Inhoudsopgave
Culturele psychologie en inzicht in praktijk ............................................................................................................................... 4
Cultuur............................................................................................................................................................................................. 4
Definities ..................................................................................................................................................................................... 4
Culturele psychologie .................................................................................................................................................................. 4
Culturele verschillen in zelf-concept ................................................................................................................................................ 4
Zelf-concept ................................................................................................................................................................................ 4
Modellen: afhankelijk en onafhankelijk ...................................................................................................................................... 5
Culturele verschillen in motivatie .................................................................................................................................................... 6
Culturele verschillen in agency ........................................................................................................................................................ 6
Culturele verschillen in perceptie en cognitie .................................................................................................................................. 6
Zelfde wereld, andere percepties ............................................................................................................................................... 6
Zelfde wereld, andere attributie ................................................................................................................................................. 7
Culturele verschillen in emotie ........................................................................................................................................................ 7
Emoties ....................................................................................................................................................................................... 7
Sociale functie van emoties ........................................................................................................................................................ 7
Culturele verschillen in emoties .................................................................................................................................................. 8
Praten over emoties in interculturele therapeutische settings .................................................................................................. 8
Omgaan met universaliteit in de praktijk........................................................................................................................................ 8
Kerninzichten culturele psychologie ........................................................................................................................................... 8
Positie individu in culturele wereld ............................................................................................................................................. 8
Implicaties ............................................................................................................................................................................... 8
Allemaal hetzelfde én verschillend ......................................................................................................................................... 9
Nuttige competenties voor interculturele hulpverlening ........................................................................................................... 9
Culturele cycli van mentale ziekte en gezondheid ................................................................................................................... 10
Enculturalisatie ............................................................................................................................................................................. 10
Verschillen in dagelijkse ouderlijke praktijken .......................................................................................................................... 10
Invloed van ouder-kindrelaties op psyche ................................................................................................................................ 10
Invloed van instituties op psyche .............................................................................................................................................. 10
Fysiek gezondheid ......................................................................................................................................................................... 11
Algemene vs. cultuur-sensitieve benadering ............................................................................................................................ 11
Culturele modellen van fysieke gezondheid ............................................................................................................................. 11
Botsingen in culturele modellen ............................................................................................................................................... 12
Mentale gezondheid ..................................................................................................................................................................... 12
Algemene vs. cultuur-sensitieve benadering ............................................................................................................................ 12
Culturele modellen van geestelijke gezondheid ....................................................................................................................... 12
Inzichten voor de praktijk .............................................................................................................................................................. 13
Verschillen en gelijkenissen van aspecten van welzijn over culturen heen .............................................................................. 13
Situering van ziekte en gezondheid .......................................................................................................................................... 13
Inzetten in interculturele hulpverlening ................................................................................................................................... 14
Paper: culturele modellen van normaliteit en deviantie ............................................................................................................... 14
Inleiding..................................................................................................................................................................................... 14
De culturele modellen aanpak .................................................................................................................................................. 14
Van normaliteit naar deviantie ................................................................................................................................................. 14
Ongecodeerde en gecodeerde ervaringen van deviantie ......................................................................................................... 15
Migratie, acculturatie en uitsluiting ........................................................................................................................................ 15
