandeling.
Het doel is om nieuwe of ongebruikelijke klinische verschijnselen
te documenteren en te delen met de medische gemeenschap.
, Voorbeeld: Een arts beschrijft hoe een specifieke patiënt reageerde
op een nieuwe behandeling voor een zeldzame ziekte.
● Case Series: Een verzameling van meerdere case reports over een
groep patiënten met vergelijkbare kenmerken of aandoeningen.
In tegenstelling tot een case report, geeft een case series inzicht in
patronen of overeenkomsten binnen een groep patiënten, maar
zonder vergelijkende analyse of controle.
Voorbeeld: Een onderzoeker beschrijft de reacties van 10 patiënten
die een bepaalde bijwerking ontwikkelden na gebruik van een
nieuw medicijn.
● Beperkingen: Case reports en case series hebben geen
controlegroep, waardoor ze alleen beschrijvende informatie geven
zonder causaliteit aan te tonen.
Omdat ze meestal een klein aantal gevallen beschrijven, is de
generaliseerbaarheid beperkt.
● Belang: Case reports en case series zijn waardevol voor het
signaleren van nieuwe gezondheidsproblemen, bijwerkingen of
zeldzame aandoeningen, en kunnen aanleiding geven tot verder
onderzoek met robuustere designs zoals cohortstudies of RCT's.
● Descriptief versus Analytisch:
● Descriptieve studies beschrijven de kenmerken van een populatie
zonder te zoeken naar verbanden (bijv. prevalentie van ziekte).
● Analytische studies onderzoeken verbanden en oorzaken (bijv. of een
bepaalde blootstelling een gezondheidsrisico verhoogt).
● Prospectief versus Retrospectief:
● Prospectief onderzoek: Gegevens worden verzameld vanaf het begin
van het onderzoek en gevolgd in de toekomst.
● Retrospectief onderzoek: Maakt gebruik van al bestaande gegevens,
bijvoorbeeld medische dossiers.
Literatuurreviews en Meta-analyses
● Literatuurreviews: Verzamelonderzoek van bestaande studies over een
onderwerp, waarbij alle beschikbare kennis wordt samengevat.
● Meta-analyse: Een systematische review die met statistische methoden de
resultaten van meerdere studies combineert om een kwantitatief overzicht te
geven van een effect.
Belang van RCT's en Observationeel Onderzoek
● RCT's: Hoogwaardige studies met sterke controle over variabelen, waardoor
causale relaties kunnen worden getest. Nadeel is dat ze duur en complex zijn.
Doelstellingen cursus
- Kennis van terminologie en methodologieën in onderzoek.
- Identificeren van de sterktes en zwaktes van onderzoeksartikelen.
- Leren resultaten te presenteren en een wetenschappelijk abstract te schrijven.
Evaluatie
Onderzoeksmethodologie: mondeling examen gebaseerd op een take-home opdracht.
🡪 zie opname les 3 als voorbeeld
Inhoud van de Les
Onderzoeksvraag en Design
● Onderzoeksvraag opstellen: De onderzoeksvraag bepaalt de focus van het
onderzoek. Deze moet helder, specifiek en relevant zijn. Een veelgebruikte
methode om deze te formuleren is het PICO-framework:
o P: Patiënt of populatie
o I: Interventie of behandeling
o C: Comparatie of vergelijking (optioneel)
o O: Outcome of uitkomst
● Waarom is dit belangrijk?: Een duidelijke onderzoeksvraag helpt bij het kiezen
van een geschikt design en zorgt dat het onderzoek gericht blijft.
Onderzoekstypes
● Kwantitatief onderzoek: Dit type onderzoek meet en kwantificeert data, vaak
met statistieken. Voorbeelden zijn enquêtes en databankanalyses, waar
frequenties, proporties of verbanden worden gemeten en uitgedrukt in
getallen.
● Kwalitatief onderzoek: Richten op het begrijpen van ervaringen of meningen
(bv. waarom patiënten hun behandeling stopzetten). Dit is meestal
exploratief en de resultaten worden beschreven met tekst en quotes.
Interventioneel versus Observationeel
● Interventioneel onderzoek:
o De onderzoeker past een interventie toe (bv. medicatie of een
zorgprogramma).
o Doel: Effect van de interventie meten en mogelijk causaliteit aantonen.
o Voorbeeld: Vergelijken of medicijn A beter werkt dan medicijn B.
● Observationeel onderzoek:
o Geen interventie, maar enkel observeren en data verzamelen.
o Doel: Associaties en correlaties vinden, geen causaliteit.
o Voorbeeld: Bestuderen van het effect van een levensstijl op de
gezondheid.
Verschillende Studiedesigns
● Interventionele Studies:
1. Randomized Controlled Trial (RCT): Deelnemers worden willekeurig
toegewezen aan een interventie- of controlegroep. Vaak dubbelblind
om bias te minimaliseren. Dit is de gouden standaard vanwege de
hoge interne validiteit.
