POLITICOLOGIE
Prof. Dr. Esther van Zimmeren
Academiejaar 2025-2026
,INHOUDSTAFEL
Hoofdstuk 1: Politiek en politieke wetenschap ......................................................... 3
Politiek............................................................................................................................. 3
Variaties in politiek ........................................................................................................... 3
politiek en territorium ......................................................................................................................... 3
de verschuivende culturele grenzen van de politiek .............................................................................. 3
de vormen en structuren van de politiek .............................................................................................. 4
Hoofdstuk 2: staat en macht .................................................................................... 4
wat is macht? ................................................................................................................... 4
Hoe macht meten? ........................................................................................................... 6
De macht van de staat ...................................................................................................... 6
de legitimiteit van de staat ................................................................................................ 7
Hoofdstuk 3: Breuklijnen en ideologieën .................................................................. 8
tegenstellingen en breuklijnen .......................................................................................... 8
Nieuwe tegenstellingen? ................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4: Democratie en politieke vertegenwoordiging ....................................... 10
Wat is democratie? ......................................................................................................... 10
democratie versus andere structuren .............................................................................. 12
voor- en nadelen van een democratie .............................................................................. 13
democratic backsliding .................................................................................................. 13
Directe democratie ......................................................................................................... 14
representatieve democratie ............................................................................................ 14
Hoofdstuk 5: Politieke participatie en sociale bewegingen ....................................... 17
politieke participatie....................................................................................................... 17
individuele politieke participatie ..................................................................................... 18
collectieve politieke participatie ..................................................................................... 19
Hoofdstuk 6: Politieke partijen en partijsystemen .................................................... 22
politieke partijen ............................................................................................................ 22
Typologieën politieke partijen: historische context ............................................................................. 23
Typologieën politieke partijen: organisatie ......................................................................................... 24
typologieën politieke partijen: ideologie ............................................................................................ 25
typologieën politieke partijen: strategie ............................................................................................. 25
1
, partijsystemen ............................................................................................................... 26
Hoofdstuk 7: Kiessystemen en stemgedrag ............................................................. 27
Belang van verkiezingen .................................................................................................. 27
Elementen van kiesstelsels............................................................................................. 27
Stemrecht en opkomst ..................................................................................................................... 27
verkiezingstechnieken ...................................................................................................................... 28
Hoe worden individuele verkozenen aangeduid? ................................................................................ 30
Gevolgen van kiesstelsels ............................................................................................... 30
Stemgedrag .................................................................................................................... 32
Sociologische verklaringen ............................................................................................................... 32
rational choice verklaringen .............................................................................................................. 32
korte termijn verklaringen ................................................................................................................. 33
Snijvlak recht en kiessysteem ......................................................................................... 33
Hoofdstuk 8: scheiding der machten, parlement en regering .................................... 33
scheiding der machten ................................................................................................... 33
werking van de instellingen ............................................................................................. 35
wetgevende macht: parlement.......................................................................................................... 35
uitvoerende macht: regering ............................................................................................................. 37
rechterlijke macht: rechters en rechtscolleges .................................................................................. 38
Hoofdstuk 9: Bestuur en beleid ............................................................................... 40
administratie en bestuur ................................................................................................. 40
beleid............................................................................................................................. 42
2
, HOOFDSTUK 1: POLITIEK EN POLITIEKE WETENSCHAP
POLITIEK
Politiek heeft betrekking op het sturen van de samenleving. Soms wordt het noodzakelijk om een aantal
duidelijke afspraken te maken.
Het woord politiek komt van het Griekse politika. Dit wil zeggen: ‘de zaken die de polis aanbelangen’
We gebruiken voorlopig een heel brede definitie van politiek: Politiek is alles wat te maken heeft met het
besturen van een samenleving.
VARIATIES IN POLITIEK
Politiek vinden we terugvinden in alle organisaties en verenigingen. Er is veel meer politiek dan we denken.
POLITIEK EN TERRITORIUM
We associëren politiek vaak met het besturen van samenlevingen die vaak verbonden zijn met een bijhorend
territorium. (gemeentes, provincies, regio’s, landen…)
ð Ook in verenigingen en organisaties wordt aan politiek gedaan maar op een andere manier
ð Daarom laten we deze voornamelijk buiten beschouwing.
Het lidmaatschap van een samenleving verbonden aan een grondgebied is veel omvattender en dwingender.
ð Regels zijn niet zomaar te ontwijken
De territorialisering van de politiek is een cruciale historische evolutie geweest in de geschiedenis.
De wereld is vandaag verdeeld in staten. Die staten hebben grondgebied dat ze intern besturen en extern
beschermen tegen vijanden. De staat is een hedendaagse structuur.
Politiek kan variëren zowel op vlak van inhoud als draagwijdte.
DE VERSCHUIVENDE CULTURELE GRENZEN VAN DE POLITIEK
Toen de moderne staat ergens halverwege de 19de eeuw vorm kreeg, was politiek slechts een kleine
aangelegenheid.
ð De staat zorgde voor basisregels
ð Bescherming van grenzen
ð Zorgen dat burgers belastingen betalen
Een van de meest fundamentele veranderingen werd door de arbeidersbeweging teweeggebracht.