Migratie ........................................................................................................................................................................................ 15
Acculturatie ................................................................................................................................................................................... 16
Traditionele focus op attitudes en identiteit ............................................................................................................................ 16
Acculturatiemodellen................................................................................................................................................................ 16
Uitsluitingsmechanismen in de context van migratie en acculturatie .......................................................................................... 17
1
, Positie van etnisch culturele minderheden in de samenleving................................................................................................. 17
Het rad van ongelijkheid ........................................................................................................................................................... 17
Specifieke uitsluitingsmechanismen ......................................................................................................................................... 17
Bewustzijn in de praktijk ............................................................................................................................................................... 18
Cultuur psychologische benadering van acculturatie ............................................................................................................... 18
(Mis)matches in culturele cyclus en welzijn .............................................................................................................................. 18
Inzichten over eigen houding tov migratie en acculturatie ...................................................................................................... 19
Transculturele geestelijke gezondheidszorg en psychotherapie............................................................................................... 19
Historische perspectieven in transculturele psychiatrie en psychotherapie .................................................................................. 19
Probleemstelling ....................................................................................................................................................................... 19
Historische fasering van transculturele psychiatrie .................................................................................................................. 20
1. Koloniale en comparatieve psychiatrie ............................................................................................................................. 20
2. Geestelijke gezondheid(szorg) in minderheidsgroepen .................................................................................................... 21
3. Post-koloniale antropologie van de discipline .................................................................................................................. 21
Historische ontwikkeling of actuele co-existentie .................................................................................................................... 21
Culturele regulatie van psychisch lijden en herstel: centrale probleemstelling ............................................................................. 21
Sociale en culturele dimensies van lijden en herstel ................................................................................................................ 21
1. Intersectie cultuur en psychopathologie........................................................................................................................... 21
2. Intersectie cultuur in interactieve processen in traject psychopathologie ....................................................................... 22
3. Migratie en culturele identificaties ................................................................................................................................... 22
4. Culturele differentie in de zorgrelatie ............................................................................................................................... 22
Analyse van sociale en culturele dimensies van probleemervaring en herstel......................................................................... 22
...................................................................................................................................................................................................... 22
Culturele formulering: opzet en instrumentarium ................................................................................................................... 23
Herhaling: sociale en culturele dimensies van lijden en herstel .................................................................................................... 23
Diagnostische beeldvorming: person-centered ethnography ....................................................................................................... 23
Etnografische beeldvorming: exploratie van sociale en culturele dimensie van lijden ............................................................ 23
Instrumentarium ....................................................................................................................................................................... 23
Centrale thema’s in klinische implementatie culturele formulering ........................................................................................ 24
Klinische studies ............................................................................................................................................................................ 24
Casus 2 .......................................................................................................................................................................................... 24
Basisvaardigheden en- houdingen interculturele hulpverlening .............................................................................................. 25
Verwevenheid met oorsprong ....................................................................................................................................................... 25
Casus 3 .......................................................................................................................................................................................... 25
Etnopsychiatrie en het werk van Marie-Rose Moro ...................................................................................................................... 25
Psychotherapie met vluchtelingen ................................................................................................................................................ 26
Migratiedynamieken ..................................................................................................................................................................... 26
Structurele competentie ......................................................................................................................................................... 27
Structurele factoren in immigrant health en mental health ......................................................................................................... 27
Racisme en gezondheidsoutcome ................................................................................................................................................. 28
Structurele competentie ................................................................................................................................................................ 28
Van culturele naar structurele competentie ............................................................................................................................. 29
Preventieproject Eerste Stappen ............................................................................................................................................. 29