, 2. Before-After Studie: Vergelijkt resultaten vóór en na een interventie
binnen dezelfde groep om veranderingen te meten.
3. Cross-over Studie: Deelnemers krijgen verschillende interventies na
elkaar, met periodes van 'wash-out' ertussen, zodat elke deelnemer
als eigen controle dient.
● Observationele Studies:
1. Cross-sectioneel Onderzoek: Bestudeert een specifieke populatie op
één moment (een ‘momentopname’), bijvoorbeeld om de prevalentie
van een aandoening te bepalen, zoals het percentage rokers binnen
een leeftijdsgroep
● Beperkingen: Omdat het onderzoek slechts op één moment
wordt uitgevoerd, kunnen geen causale verbanden worden
aangetoond. Het toont alleen associaties en geen volgorde van
gebeurtenissen.
2. Cohortonderzoek: Een groep (cohort) met een bepaalde blootstelling
wordt over de tijd gevolgd om te zien of een bepaalde uitkomst zich
voordoet. Dit is nuttig voor het bestuderen van oorzaken en gevolgen.
(bijvoorbeeld het effect van roken op longkanker)
● Beperkingen: Cohortstudies kunnen langdurig en kostbaar zijn,
vooral als ze prospectief zijn. Ze zijn ook vatbaar voor uitval van
deelnemers en confounders, die de resultaten kunnen
verstoren.
3. Case-Control Studie: Vergelijkt mensen met een bepaalde uitkomst
(bv. ziekte) met mensen zonder die uitkomst (controlegroep), om
retrospectief blootstellingen te analyseren.
● Beperkingen: De retrospectieve aard maakt dit type onderzoek
vatbaar voor recall bias, omdat deelnemers zich mogelijk niet
accuraat herinneren aan blootstellingen. Er kunnen geen
causale conclusies worden getrokken; men kan alleen
associaties onderzoeken.
4. Nested Case-Control Studie: Een variant van de case-control studie
die binnen een bestaand cohort wordt uitgevoerd, waarbij gegevens
vooraf zijn verzameld voor het cohort. Dit vermindert recall bias en
verhoogt de efficiëntie omdat data vooraf is verzameld.
● Beperkingen: Hoewel minder gevoelig voor recall bias, heeft
ook dit type studie geen controle over confounders en blijft het
associatief. Causaliteit kan dus niet worden aangetoond.
5. Case series of case report:
● Case Report: Een gedetailleerde beschrijving van één enkele casus
(bijvoorbeeld één patiënt) met een unieke of zeldzame aandoening,
bijwerking of behandeling.
Het doel is om nieuwe of ongebruikelijke klinische verschijnselen
te documenteren en te delen met de medische gemeenschap.
, Voorbeeld: Een arts beschrijft hoe een specifieke patiënt reageerde
op een nieuwe behandeling voor een zeldzame ziekte.
● Case Series: Een verzameling van meerdere case reports over een
groep patiënten met vergelijkbare kenmerken of aandoeningen.
In tegenstelling tot een case report, geeft een case series inzicht in
patronen of overeenkomsten binnen een groep patiënten, maar
zonder vergelijkende analyse of controle.
Voorbeeld: Een onderzoeker beschrijft de reacties van 10 patiënten
die een bepaalde bijwerking ontwikkelden na gebruik van een
nieuw medicijn.
● Beperkingen: Case reports en case series hebben geen
controlegroep, waardoor ze alleen beschrijvende informatie geven
zonder causaliteit aan te tonen.
Omdat ze meestal een klein aantal gevallen beschrijven, is de
generaliseerbaarheid beperkt.
● Belang: Case reports en case series zijn waardevol voor het
signaleren van nieuwe gezondheidsproblemen, bijwerkingen of
zeldzame aandoeningen, en kunnen aanleiding geven tot verder
onderzoek met robuustere designs zoals cohortstudies of RCT's.
● Descriptief versus Analytisch:
● Descriptieve studies beschrijven de kenmerken van een populatie
zonder te zoeken naar verbanden (bijv. prevalentie van ziekte).
● Analytische studies onderzoeken verbanden en oorzaken (bijv. of een
bepaalde blootstelling een gezondheidsrisico verhoogt).
● Prospectief versus Retrospectief:
● Prospectief onderzoek: Gegevens worden verzameld vanaf het begin
van het onderzoek en gevolgd in de toekomst.
● Retrospectief onderzoek: Maakt gebruik van al bestaande gegevens,
bijvoorbeeld medische dossiers.
Literatuurreviews en Meta-analyses
● Literatuurreviews: Verzamelonderzoek van bestaande studies over een
onderwerp, waarbij alle beschikbare kennis wordt samengevat.
● Meta-analyse: Een systematische review die met statistische methoden de
resultaten van meerdere studies combineert om een kwantitatief overzicht te
geven van een effect.
Belang van RCT's en Observationeel Onderzoek
● RCT's: Hoogwaardige studies met sterke controle over variabelen, waardoor
causale relaties kunnen worden getest. Nadeel is dat ze duur en complex zijn.