ð Ijverde voor beschermende maatregelen voor het ingrijpen in het vrij economisch verkeer
ð Vandaag: overheidsingrijpen in zowel economisch verkeer als arbeidsverhoudingen
3
Prof. Dr. Esther van Zimmeren
Academiejaar 2025-2026
,INHOUDSTAFEL
Hoofdstuk 1: Politiek en politieke wetenschap ......................................................... 3
Politiek............................................................................................................................. 3
Variaties in politiek ........................................................................................................... 3
politiek en territorium ......................................................................................................................... 3
de verschuivende culturele grenzen van de politiek .............................................................................. 3
de vormen en structuren van de politiek .............................................................................................. 4
Hoofdstuk 2: staat en macht .................................................................................... 4
wat is macht? ................................................................................................................... 4
Hoe macht meten? ........................................................................................................... 6
De macht van de staat ...................................................................................................... 6
de legitimiteit van de staat ................................................................................................ 7
Hoofdstuk 3: Breuklijnen en ideologieën .................................................................. 8
tegenstellingen en breuklijnen .......................................................................................... 8
Nieuwe tegenstellingen? ................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4: Democratie en politieke vertegenwoordiging ....................................... 10
Wat is democratie? ......................................................................................................... 10
democratie versus andere structuren .............................................................................. 12
voor- en nadelen van een democratie .............................................................................. 13
democratic backsliding .................................................................................................. 13
Directe democratie ......................................................................................................... 14
representatieve democratie ............................................................................................ 14
Hoofdstuk 5: Politieke participatie en sociale bewegingen ....................................... 17
politieke participatie....................................................................................................... 17
individuele politieke participatie ..................................................................................... 18
collectieve politieke participatie ..................................................................................... 19
Hoofdstuk 6: Politieke partijen en partijsystemen .................................................... 22
politieke partijen ............................................................................................................ 22
Typologieën politieke partijen: historische context ............................................................................. 23
Typologieën politieke partijen: organisatie ......................................................................................... 24
typologieën politieke partijen: ideologie ............................................................................................ 25
typologieën politieke partijen: strategie ............................................................................................. 25
1
, partijsystemen ............................................................................................................... 26
Hoofdstuk 7: Kiessystemen en stemgedrag ............................................................. 27
Belang van verkiezingen .................................................................................................. 27
Elementen van kiesstelsels............................................................................................. 27
Stemrecht en opkomst ..................................................................................................................... 27
verkiezingstechnieken ...................................................................................................................... 28
Hoe worden individuele verkozenen aangeduid? ................................................................................ 30
Gevolgen van kiesstelsels ............................................................................................... 30
Stemgedrag .................................................................................................................... 32
Sociologische verklaringen ............................................................................................................... 32
rational choice verklaringen .............................................................................................................. 32
korte termijn verklaringen ................................................................................................................. 33
Snijvlak recht en kiessysteem ......................................................................................... 33
Hoofdstuk 8: scheiding der machten, parlement en regering .................................... 33
scheiding der machten ................................................................................................... 33
werking van de instellingen ............................................................................................. 35
wetgevende macht: parlement.......................................................................................................... 35
uitvoerende macht: regering ............................................................................................................. 37
rechterlijke macht: rechters en rechtscolleges .................................................................................. 38
Hoofdstuk 9: Bestuur en beleid ............................................................................... 40
administratie en bestuur ................................................................................................. 40
beleid............................................................................................................................. 42
2
, HOOFDSTUK 1: POLITIEK EN POLITIEKE WETENSCHAP
POLITIEK
Politiek heeft betrekking op het sturen van de samenleving. Soms wordt het noodzakelijk om een aantal
duidelijke afspraken te maken.
Het woord politiek komt van het Griekse politika. Dit wil zeggen: ‘de zaken die de polis aanbelangen’
We gebruiken voorlopig een heel brede definitie van politiek: Politiek is alles wat te maken heeft met het
besturen van een samenleving.
VARIATIES IN POLITIEK
Politiek vinden we terugvinden in alle organisaties en verenigingen. Er is veel meer politiek dan we denken.
POLITIEK EN TERRITORIUM
We associëren politiek vaak met het besturen van samenlevingen die vaak verbonden zijn met een bijhorend
territorium. (gemeentes, provincies, regio’s, landen…)
ð Ook in verenigingen en organisaties wordt aan politiek gedaan maar op een andere manier
ð Daarom laten we deze voornamelijk buiten beschouwing.
Het lidmaatschap van een samenleving verbonden aan een grondgebied is veel omvattender en dwingender.
ð Regels zijn niet zomaar te ontwijken
De territorialisering van de politiek is een cruciale historische evolutie geweest in de geschiedenis.
De wereld is vandaag verdeeld in staten. Die staten hebben grondgebied dat ze intern besturen en extern
beschermen tegen vijanden. De staat is een hedendaagse structuur.
Politiek kan variëren zowel op vlak van inhoud als draagwijdte.
DE VERSCHUIVENDE CULTURELE GRENZEN VAN DE POLITIEK
Toen de moderne staat ergens halverwege de 19de eeuw vorm kreeg, was politiek slechts een kleine
aangelegenheid.
ð De staat zorgde voor basisregels
ð Bescherming van grenzen
ð Zorgen dat burgers belastingen betalen
Een van de meest fundamentele veranderingen werd door de arbeidersbeweging teweeggebracht.
ð Ijverde voor beschermende maatregelen voor het ingrijpen in het vrij economisch verkeer
ð Vandaag: overheidsingrijpen in zowel economisch verkeer als arbeidsverhoudingen
3