Culturele sensitiviteit in de opvoedingsondersteuning.................................................................................................................. 29
Meertaligheid als surplus en als risico .......................................................................................................................................... 30
Vroege preventieve interventie ..................................................................................................................................................... 30
Werking ......................................................................................................................................................................................... 30
2
, Onderzoek ..................................................................................................................................................................................... 31
Meest frequente thema’s ......................................................................................................................................................... 31
Migratie: vorm en inhoud ......................................................................................................................................................... 31
Ontwikkelingsprofielen ............................................................................................................................................................. 32
Effectmeting van preventieprogramma .................................................................................................................................... 32
Opbouw van fragiele contacten ................................................................................................................................................ 33
Lange termijn effecten .............................................................................................................................................................. 33
Diversiteit op school ............................................................................................................................................................... 33
Structurele ongelijkheden ............................................................................................................................................................. 33
Prestatiekloof in Vlaanderen..................................................................................................................................................... 33
Verklaringen .............................................................................................................................................................................. 33
Psychologische factoren in omgang met diversiteit ................................................................................................................. 34
Cultuur-psychologische inzichten en interventies ......................................................................................................................... 35
Werkzame bestanddelen van interventies ............................................................................................................................... 35
De psychologie achter de ideologie .......................................................................................................................................... 36
Interventies in de schoolcontext ............................................................................................................................................... 36
Collaboratieve GGZ ....................................................................................................................................................................... 37
Rationale en kernprincipes ....................................................................................................................................................... 37
Laagdrempelige zorg ............................................................................................................................................................. 37
Actieve participatie etnisch/culturele/religieuze gemeenschappen .................................................................................... 38
Gelijkwaardig partnerschap .................................................................................................................................................. 38
Cultuurresponsieve diagnostische beeldvorming en behandeling ....................................................................................... 38
Schoolgebaseerde collaboratieve zorg voor vluchtelingenkinderen ........................................................................................ 38
Paper: Schoolgebaseerde collaboratieve geestelijke gezondheidszorg voor vluchtelingenkinderen in Leuven ...................... 39
Richtvragen (examen)casus-oefening ....................................................................................................................................... 41
3
, Culturele psychologie en inzicht in praktijk
Cultuur
Definities
Enkele vooropgestelde definities
• Edward Burnett Tylor (1871): … that complex whole which includes knowledge, belief, art, morals, law, custom, and any other capabilities and habits
acquired by man as a member of society
• Geert Hofstede (2001): … the collective programming of the mind that distinguishes the members of one group of people from another
• Steven J. Heine (2008): … any kind of information (ideas, beliefs, technology, habit, practice) that is acquired from other members of one’s species
through social learning that is capable of affecting an individual’s behaviors
Een werkdefinitie van cultuur
• Gedeeld binnen een groep
• Doorgegeven/aangeleerd
• Gesitueerd ‘in the head’
o Overtuigingen, waarden, doelen
o Zelfbeelden, emoties, …
• ‘In the world’
o Gewoontes, regels, …
o Organisatiestructuren
o Boeken, reclame, producten, …
® staan constant in verbinding met elkaar: geen eenrichtingsverkeer, maar voortdurende mutuele interactie en
beïnvloeding tussen/van elkaar
Culturele psychologie
Algemene psychologie
• Psyche als ‘de hardware’ (van de computer)
• Context en inhoud doen er niet toe: vormen ruis voor de psyche
• ‘Psychic unity’: psyche in elke context hetzelfde
• Doel: zoeken naar universele wetten van psychologisch functioneren, context/inhoud wegdoen
Culturele psychologie
• Context en inhoud maken deel uit van de psyche: helpen psyche te begrijpen (mutual constitution)
• Shweder: culturele psychologie is de studie van de manieren waarop subject/object, zelf/ander, psyche/cultuur,
persoon/context, … samen leven, elkaar nodig hebben en elkaar dynamisch, dialectisch constitueren
ik (psyche) interacties instituties ideeën
Allemaal impact op elkaar
Niveaus zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar (de grote ideeën waren er niet
zonder individuen die erover nadachten en cultuur bestond niet zonder interacties,
individuen, instituties die opgericht werden en ideeën)
Redenen van mutuele constitutie (psyche en echte wereld)
• Principe van existentiële onzekerheid: de mens is van nature gemotiveerd om betekenissen uit zijn sociaal-culturele
omgeving te halen
o Baseren op sociaal-culturele omgeving om betekenissen te krijgen uit ons denken/voelen/zijn
o Worden van nature een cultureel wezen
• Principe van intentionele werelden: mensen en sociaal-culturele omgevingen doordringen elkaar
o Intentionele werelden zijn menselijke 'artefactuele' werelden die bevolkt worden door ‘intentionele dingen' (=
dingen gecreëerd door de mens)
§ Geven mee vorm aan ons denken, voelen en zijn
§ Zijn vormgegeven door denken van anderen rond ons
§ Geen identiteit die losstaat van het menselijk begrip: geen natuurlijke soorten (vb. verschillende
culturele betekenissen van onkruid, schade, zonde, stelen, scheiden)
Culturele verschillen in zelf-concept
Zelf-concept
• ME: het zelf als ‘gekend’
o De verzameling overtuigingen die we hebben over onszelf
• I: het zelf als ‘doener’
4
Culturele psychologie en inzicht in praktijk ............................................................................................................................... 4
Cultuur............................................................................................................................................................................................. 4
Definities ..................................................................................................................................................................................... 4
Culturele psychologie .................................................................................................................................................................. 4
Culturele verschillen in zelf-concept ................................................................................................................................................ 4
Zelf-concept ................................................................................................................................................................................ 4
Modellen: afhankelijk en onafhankelijk ...................................................................................................................................... 5
Culturele verschillen in motivatie .................................................................................................................................................... 6
Culturele verschillen in agency ........................................................................................................................................................ 6
Culturele verschillen in perceptie en cognitie .................................................................................................................................. 6
Zelfde wereld, andere percepties ............................................................................................................................................... 6
Zelfde wereld, andere attributie ................................................................................................................................................. 7
Culturele verschillen in emotie ........................................................................................................................................................ 7
Emoties ....................................................................................................................................................................................... 7
Sociale functie van emoties ........................................................................................................................................................ 7
Culturele verschillen in emoties .................................................................................................................................................. 8
Praten over emoties in interculturele therapeutische settings .................................................................................................. 8
Omgaan met universaliteit in de praktijk........................................................................................................................................ 8
Kerninzichten culturele psychologie ........................................................................................................................................... 8
Positie individu in culturele wereld ............................................................................................................................................. 8
Implicaties ............................................................................................................................................................................... 8
Allemaal hetzelfde én verschillend ......................................................................................................................................... 9
Nuttige competenties voor interculturele hulpverlening ........................................................................................................... 9
Culturele cycli van mentale ziekte en gezondheid ................................................................................................................... 10
Enculturalisatie ............................................................................................................................................................................. 10
Verschillen in dagelijkse ouderlijke praktijken .......................................................................................................................... 10
Invloed van ouder-kindrelaties op psyche ................................................................................................................................ 10
Invloed van instituties op psyche .............................................................................................................................................. 10
Fysiek gezondheid ......................................................................................................................................................................... 11
Algemene vs. cultuur-sensitieve benadering ............................................................................................................................ 11
Culturele modellen van fysieke gezondheid ............................................................................................................................. 11
Botsingen in culturele modellen ............................................................................................................................................... 12
Mentale gezondheid ..................................................................................................................................................................... 12
Algemene vs. cultuur-sensitieve benadering ............................................................................................................................ 12
Culturele modellen van geestelijke gezondheid ....................................................................................................................... 12
Inzichten voor de praktijk .............................................................................................................................................................. 13
Verschillen en gelijkenissen van aspecten van welzijn over culturen heen .............................................................................. 13
Situering van ziekte en gezondheid .......................................................................................................................................... 13
Inzetten in interculturele hulpverlening ................................................................................................................................... 14
Paper: culturele modellen van normaliteit en deviantie ............................................................................................................... 14
Inleiding..................................................................................................................................................................................... 14
De culturele modellen aanpak .................................................................................................................................................. 14
Van normaliteit naar deviantie ................................................................................................................................................. 14
Ongecodeerde en gecodeerde ervaringen van deviantie ......................................................................................................... 15
Migratie, acculturatie en uitsluiting ........................................................................................................................................ 15
Migratie ........................................................................................................................................................................................ 15
Acculturatie ................................................................................................................................................................................... 16
Traditionele focus op attitudes en identiteit ............................................................................................................................ 16
Acculturatiemodellen................................................................................................................................................................ 16
Uitsluitingsmechanismen in de context van migratie en acculturatie .......................................................................................... 17
1
, Positie van etnisch culturele minderheden in de samenleving................................................................................................. 17
Het rad van ongelijkheid ........................................................................................................................................................... 17
Specifieke uitsluitingsmechanismen ......................................................................................................................................... 17
Bewustzijn in de praktijk ............................................................................................................................................................... 18
Cultuur psychologische benadering van acculturatie ............................................................................................................... 18
(Mis)matches in culturele cyclus en welzijn .............................................................................................................................. 18
Inzichten over eigen houding tov migratie en acculturatie ...................................................................................................... 19
Transculturele geestelijke gezondheidszorg en psychotherapie............................................................................................... 19
Historische perspectieven in transculturele psychiatrie en psychotherapie .................................................................................. 19
Probleemstelling ....................................................................................................................................................................... 19
Historische fasering van transculturele psychiatrie .................................................................................................................. 20
1. Koloniale en comparatieve psychiatrie ............................................................................................................................. 20
2. Geestelijke gezondheid(szorg) in minderheidsgroepen .................................................................................................... 21
3. Post-koloniale antropologie van de discipline .................................................................................................................. 21
Historische ontwikkeling of actuele co-existentie .................................................................................................................... 21
Culturele regulatie van psychisch lijden en herstel: centrale probleemstelling ............................................................................. 21
Sociale en culturele dimensies van lijden en herstel ................................................................................................................ 21
1. Intersectie cultuur en psychopathologie........................................................................................................................... 21
2. Intersectie cultuur in interactieve processen in traject psychopathologie ....................................................................... 22
3. Migratie en culturele identificaties ................................................................................................................................... 22
4. Culturele differentie in de zorgrelatie ............................................................................................................................... 22
Analyse van sociale en culturele dimensies van probleemervaring en herstel......................................................................... 22
...................................................................................................................................................................................................... 22
Culturele formulering: opzet en instrumentarium ................................................................................................................... 23
Herhaling: sociale en culturele dimensies van lijden en herstel .................................................................................................... 23
Diagnostische beeldvorming: person-centered ethnography ....................................................................................................... 23
Etnografische beeldvorming: exploratie van sociale en culturele dimensie van lijden ............................................................ 23
Instrumentarium ....................................................................................................................................................................... 23
Centrale thema’s in klinische implementatie culturele formulering ........................................................................................ 24
Klinische studies ............................................................................................................................................................................ 24
Casus 2 .......................................................................................................................................................................................... 24
Basisvaardigheden en- houdingen interculturele hulpverlening .............................................................................................. 25
Verwevenheid met oorsprong ....................................................................................................................................................... 25
Casus 3 .......................................................................................................................................................................................... 25
Etnopsychiatrie en het werk van Marie-Rose Moro ...................................................................................................................... 25
Psychotherapie met vluchtelingen ................................................................................................................................................ 26
Migratiedynamieken ..................................................................................................................................................................... 26
Structurele competentie ......................................................................................................................................................... 27
Structurele factoren in immigrant health en mental health ......................................................................................................... 27
Racisme en gezondheidsoutcome ................................................................................................................................................. 28
Structurele competentie ................................................................................................................................................................ 28
Van culturele naar structurele competentie ............................................................................................................................. 29
Preventieproject Eerste Stappen ............................................................................................................................................. 29
Culturele sensitiviteit in de opvoedingsondersteuning.................................................................................................................. 29
Meertaligheid als surplus en als risico .......................................................................................................................................... 30
Vroege preventieve interventie ..................................................................................................................................................... 30
Werking ......................................................................................................................................................................................... 30
2
, Onderzoek ..................................................................................................................................................................................... 31
Meest frequente thema’s ......................................................................................................................................................... 31
Migratie: vorm en inhoud ......................................................................................................................................................... 31
Ontwikkelingsprofielen ............................................................................................................................................................. 32
Effectmeting van preventieprogramma .................................................................................................................................... 32
Opbouw van fragiele contacten ................................................................................................................................................ 33
Lange termijn effecten .............................................................................................................................................................. 33
Diversiteit op school ............................................................................................................................................................... 33
Structurele ongelijkheden ............................................................................................................................................................. 33
Prestatiekloof in Vlaanderen..................................................................................................................................................... 33
Verklaringen .............................................................................................................................................................................. 33
Psychologische factoren in omgang met diversiteit ................................................................................................................. 34
Cultuur-psychologische inzichten en interventies ......................................................................................................................... 35
Werkzame bestanddelen van interventies ............................................................................................................................... 35
De psychologie achter de ideologie .......................................................................................................................................... 36
Interventies in de schoolcontext ............................................................................................................................................... 36
Collaboratieve GGZ ....................................................................................................................................................................... 37
Rationale en kernprincipes ....................................................................................................................................................... 37
Laagdrempelige zorg ............................................................................................................................................................. 37
Actieve participatie etnisch/culturele/religieuze gemeenschappen .................................................................................... 38
Gelijkwaardig partnerschap .................................................................................................................................................. 38
Cultuurresponsieve diagnostische beeldvorming en behandeling ....................................................................................... 38
Schoolgebaseerde collaboratieve zorg voor vluchtelingenkinderen ........................................................................................ 38
Paper: Schoolgebaseerde collaboratieve geestelijke gezondheidszorg voor vluchtelingenkinderen in Leuven ...................... 39
Richtvragen (examen)casus-oefening ....................................................................................................................................... 41
3
, Culturele psychologie en inzicht in praktijk
Cultuur
Definities
Enkele vooropgestelde definities
• Edward Burnett Tylor (1871): … that complex whole which includes knowledge, belief, art, morals, law, custom, and any other capabilities and habits
acquired by man as a member of society
• Geert Hofstede (2001): … the collective programming of the mind that distinguishes the members of one group of people from another
• Steven J. Heine (2008): … any kind of information (ideas, beliefs, technology, habit, practice) that is acquired from other members of one’s species
through social learning that is capable of affecting an individual’s behaviors
Een werkdefinitie van cultuur
• Gedeeld binnen een groep
• Doorgegeven/aangeleerd
• Gesitueerd ‘in the head’
o Overtuigingen, waarden, doelen
o Zelfbeelden, emoties, …
• ‘In the world’
o Gewoontes, regels, …
o Organisatiestructuren
o Boeken, reclame, producten, …
® staan constant in verbinding met elkaar: geen eenrichtingsverkeer, maar voortdurende mutuele interactie en
beïnvloeding tussen/van elkaar
Culturele psychologie
Algemene psychologie
• Psyche als ‘de hardware’ (van de computer)
• Context en inhoud doen er niet toe: vormen ruis voor de psyche
• ‘Psychic unity’: psyche in elke context hetzelfde
• Doel: zoeken naar universele wetten van psychologisch functioneren, context/inhoud wegdoen
Culturele psychologie
• Context en inhoud maken deel uit van de psyche: helpen psyche te begrijpen (mutual constitution)
• Shweder: culturele psychologie is de studie van de manieren waarop subject/object, zelf/ander, psyche/cultuur,
persoon/context, … samen leven, elkaar nodig hebben en elkaar dynamisch, dialectisch constitueren
ik (psyche) interacties instituties ideeën
Allemaal impact op elkaar
Niveaus zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar (de grote ideeën waren er niet
zonder individuen die erover nadachten en cultuur bestond niet zonder interacties,
individuen, instituties die opgericht werden en ideeën)
Redenen van mutuele constitutie (psyche en echte wereld)
• Principe van existentiële onzekerheid: de mens is van nature gemotiveerd om betekenissen uit zijn sociaal-culturele
omgeving te halen
o Baseren op sociaal-culturele omgeving om betekenissen te krijgen uit ons denken/voelen/zijn
o Worden van nature een cultureel wezen
• Principe van intentionele werelden: mensen en sociaal-culturele omgevingen doordringen elkaar
o Intentionele werelden zijn menselijke 'artefactuele' werelden die bevolkt worden door ‘intentionele dingen' (=
dingen gecreëerd door de mens)
§ Geven mee vorm aan ons denken, voelen en zijn
§ Zijn vormgegeven door denken van anderen rond ons
§ Geen identiteit die losstaat van het menselijk begrip: geen natuurlijke soorten (vb. verschillende
culturele betekenissen van onkruid, schade, zonde, stelen, scheiden)
Culturele verschillen in zelf-concept
Zelf-concept
• ME: het zelf als ‘gekend’
o De verzameling overtuigingen die we hebben over onszelf
• I: het zelf als ‘doener’
4
